Nạn hàng giả, hàng nhái trên thị trường đã phần nào được kiểm soát bởi sự ra quân của lực lượng chức năng, thế nhưng trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT), hàng giả, hàng nhái vẫn tràn lan và bán công khai không chỉ đe dọa sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng mà còn khiến nhiều doanh nghiệp chân chính điêu đứng khi sản phẩm bị làm giả và bán công khai trên "chợ mạng".
Khi 70% người mua từng là nạn nhân
Thấy giá hấp dẫn, chị Thu Hồng (ngụ TPHCM) đổi sang một gian hàng trực tuyến mới để mua thức ăn quen thuộc cho thú cưng. Hàng về tay, chị lập tức nhận ra điều bất thường, hạt không giống loại thường mua của nhãn hiệu quen thuộc. Trả hàng xong, chị không khiếu nại vì thấy phiền phức, không đáng bỏ công so với giá trị món hàng. Câu chuyện của chị Thu Hồng không phải cá biệt vì còn hàng ngàn người khác lỡ mua nhầm hàng giả cũng bỏ qua vì giá trị không lớn, không đáng để bỏ công khiếu nại.
Theo thống kê của cơ quan chức năng, khoảng 70% người tiêu dùng Việt Nam từng mua phải hàng giả, hàng nhái hoặc sản phẩm không đúng với nội dung quảng cáo khi mua sắm trực tuyến. Con số này cho thấy mức độ lan rộng và nghịch lý khi hàng giả lại trở thành... bình thường trên các chợ trực tuyến.
Hơn 7.500 sản phẩm giả mạo nhãn hiệu ZARA rao bán công khai trên mạng xã hội Facebook
Tương tự chị Hồng, anh Minh Hoàng (ngụ Vĩnh Long) thấy một trang Facebook có tích xanh ghi là nhà phân phối thương hiệu loa cao cấp nên đặt mua. Thế nhưng khi nhận hàng, anh bắt đầu ngờ ngợ vì quá nhiều điểm khác biệt, không giống như trên hình ảnh của "nhà phân phối". Để kiểm chứng, anh gõ tìm trên Facebook thì té ngửa, ngoài trang chính thức của nhà phân phối thật thì còn khoảng hơn chục trang khác giống hệt về hình ảnh, logo; chỉ khác email và số điện thoại liên hệ. Khi liên hệ lại thì bên bán làm ngơ, chỉ trả lời qua quít rồi cúp máy, anh Hoàng muốn khiếu nại cũng bó tay vì không biết người bán ở đâu.
Thương mại điện tử Việt Nam đang ở giai đoạn bứt phá mạnh mẽ. Theo báo cáo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương), năm 2025, quy mô thị trường vượt mốc 31 tỷ USD, tăng trưởng 25,5% so với năm 2024, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ. Hơn 60 triệu người tiêu dùng Việt Nam đã mua hàng online trong năm, mức chi tiêu bình quân đạt 400 USD/người/năm - tăng gấp đôi so với năm 2020.
Việt Nam giữ vững vị trí trong nhóm 3 thị trường thương mại điện tử phát triển nhanh nhất Châu Á. Nhưng song hành với đà tăng trưởng đó là một thực tế khác, thị trường càng lớn, hàng giả càng nhiều cơ hội ẩn náu. Ngay tại cuộc họp ngày 26/5/2026 với Bộ Công thương và các bộ, ngành liên quan về phát triển thị trường trong nước, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã nhận định thẳng thắn rằng: công tác quản lý hoạt động thương mại điện tử đang đối mặt với nhiều thách thức khi tình trạng hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại có xu hướng gia tăng.
Năm 2025 là năm đầu tiên quy mô xử lý hàng giả trên các nền tảng số tăng rất cao. Theo số liệu từ Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, cơ quan chức năng đã rà soát, yêu cầu gỡ bỏ hơn 50.000 sản phẩm vi phạm trên các sàn và nền tảng thương mại điện tử; đồng thời ngăn chặn hoạt động của khoảng 13.000 gian hàng vi phạm liên quan đến hành vi kinh doanh hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc hoặc vi phạm quy định về bảo vệ người tiêu dùng.
Điều đáng chú ý, con số này tăng gấp 5 lần so với các năm trước (những năm trước chỉ đạt chưa tới 10.000 thông tin và sản phẩm bị gỡ bỏ). Toàn lực lượng Quản lý thị trường trong năm 2025 đã kiểm tra 27.540 vụ việc, phát hiện và xử lý 23.402 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách Nhà nước gần 372 tỷ đồng với tổng trị giá hàng hóa vi phạm gần 290 tỷ đồng. Hàng vi phạm trải rộng khắp các mặt hàng thiết yếu: thực phẩm đông lạnh, bánh kẹo, rượu bia, thuốc lá, mỹ phẩm, quần áo, giày dép, vật tư nông nghiệp, hàng điện tử và phụ kiện.
