(CATP) Nếu các vụ lừa đảo tiền ảo, tiền mã hóa (crypto) tại Việt Nam gây thiệt hại hàng chục nghìn tỷ đồng, thì ở quy mô toàn cầu, những con số này còn khổng lồ hơn, biến lừa đảo tiền mã hóa thành một trong những ngành "công nghiệp bất hợp pháp" lớn nhất thế giới hiện đại. Trong bối cảnh đó, công tác triệt phá không giới hạn phạm vi trong nước như các vụ lừa đảo thông thường, mà lực lượng điều tra Việt Nam tiến hành hợp tác quốc tế để mở rộng xuyên biên giới trong một số vụ việc. Song song đó, việc hoàn thiện khung pháp luật tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ cho việc điều tra loại tội phạm mới xuất hiện này.
Thủ đoạn ngày càng tinh vi
Theo báo cáo Crypto Crime 2026 của Chainalysis - công ty phân tích blockchain hàng đầu thế giới, ước tính có tới 17 tỷ USD đã bị đánh cắp qua các hình thức lừa đảo và gian lận tiền mã hóa trong năm 2025. Đáng lo ngại hơn, các vụ lừa đảo mạo danh tăng đột biến tới 1.400% so với năm trước. Lừa đảo sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sinh lợi gấp 4,5 lần so với các hình thức lừa đảo truyền thống. Nhìn dài hạn hơn, theo TRM Labs, tổng thiệt hại từ các vụ lừa đảo liên quan đến tiền mã hóa trên toàn cầu đã vượt mốc 53 tỷ USD chỉ từ năm 2023 đến nay. Và con số thực còn lớn hơn nhiều vì đa số nạn nhân không trình báo do xấu hổ hoặc không biết phải báo với ai.
Tại Mỹ, theo FBI Internet Crime Complaint Center (IC3), thiệt hại từ các vụ lừa đảo đầu tư tài chính đã leo thang từ 3,31 tỷ USD năm 2022 lên 4,57 tỷ USD năm 2023, rồi đạt 6,5 tỷ USD năm 2024. Không phải ngẫu nhiên khi các cơ quan điều tra quốc tế liên tục chỉ đến một khu vực địa lý cụ thể: Đông Nam Á, đặc biệt là tam giác Myanmar - Campuchia - Lào đã trở thành trung tâm vận hành của bọn lừa đảo tiền ảo toàn cầu.
Có thể nói, với sự phát triển của công nghệ giúp dễ dàng xây dựng các sàn giao dịch tiền ảo, phát hành token, làn sóng lừa đảo tiền ảo trên thế giới lan đến Đông Nam Á rồi thâm nhập vào Việt Nam. Giai đoạn 2020-2025 chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng các vụ lừa đảo crypto với hàng chục vụ lớn, quy mô từ hàng trăm đến hàng chục nghìn tỷ đồng.
Đầu tiên phải kể AntEx (sau đổi tên Rabbit) của Shark Bình (Nguyễn Hòa Bình, Chủ tịch NextTech). Dự án ra mắt tháng 9/2021, AntEx hứa hẹn xây dựng hệ sinh thái all-in-one với stablecoin VNDT neo VND, ví điện tử, sàn giao dịch và blockchain riêng. Shark Bình công bố đầu tư 2,5 triệu USD qua quỹ Next100 Blockchain. Thực tế, nhóm phát hành 33,2 tỷ token ANTEX, bán cho khoảng 30.000 nhà đầu tư, thu về 4,5-7,3 triệu USD (khoảng 117 tỷ đồng).
Cơ quan điều tra làm việc với một nghi phạm thuộc nhóm Matrix Chain (MTC)
Token niêm yết rồi mất 99% giá trị chỉ sau 5 tháng. Tháng 3/2023, AntEx đổi tên Rabbit (RAB) với tỷ lệ quy đổi 1.000:1, nhưng tiếp tục lao dốc 95%. Tháng 10/2025, Công an Hà Nội khởi tố, tạm giam Shark Bình về tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản" và "vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng". Các tố cáo cho rằng Bình kiểm soát "chìa khóa ví”, chỉ đạo xả token và rút thanh khoản. Đây là vụ án gây chấn động dư luận vì liên quan đến một doanh nhân nổi tiếng trong lĩnh vực khởi nghiệp công nghệ.
Tiếp theo là vụ DRK trong giai đoạn 2020-2021, bị triệt phá năm 2025 do Huỳnh Đức Vân (Đà Nẵng) cùng nhóm đồng phạm tại TPHCM tạo token DRK, quảng bá mạnh trên mạng xã hội. Sau khi thu hút vốn, chúng xóa website, fanpage và chiếm đoạt lượng lớn tiền số BTC, ETH, USDT của nhà đầu tư với giá trị quy đổi khoảng 2.000 tỷ đồng tại thời điểm 2021. Cơ quan điều tra đã bắt giữ 8 bị can, phong tỏa hàng trăm tỷ đồng tài sản.
Một vụ tương tự là TOSI thời điểm 2020-2025 với nhiều phiên bản như TOSI COIN - TOSI BANK - TOSI GROWTH do Nguyễn Thế Duy và Nguyễn Phạm Phú Thỏa (Đà Nẵng) giả mạo siêu thị Nhật, mô hình Ponzi hứa hẹn 7-22% lãi/tháng; lôi kéo hơn 8.000 nạn nhân, chiếm đoạt hơn 90 tỷ đồng. Nhóm này đã bị triệt phá năm 2025, 14 nghi can bị bắt giữ.
