Quyết liệt kiểm soát
Chỉ trong hơn 2 tháng triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, thu giữ 132.170 bao thuốc lá điếu nhập lậu và 3.770 sản phẩm thuốc lá điện tử. Các con số này cho thấy sự chủ động của các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức lực lượng, kiểm tra, kiểm soát và đấu tranh với mặt hàng vốn tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, đồng thời cho thấy diễn biến của hoạt động buôn lậu vẫn rất phức tạp.
Theo báo cáo của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, ngay sau khi Chỉ thị số 25 được ban hành, các bộ, ngành, địa phương đã tổ chức quán triệt, chỉ đạo triển khai đến cơ quan, đơn vị và cán bộ, công chức thuộc quyền. Trên cơ sở đó, lực lượng chức năng tăng cường nắm tình hình tại biên giới, cửa khẩu, địa bàn nội địa và trên không gian mạng; tổ chức tuần tra, kiểm soát; trao đổi thông tin để kịp thời phát hiện, đấu tranh với các đường dây, ổ nhóm, tụ điểm buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ thuốc lá điếu nhập lậu, thuốc lá giả, nguyên liệu thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Các đơn vị, địa phương đạt kết quả tích cực có Công an tỉnh An Giang, Công an tỉnh Quảng Ngãi, Công an TP.Cần Thơ và Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh. Đáng chú ý, 8 tháng năm 2026, ngành Hải quan đã phát hiện, xử lý 29 vụ việc liên quan đến thuốc lá lậu, thu giữ 132.650 bao thuốc lá điếu, 135.206 sản phẩm thuốc lá điện tử và 9.343kg lá thuốc lá. Như vậy, đối tượng kiểm soát không chỉ là thuốc lá điếu thành phẩm mà đã mở rộng sang nguyên liệu và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Hội nghị triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg
Những vụ việc được phát hiện cũng cho thấy cách thức che giấu ngày càng đa dạng. Tháng 6/2026, Chi cục Hải quan khu vực II phát hiện hơn 83.000 bao thuốc lá điếu được cất giấu trong container hàng thực phẩm xuất khẩu, không khai báo hải quan. Hàng hóa hợp pháp có thể bị lợi dụng làm vỏ bọc, trong khi hoạt động vận chuyển container không chỉ là chiều nhập khẩu mà còn có thể bị lợi dụng ở chiều xuất khẩu. Điều này đặt ra vấn đề, cuộc đấu tranh với thuốc lá lậu không thể chỉ dừng ở việc kiểm tra một lô hàng hay bắt giữ một người vận chuyển. Khi phương thức vận chuyển thay đổi, cách tổ chức đấu tranh cũng phải thay đổi.
Thuốc lá lậu có thể đi qua đường mòn, lối mở, cửa khẩu, cảng biển, đường hàng không... Ngoài ra còn được đưa lên các kênh thương mại điện tử, dịch vụ bưu chính và mạng xã hội để tiếp cận người mua. Nếu chỉ tập trung tại cửa khẩu mà thiếu kết nối với khâu kiểm soát nội địa, quản lý thị trường và giám sát trên môi trường số, hàng lậu vẫn có thể được chia nhỏ, hợp thức hóa hoặc phân phối đến người tiêu dùng bằng những phương thức khó nhận diện. Vì vậy, kiểm soát phải được thực hiện theo cả hành trình của hàng hóa từ nơi xuất phát, phương tiện, tuyến vận chuyển, điểm tập kết đến đầu mối tiêu thụ.
Chỉ thị số 25/CT-TTg thay thế Chỉ thị số 30/CT-TTg năm 2014, trong bối cảnh hoạt động buôn lậu thuốc lá đã xuất hiện nhiều biểu hiện mới. Tại hội nghị triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg, ông Đặng Văn Dũng (Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia) cho rằng, sau hơn 10 năm thực hiện Chỉ thị số 30, trong nhiều trường hợp lực lượng chức năng vẫn chủ yếu xử lý người bán, người vận chuyển, người tàng trữ nhỏ lẻ, trong khi các đường dây lớn chưa được phá triệt để. Theo ông, thời gian tới không chỉ đấu tranh với đường dây, ổ nhóm mà phải tập trung làm rõ đối tượng tổ chức, "đầu sỏ” để giải quyết tận gốc nguồn hàng lậu.
Với thương mại điện tử, dấu vết cần được mở rộng sang tài khoản bán hàng, địa chỉ kho, luồng thanh toán, đơn vị chuyển phát và tần suất giao dịch. Đây là những thông tin có thể giúp cơ quan chức năng lần ngược từ một giao dịch nhỏ đến đầu mối tổ chức. Cùng với đó, việc tăng cường kiểm soát quá cảnh, thương mại điện tử xuyên biên giới và thu thập thông tin nghiệp vụ sẽ giúp hạn chế khoảng trống mà các đối tượng có thể lợi dụng.
