Tại Quốc hội (QH) đã có đề nghị Luật Đấu thầu sửa đổi ghi rõ trách nhiệm của chủ đầu tư (CĐT) phải chủ động nhận diện nguy cơ gian lận ngay từ đầu.
Tên "Hải Đăng" vẫn xuất hiện sau khi bị cấm
Ngày 03/7/2026, Công an TPHCM (CATP) cho biết Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 3 GĐ doanh nghiệp (DN) về tội "Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng", gồm: Đặng Ngọc Minh (SN 1962), GĐ Công ty TNHH thương mại - dịch vụ (TM-DV) Hải Đăng; Lý Ngọc Thu (SN 1988, con dâu của Minh), GĐ Công ty TNHH Eletromar, sau đổi tên thành Công ty Emaar Energy; Lý Ngọc Tuyết (SN 1992), GĐ Công ty TNHH Phasetimes. Riêng Minh bị khởi tố thêm tội "Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức; sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức".
Trong Cao điểm 45 ngày đêm "Tổng rà soát, thống kê, phát hiện, đấu tranh, làm sạch địa bàn" (15/5 - 30/6/2026), thực hiện chỉ đạo của Giám đốc CATP, Phòng Cảnh sát kinh tế đã rà soát lĩnh vực đấu thầu và phát hiện vụ việc. Theo kết quả điều tra ban đầu, từ năm 2019 - 2022 Minh bị cáo buộc chỉ đạo Thu - Tuyết dùng pháp nhân DN nhập hàng xuất xứ Trung Quốc, rồi làm giả hồ sơ (HS), tài liệu để "hô biến" thành hàng xuất xứ Canada; nhóm còn làm giả tài liệu kỹ thuật, biên bản thử nghiệm điển hình của máy cắt hạ thế để đưa vào HS dự thầu. Bằng cách đó, nhóm trúng hơn 30 gói thầu trị giá trên 89 tỷ đồng tại nhiều đơn vị (ĐV) điện lực (ĐL) ở TPHCM.
Các bị can (đứng giữa, từ trái qua): Đặng Ngọc Minh, Lý Ngọc Tuyết, Lý Ngọc Thu tại cơ quan Công an (ảnh: Công an TPHCM cung cấp)
Hơn 3 năm trước khi vụ án bị khởi tố, ngày 15/3/2023 Tổng Giám đốc EVNHCMC Nguyễn Văn Thanh đã ký Quyết định (QĐ) 1057/QĐ-EVNHCMC, cấm Công ty TNHH DV-TM Hải Đăng tham gia đấu thầu 3 năm ở các gói do EVNHCMC và các ĐV trực thuộc làm CĐT do "đã có hành vi gian lận trong đấu thầu" khi dự thầu gói cung cấp máy cắt hạ thế cùng các thiết bị khác của Công ty ĐL Củ Chi.
Theo Cổng thông tin quốc gia về đăng ký DN, người đại diện theo pháp luật của Hải Đăng là Đặng Ngọc Minh. Quyết định 1057 đã được gửi tới các ĐV trực thuộc để thực hiện: Từ tháng 3/2023, các công ty ĐL khi đó thuộc EVNHCMC (trước sáp nhập) đều đã nhận văn bản nêu rõ tên "Hải Đăng" và lý do bị cấm. Trong hai tháng 4 và 5/2023, ĐL Bình Phú và Hóc Môn đã loại HS của chính Hải Đăng vì lệnh cấm này.
Ngày 19/5/2023, hơn 2 tháng sau QĐ cấm, Công ty ĐL Chợ Lớn phê duyệt cho Emaar Energy trúng thầu 1 gói hộp đầu, hộp nối cáp ngầm hạ thế. Đây là gói đầu tiên của Emaar Energy tại EVNHCMC mà Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (Bộ Tài chính) ghi nhận; hệ thống chỉ lưu kết quả từ cuối năm 2022. Từ đó, công ty người nhà của Minh liên tiếp trúng thầu.
Ở Công ty ĐL Duyên Hải, Emaar Energy và Hải Đăng từng xuất hiện cùng nhau: Tháng 02/2023, khi Hải Đăng trúng gói thùng phân phối và máy cắt hạ thế, cột xuất xứ của cả 5 loại thùng phân phối trong bảng giá đều có cụm chữ "EMAAR ENERGY - HẢI ĐĂNG/VN". Ngày 21/7/2023, khi Hải Đăng đã bị cấm, đến lượt Emaar Energy trúng gói máy cắt hạ thế tại đây; trong bảng giá, cột xuất xứ của 6 loại máy cắt kèm hộp bảo vệ cũng ghi "EMAAR Energy+Hải Đăng" ở phần nhãn hiệu, hãng sản xuất của hộp bảo vệ.