Tang vật thu giữ của nhóm Matrix Chain (MTC)
Truy vết xuyên biên giới
PaynetCoin (PAYN) giai đoạn 2021-2025 cũng là một vụ lừa đảo chấn động. Nguyễn Văn Hạ (Gia Lai) tạo token trên blockchain, website FMCPAY.com giả sàn Mỹ, mô hình kim tự tháp 5-9% lãi/tháng cộng thêm tiền hoa hồng. Nhóm này huy động hàng tỷ USD từ hàng nghìn nạn nhân trong/ngoài nước. Tháng 7/2025, Công an Phú Thọ phối hợp Bộ Công an bắt 20 đối tượng, tịch thu hàng nghìn tỷ đồng. Matrix Chain (MTC) hoạt động đến tháng 5/2025 thì bị triệt phá. Nhóm này do Nguyễn Quốc Hùng (Hà Nội) lập sàn giao dịch giả, tổ chức sự kiện toàn quốc theo mô hình đa cấp chiếm đoạt 10.000 tỷ đồng từ hàng chục nghìn nạn nhân. Vụ án do Công an Đồng Nai triệt phá.
Trước đó có thể kể đến các vụ như Wingstep & Naga Kingdom năm 2022, bị bắt năm 2025 do Đặng Quốc Thắng (Maxx Group) cầm đầu. Nạn nhân bị dẫn dụ cài app Wingstep để mua NFT giày thể thao, đi bộ thu thập token WST và chơi game Naga để có NFT linh thú, nhận 5-8% lãi cộng thêm tiền hoa hồng. Nhóm này chiếm đoạt 7,86 triệu USD từ hơn 3.000 tài khoản.
Shark Bình (thứ 3 từ phải qua) và các đồng phạm tại cơ quan điều tra
Ngoài ra, từ năm 2021, Công an Hải Phòng cũng đã triệt phá 16 sàn ngoại hối (forex) và tiền ảo với tổng số tiền bị chiếm đoạt hơn 7.500 tỷ đồng, có thể kể thêm hàng loạt vụ nhỏ như WorldMall, Toptrade1 qua livestream TikTok trong giai đoạn 2024-2025 cũng bị triệt phá kịp thời.
Trước làn sóng tội phạm ngày càng lan rộng, lực lượng Công an Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp quyết liệt ở cả 3 cấp độ: phát hiện, xử lý và phòng ngừa. Đồng thời triển khai quyết liệt, phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị như Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Phòng Cảnh sát kinh tế, An ninh kinh tế các tỉnh.
Hàng loạt chuyên án được xác lập từ 2020 đến nay. Năm 2025, số vụ lừa đảo tiền ảo giảm hơn 20-31% nhờ cao điểm trấn áp. Năm 2026, tiếp tục đợt cao điểm đến 16/3. Năm 2025-2026, số vụ được kéo giảm nhờ nâng cao nhận thức, nhưng tội phạm vẫn biến tướng. Bộ Công an tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế truy vết tiền ảo ra nước ngoài.
Công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao không còn giới hạn ở phạm vi trong nước mà trong một số vụ, cơ quan điều tra đã mở rộng truy vết giao dịch xuyên biên giới thông qua hợp tác quốc tế với lực lượng an ninh các nước có liên quan. Cục An ninh mạng phối hợp triệt phá PaynetCoin xuyên quốc gia, sử dụng truy vết blockchain, phong tỏa tài khoản, hợp tác quốc tế. Ngân hàng Nhà nước áp dụng sinh trắc học giao dịch lớn.
Từ FTXF 2026 đến AntEx, Matrix Chain, lừa đảo tiền ảo đã cướp không chỉ tiền bạc mà hy vọng và niềm tin của hàng trăm nghìn gia đình Việt. Tổng thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng là bài học đắt giá: lòng tham dễ bị lợi dụng khi thiếu kiến thức.
Công an Việt Nam đã và đang làm tốt vai trò "lá chắn", nhưng mỗi người dân phải tự bảo vệ mình. Chỉ khi có ý thức cùng hành động, người dân mới tránh sa vào cạm bẫy. Lừa đảo tiền ảo không chỉ mất tiền mà còn mất niềm tin vào công nghệ mới. Do đó, mọi người cần tỉnh táo, cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để lực lượng thực thi pháp luật nhanh chóng nâng cao năng lực đối phó với tội phạm sử dụng công nghệ cao.
(CATP) Từ năm 2020 đến nay, các vụ lừa đảo tiền ảo, tiền mã hóa (crypto) tại Việt Nam đã gây thiệt hại nặng, biến giấc mơ làm giàu nhanh thành nỗi ám ảnh của hàng chục nghìn nhà đầu tư. Các nhóm tội phạm lợi dụng công nghệ blockchain, NFT, DeFi để tạo sàn giao dịch, token và hệ sinh thái giả mạo, hứa hẹn lợi nhuận siêu khủng đến vài chục phần trăm mỗi tháng qua mô hình Ponzi đa cấp. Vụ FTXF vừa bị triệt phá ngày 17/3/2026 là minh chứng mới nhất về thủ đoạn tinh vi của tội phạm sử dụng công nghệ cao.