BẢN QUYỀN PHẦN MỀM VI PHẠM SỞ HỮU TRÍ TUỆ PHỨC TẠP NHẤT
Tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ở nước ta đang ở mức báo động. Đó là lý do Chính phủ vừa có Công điện số 38/CĐ-TTg (Công điện 38) về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT.
Công điện 38 nêu rõ: Thời gian qua, việc xâm phạm quyền SHTT vẫn diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực, địa phương, tác động, ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh, quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp (DN), tổ chức có liên quan...
Nhằm tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, nâng cao hiệu quả thực chất công tác đấu tranh phòng, chống xâm phạm quyền SHTT..., Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các lực lượng chức năng ra quân, tập trung nguồn lực, triển khai thực hiện ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT trên phạm vi toàn quốc từ ngày 07/5/2026 đến ngày 30/5/2026; thực hiện nghiêm các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Nội dung công điện cho thấy Chính phủ rất quyết liệt, có quan điểm dứt khoát trong lĩnh vực bảo vệ quyền SHTT liên quan đến nhiều lĩnh vực, trong đó có các sản phẩm tiêu dùng, hàng xa xỉ, điện ảnh, phim lậu, game lậu, ca nhạc số, giải trí số, các sản phẩm phần mềm trên máy tính... Việc vi phạm quyền SHTT là vấn đề rất lớn, tồn tại trong một thời gian rất dài ở nước ta, dù Chính phủ rất quyết liệt xử lý nhưng vẫn còn nhiều bất cập.
Quang cảnh buổi hội thảo về bản quyền trong chuyển đổi số ngành Thư viện
Sau Công điện 38, Bộ Công Thương ngay lập tức đã mở đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền SHTT.
Ngay sau Công điện 38, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch cũng đã thành lập các đoàn kiểm tra các DN sử dụng phần mềm nền tảng số, mạng xã hội. Các đoàn kiểm tra sẽ rà soát việc sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng; nghĩa vụ xin phép, trả tiền bản quyền; tình trạng sử dụng phần mềm máy tính có bản quyền tại DN. Đợt kiểm tra này bắt đầu từ ngày 07 đến 30/5.
Quan điểm của Chính phủ rất quyết liệt trong việc bảo vệ quyền tác giả, kiên quyết bảo vệ quyền SHTT. Ngày 16/5, ca sĩ Quang Lập cùng một số người liên quan bị Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) khởi tố về hành vi “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”.
Với các loại phần mềm, việc vi phạm bản quyền phần mềm tại Việt Nam diễn biến rất phức tạp, với tỷ lệ sử dụng phần mềm lậu, phần mềm crack và các tiện ích không bản quyền vẫn còn cao, đặc biệt trong các DN.
Cục Bản quyền tác giả được giao tham mưu tổ chức kiểm tra việc chấp hành quy định về bản quyền chương trình máy tính tại DN; các loại phần mềm khác, bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình và trò chơi điện tử trên mạng.
Hội thảo về bản quyền trong chuyển đổi số ngành Thư viện
Ngày 06/5, Cục Bản quyền tác giả yêu cầu cá nhân, DN không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền; không sử dụng trái phép quyền tác giả, quyền liên quan với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng.
THỰC THI LUẬT SHTT VÀ QUYỀN TÁC GIẢ
Trong bài viết này, chúng tôi đề cập đến vấn đề bản quyền sách điện tử, kể cả các tài liệu nghiên cứu, giảng dạy điện tử nhập khẩu từ nước ngoài, có bản quyền, đặc biệt trong thời kỳ mà chuyển đổi số trong ngành thư viện đang diễn ra rất nhanh. Cùng với đó là việc vi phạm bản quyền ở lĩnh vực này cũng rất phức tạp.
Giữa năm 2020, Luật Thư viện chính thức có hiệu lực. Đến vào năm 2021, Chính phủ ban hành Quyết định phê duyệt chủ trương “Chương trình chuyển đổi số ngành Thư viện đến năm 2025, định hướng đến 2030”. Trong năm 2022, Luật SHTT sửa đổi, bổ sung được ban hành, trong đó tại Điều 25, các nội dung liên quan đến hoạt động thư viện cũng có nhiều sự cập nhật, điều chỉnh, ảnh hưởng mạnh mẽ đến vấn đề bản quyền trong hoạt động thư viện.