Ở gói này, 2 trong 3 nhà thầu không được chọn vì biên bản thử nghiệm điển hình không phù hợp - đúng loại giấy tờ nằm trong số tài liệu mà cơ quan điều tra cáo buộc nhóm của Minh làm giả để đưa vào HS dự thầu.
Ở ĐL Chợ Lớn, trong gói máy cắt, dao cách ly, chống sét hơn 1,83 tỷ đồng mà Emaar Energy trúng tháng 8/2023, cột xuất xứ của 1.262 máy cắt kèm hộp bảo vệ, chiếm khoảng 4/5 giá trúng thầu, cũng ghi "EMAAR Energy+Hải Đăng". Kết quả không cho biết các đơn vị có hỏi "Hải Đăng" ấy là DN nào hay không.
Theo tổng hợp của PV Chuyên đề Công an TPHCM từ kết quả các ĐV của EVNHCMC đăng tải trên hệ thống, đến ngày 02/6/2026 Emaar Energy trúng 78 gói thầu (1 gói trong liên danh) trị giá hơn 212,7 tỷ đồng ở 16 ĐV trực thuộc Tổng Công ty (TCT) Điện lực TPHCM: 75 gói được phê duyệt khi lệnh cấm Hải Đăng đang có hiệu lực, 3 gói còn lại sau khi lệnh cấm hết hạn vào giữa tháng 3/2026. Hàng hóa chủ yếu là máy cắt hạ thế, tủ phân phối và hộp domino, những thiết bị đóng cắt, phân phối điện trên lưới hạ thế - nơi điện được chia về từng nhà.
Trong tổng số 78 gói có 5 gói chỉ mỗi Emaar Energy dự thầu: 4 gói ở Công ty ĐL Gia Định và 1 gói ở Công ty ĐL Tân Bình. Gói gần nhất ở Gia Định được phê duyệt ngày 02/6/2026, một tháng trước khi GĐ của Emaar Energy bị bắt. Hai gói khác, ở Công ty Dịch vụ ĐL TPHCM năm 2024 và ĐL Hóc Môn năm 2025, không qua đấu thầu rộng rãi mà là mua sắm trực tiếp, tức mua thêm từ nhà thầu đã trúng 1 gói tương tự trước đó.
Từ ngày khởi tố, trên hệ thống chỉ có thêm 1 kết quả trúng thầu của các DN này: Ngày 04/11/2026, Ban quản lý dự án Lưới điện phân phối TPHCM - chi nhánh của EVNHCMC phê duyệt Emaar Energy trúng Gói thầu số 16-2026 cung cấp hộp nối cáp ngầm, tủ điện hạ thế với mức giá hơn 3,65 tỷ đồng, 4 tháng sau khi con dâu của Minh bị bắt tạm giam. Gói có 3 nhà thầu dự, Emaar Energy chào thấp nhất, thấp hơn giá gói khoảng 1/4.
Biểu đồ giá trị các gói thầu Emaar Energy trúng ở các đơn vị EVNHCMC theo năm phê duyệt kết quả, từ 2023 đến ngày 02/6/2026 (tổng hợp từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia)
Có hay không chuyện "ưu ái"?
Theo danh sách nhà thầu bị cấm trên hệ thống, từ năm 2020 - 2024 EVNHCMC và các ĐV trực thuộc đã cấm thầu 5 DN vì gian lận, mỗi năm cấm thầu ít nhất 1 trường hợp được ghi nhận. Vậy mà công ty người nhà của GĐ Hải Đăng lại trúng 75 gói ngay khi lệnh cấm còn hiệu lực: có gói không đối thủ, có gói mua sắm trực tiếp, có bảng giá ghi cả tên Hải Đăng (!). Sau ngày các GĐ bị khởi tố, 3 hợp đồng của Emaar Energy với ĐL Bình Phú và Gia Định vẫn hoàn thành trong tháng 8/2026, đều được đánh giá "Đảm bảo chất lượng"?
Lệnh cấm có bị "lách" qua công ty người nhà? Emaar Energy có phải là "sân sau" để Hải Đăng tiếp tục bán hàng cho EVNHCMC suốt 3 năm bị cấm?