Siết từ biên giới đến không gian mạng
Chống buôn lậu thuốc lá vì thế không phải nhiệm vụ riêng của một ngành. Trên từng địa bàn, hiệu quả đấu tranh phụ thuộc vào sự phối hợp liên tục giữa Hải quan, Công an, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường, cơ quan bưu chính, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp liên quan. Mỗi lực lượng có một lợi thế về địa bàn, nghiệp vụ hoặc dữ liệu. Khi thông tin được kết nối kịp thời, khả năng nhận diện và xử lý đường dây sẽ cao hơn so với việc mỗi lực lượng xử lý một khâu riêng lẻ.
Ở tuyến biên giới, yêu cầu đặt ra là nắm chắc địa bàn, phương thức vận chuyển và các đường dây có dấu hiệu hoạt động thường xuyên. Tại cửa khẩu, cần phát huy hiệu quả kiểm soát rủi ro, soi chiếu và giám sát hàng hóa. Trong nội địa, phải tiếp tục kiểm tra các điểm tập kết, kho chứa, cơ sở kinh doanh và đầu mối tiêu thụ. Trên môi trường mạng, việc theo dõi hoạt động rao bán, giao dịch và vận chuyển là một phần không thể tách rời của công tác đấu tranh.
Các đối tượng cùng tang vật liên quan vụ buôn lậu thuốc lá bị Bộ đội Biên phòng Tây Ninh bắt giữ
Hợp tác quốc tế cũng ngày càng có ý nghĩa. Tháng 8/2026, Hải quan Việt Nam và cơ quan chức năng Trung Quốc đã trao đổi về hợp tác chống buôn lậu thuốc lá. Phía Việt Nam xác định, đây là nhiệm vụ trọng tâm trong quan hệ hợp tác hải quan song phương. Chia sẻ sớm thông tin về lô hàng, đối tượng, tuyến vận chuyển và thủ đoạn cất giấu sẽ tạo thêm khả năng ngăn chặn vi phạm từ phía bên kia biên giới, thay vì chờ đến khi hàng đã vào sâu trong nội địa.
Cùng với đấu tranh, công tác tuyên truyền và huy động người dân cung cấp thông tin cần được xem là một biện pháp phòng ngừa từ sớm. Chỉ thị số 25/CT-TTg đặt ra yêu cầu nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tài chính nhằm khuyến khích tổ chức, cá nhân phát hiện, ngăn chặn và cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng. Việc cảnh báo phương thức, thủ đoạn mới, nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá nhập lậu, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng nhằm hạn chế tình trạng người dân thiếu thông tin rồi vô tình hoặc cố ý tiếp tay cho hàng lậu.
Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc - Trưởng Ban chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban chỉ đạo 389 quốc gia) chỉ đạo Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia tiếp tục chủ động phối hợp với Ban chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương có biện pháp tăng cường công tác chống buôn lậu thuốc lá.
Trên cơ sở đó, Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục theo dõi, kiểm tra, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá; kịp thời tổng hợp, báo cáo và đề xuất hình thức động viên, khen thưởng. Hiệp hội sản xuất và tiêu thụ thuốc lá Việt Nam được đề xuất chủ trì, phối hợp nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung văn bản pháp luật nhằm tạo cơ chế, chính sách hỗ trợ lực lượng trực tiếp đấu tranh, nhất là việc hỗ trợ bắt giữ, tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Với kết quả phát hiện, thu giữ 132.170 bao thuốc lá điếu nhập lậu và 3.770 sản phẩm thuốc lá điện tử sau 2 tháng thực hiện chỉ thị số 25/CT-TTg là kết quả đáng ghi nhận của các lực lượng chức năng. Nhưng phía sau những con số ấy vẫn là một thị trường với phương thức vận chuyển, cất giấu và phân phối liên tục thay đổi. Bởi vậy, chống buôn lậu thuốc lá trong tình hình mới không chỉ là tăng số lần kiểm tra hay số vụ bắt giữ, mà quan trọng hơn là phải xác định được người tổ chức, nguồn cung và đầu ra.
Khi Hải quan phát huy lợi thế về dữ liệu xuất nhập khẩu, vận tải và quản lý rủi ro; Công an, Bộ đội Biên phòng và Quản lý thị trường phát huy thế mạnh về địa bàn, điều tra và kiểm soát nội địa; các cơ quan bưu chính, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia cung cấp thông tin, thì cuộc đấu tranh chống buôn lậu sẽ có thêm khả năng đi sâu vào bản chất của hoạt động. Mục tiêu không chỉ là giữ lại một chuyến hàng lậu ở cửa khẩu, mà là làm rõ và triệt phá cả đường dây đứng phía sau, góp phần giữ ổn định thị trường và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, giúp doanh nghiệp làm ăn hợp pháp.