Kể từ sau “Chương trình chuyển đổi số ngành Thư viện đến năm 2025, định hướng đến 2030” ra đời, hàng loạt các chương trình tập huấn, hội thảo khoa học, tọa đàm... được tổ chức bởi các cấp quản lý Nhà nước, các cơ sở giáo dục, các hiệp hội... để thúc đẩy chuyển đổi số và bảo vệ quyền SHTT.
Trào lưu chuyển đổi số giúp cho các thư viện có thêm nhiều cơ hội để được đầu tư, nâng cấp, nhưng bên cạnh đó cũng phải đối mặt với rất nhiều thách thức và khó khăn. Các thách thức, khó khăn có thể nằm ở năng lực chuyển đổi số, vấn đề về đầu tư tài chính, và trên hết là phải đối mặt với nhiều rủi ro dẫn đến những sai phạm trong việc thực thi Luật SHTT và quyền tác giả tại Việt Nam.
Việc hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch hành động đòi hỏi các nhà quản lý thư viện ngoài việc cập nhật các văn bản pháp luật, chủ trương, chính sách của Nhà nước trong hoạt động thư viện và chuyển đổi số ngành thư viện. Bên cạnh đó, còn phải nắm rõ các pháp luật khác có liên quan như pháp luật về SHTT và quyền tác giả, pháp luật về lĩnh vực xuất bản, in ấn và phát hành.
Nếu như nắm bắt không đầy đủ về pháp luật, người làm thư viện dễ dàng vi phạm pháp luật một cách vô ý, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các cá nhân, tổ chức có liên quan. Vì hơn bất kỳ một tổ chức nào, thư viện là nơi lưu trữ và phổ biến một số lượng vô cùng lớn các đối tượng được bảo hộ bởi Luật Sở hữu trí tuệ và Quyền tác giả, đó chính là tài liệu.
Khi nói đến chuyển đổi số thư viện thì gần như là một phản xạ, những người làm trong ngành Thư viện đều nghĩ ngay đến hoạt động số hóa tài liệu đang được lưu trữ trong thư viện. Thậm chí, có giai đoạn không ít người làm thư viện còn nhầm lẫn về việc chuyển đổi số chính là số hóa tài liệu do thư viện mình đang lưu trữ và phân phối tài liệu được số hóa thông qua một giải pháp công nghệ về quản lý thư viện số.
Tài liệu được lưu trữ và phổ biến trên một thư viện số hiện nay có thể bao gồm các tài liệu nội sinh của thư viện (các tài liệu có bản quyền thuộc về thư viện hoặc tổ chức mà thư viện là thành viên, gồm bản mô tả chương trình đào tạo, đề cương môn học, bài giảng, khóa luận/đồ án tốt nghiệp, luận văn, luận án, các sản phẩm nghiên cứu, các giáo trình do cơ sở giáo dục tự biên soạn và sở hữu bản quyền) và các sách định dạng kỹ thuật số do thư viện tự số hóa hoặc thu thập từ các nguồn bên ngoài. Chúng ta cũng cần phải làm rõ hơn về vấn đề này.
Nhiều sinh viên tranh thủ vào thư viện nhà trường để học bài
Thư viện trong thời đại hiện nay đã có nhiều thay đổi, nó không chỉ là một “kho sách” để chờ “người đọc” đến và phục vụ, mà người làm thư viện còn phải thực hiện rất nhiều hoạt động khác mang tính chuyên nghiệp hơn như quản trị nhân sự, quản lý tài chính, quản lý tài sản, xây dựng kế hoạch và báo cáo, tiếp thị và truyền thông, đào tạo - tập huấn...
Chuyển đổi số thư viện chính là việc áp dụng các thành tựu công nghệ mới vào trong tất cả các hoạt động của thư viện, đưa công nghệ vào trong quy trình quản lý, quy trình vận hành và quy trình phát triển, các tác vụ thủ công bằng tay dần được thay thế bởi các tiện ích công nghệ. Vì vậy, có thể khẳng định, số hóa tài liệu và phân phối tài liệu số chỉ là một nội dung trong bức tranh rất lớn về hoạt động chuyển đổi số của thư viện.
(Còn tiếp...)