Riêng trong đợt cao điểm từ ngày 07/5 đến 30/5/2026, lực lượng Quản lý thị trường trên cả nước kiểm tra 4.701 trường hợp, phát hiện và xử lý 3.730 vụ vi phạm với 4.147 hành vi vi phạm hành chính; tổng số tiền xử phạt lên tới 41,4 tỷ đồng, giá trị tang vật vi phạm vượt 22,2 tỷ đồng. Tại TPHCM - địa bàn dẫn đầu cả nước về quy mô và giá trị thương mại điện tử, trong năm 2025, Chi cục Quản lý thị trường Thành phố phát hiện và xử lý 186 vụ vi phạm, tạm giữ 194.439 đơn vị sản phẩm với tổng trị giá hơn 6,2 tỷ đồng, xử phạt hành chính hơn 2,5 tỷ đồng.
Hàng giả trên sàn TMĐT. Ảnh minh họa
Thiệt hại không chỉ của người tiêu dùng
Điều đáng lo ngại không chỉ là quy mô, mà là cách thức. Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, hoạt động buôn bán hàng giả đang dịch chuyển mạnh từ các kênh truyền thống lên môi trường số. Các đối tượng tận dụng công nghệ để che giấu hành vi - từ livestream bán hàng xuyên biên giới, xây dựng website đặt máy chủ ở nước ngoài đến liên tục thay đổi tên tài khoản và nền tảng kinh doanh nhằm né tránh sự kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng.
Cách làm kênh bán hàng giả ngày càng tinh vi hơn nhờ các công cụ AI. Chẳng hạn, trang chuyên bán sản phẩm nhà bếp cao cấp của Nhật Hoshi Store bị những người bán hàng giả sao chép toàn bộ nội dung, hình ảnh, địa chỉ thật, chỉ đổi số điện thoại và email liên hệ. Sau đó, họ dùng AI để ghép thêm đoạn "khuyến mãi giảm giá đặc biệt" vào các video gốc để đánh lừa người mua đặt hàng khi thấy giá giảm mạnh để bán hàng giả.
Trên các phiên livestream, hàng giả núp bóng dưới tên gọi "hàng xách tay", "đặc sản nhà làm", "sạch 100%", hay được người có ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOL, KOC) quảng cáo để tạo lòng tin. Thậm chí, một số gian hàng còn đăng tải thông tin sai sự thật, sử dụng giấy tờ, bản công bố chất lượng đã hết hạn hoặc bị chỉnh sửa để đối phó với người mua nghi ngờ.
Nguy hiểm hơn, công nghệ làm giả đã đạt đến mức mà ngay cả người tiêu dùng cẩn thận cũng khó phân biệt. Theo đại diện doanh nghiệp chuyên về chống hàng giả Vina CHG, hiện nay có thể tạo ra các sản phẩm "super fake" giống hệt hàng thật từ bao bì đến tem nhãn. Nhiều đối tượng còn đẩy giá bán lên gần bằng hàng thật để đánh lừa tâm lý người mua thay vì bán với giá rẻ bất thường như trước.
Hậu quả của vấn nạn này lan rộng hơn nhiều so với từng giao dịch mua bán cụ thể. Tập đoàn Amway Việt Nam cho biết, trong năm 2025 đã phải có công văn chính thức đề nghị các sàn thương mại điện tử gỡ tổng cộng 822 link vi phạm sản phẩm mang nhãn hiệu của mình (trước đó, năm 2023, con số này là 1.287 link). Các doanh nghiệp chính hãng nhận định hàng giả và hàng xách tay không kiểm soát có thể gây sụt giảm doanh thu hai chữ số, đặc biệt trong các ngành hàng giá trị cao.
Hậu quả không chỉ dừng lại ở thất thu ngân sách hay thiệt hại cho người tiêu dùng, mà còn làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chân chính, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư và kinh doanh. "Thật bất công khi nhiều doanh nghiệp phải dành nguồn lực đáng kể để đối phó với hàng giả thay vì tập trung cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo", ông Trần Hữu Linh (Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số) phát biểu tại Hội nghị tổng kết công tác Quản lý thị trường năm 2025.
Một số doanh nghiệp thẳng thắn nhìn nhận, hàng giả trên các nền tảng thương mại điện tử đã và đang hình thành một "hệ sinh thái" gian lận có tổ chức, lợi dụng tâm lý chuộng giá rẻ, sự thiếu thông tin và các kẽ hở trong quản lý. Hệ lụy trải dài từ thiệt hại kinh tế cho doanh nghiệp làm ăn chân chính, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng, đến việc Nhà nước bị thất thu ngân sách.
Ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử với 444/446 đại biểu tán thành - chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Đây được xem là bước ngoặt pháp lý quan trọng nhất từ trước đến nay trong quản lý thị trường số; là bước ngoặt mới về cơ sở pháp lý cho cuộc chiến chống hàng giả trong giai đoạn mới.