Quyết định 1057 được ban hành khi xét đề nghị của các Ban quản lý đấu thầu, Pháp chế, Kiểm tra - Thanh tra của chính TCT và không nhắc đến cơ quan điều tra nào. Nếu chính EVNHCMC đã phát hiện Hải Đăng gian lận và ra lệnh cấm, vì sao công ty người nhà vẫn liên tiếp trúng 78 gói thầu ở chính các ĐV của mình?
Từng liên danh ở Bình Phú, Emaar Energy và Phasetimes cũng có lần dự thầu như 2 đối thủ. Ở 1 gói của Công ty ĐL Tân Thuận, Phasetimes chào thấp nhất nhưng bị ghi "không đáp ứng yêu cầu"; Emaar Energy trúng với giá hơn 2,22 tỷ đồng, cao hơn Phasetimes khoảng 105 triệu, dù vẫn thấp hơn giá gói trên 30% và thấp hơn giá nhà thầu thứ 3 đưa ra. Kết quả công khai không cho thấy có sự dàn xếp nào. Nhưng khi chấm thầu, ĐL Tân Thuận có biết 2 nhà thầu từng liên danh hay không?
Đến đây, câu hỏi lớn nhất được đặt ra: EVNHCMC không thiếu kinh nghiệm xử lý nhà thầu gian lận, vậy có hay không chuyện "ưu ái" Emaar Energy, công ty người nhà của ông Đặng Ngọc Minh?
Cũng cần nói rõ, lệnh cấm năm 2023 chỉ nêu tên "Hải Đăng"; Emaar Energy và Phasetimes là những pháp nhân khác, không có trong danh sách nhà thầu vi phạm. 57 trong 78 gói có từ 3 nhà thầu dự trở lên và tính chung, giá trúng thấp hơn giá gói khoảng 1/4. Ở 8 trong 78 gói, nhà thầu chào thấp hơn Emaar Energy không được chọn, với lý do được ghi là không đạt về kỹ thuật, tính hợp lệ, năng lực, kinh nghiệm, hoặc không bổ sung HS làm rõ, đây là lý do 4 nhà thầu chào thấp hơn ở gói máy cắt hạ thế và hộp domino đầu năm 2025 của ĐL Bình Phú bị loại.
Trên kết quả các gói thầu mà 3 DN này trúng đến tháng 6/2026, không dòng nào ghi xuất xứ Canada; máy cắt họ chào có ghi xuất xứ, trừ 2 dòng "Việt Nam", đều khai Trung Quốc. Các hợp đồng của Emaar Energy có đánh giá trên hệ thống đều đạt "Đảm bảo chất lượng". Đến nay, chưa cơ quan chức năng nào công bố sai phạm ở các gói thầu Emaar Energy trúng từ năm 2023.
Ở mỗi gói, ĐV của EVNHCMC là CĐT và phê duyệt kết quả; theo Luật Đấu thầu hiện hành, CĐT chịu trách nhiệm trước pháp luật cả về "tiến độ, chất lượng, hiệu quả của gói thầu". Có sai phạm hay không, ai phải chịu trách nhiệm, chỉ cơ quan có thẩm quyền kết luận. Theo thông cáo ngày 03/7, Cơ quan CSĐT - CATP đang mở rộng điều tra, làm rõ vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Ngày 06/11, khi QH thảo luận Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Trung Kiên (đoàn Đồng Nai) đề nghị xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, CĐT, bên mời thầu trong việc chủ động nhận diện nguy cơ thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích ngay từ khâu chuẩn bị đấu thầu; đồng thời dùng dữ liệu để phát hiện dấu hiệu bất thường, trong đó có quan hệ sở hữu giữa các nhà thầu. Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch QH Nguyễn Hồng Diên đề nghị xác định rõ các hành vi bị cấm và chế tài đủ mạnh, "bảo đảm phòng ngừa vi phạm từ sớm, không chỉ xử lý khi đã phát sinh hậu quả”. Ở các gói của Emaar Energy, QĐ cấm Hải Đăng và những bảng giá ghi tên "Hải Đăng" đều đã có trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia từ năm 2023.
Đến ngày 07/11/2026, PV chưa tìm thấy thông tin công khai nào của EVNHCMC về vụ việc hay tình hình rà soát các gói thầu đã trao cho Emaar Energy và Phasetimes. Vì sao công ty người nhà vẫn trúng thầu tiếp suốt thời gian lệnh cấm còn hiệu lực và cả sau khi các GĐ bị bắt, câu trả lời trước hết thuộc về EVNHCMC.