Cơ quan CSĐT Công an TPHCM vừa khởi tố, bắt tạm giam nhóm đối tượng liên quan đến vụ in và phát hành trái phép 21.000 quyển sách. Vụ án không chỉ là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với các cơ sở in ấn, phát hành coi thường pháp luật mà còn phản ánh thực trạng nhức nhối: vấn nạn sách lậu, sách giả đang ngày càng diễn biến phức tạp với những thủ đoạn tinh vi, đe dọa trực tiếp đến hoạt động xuất bản chân chính và quyền lợi người tiêu dùng.
Phá đường dây "in chui" 21.000 cuốn sách
Qua công tác quản lý nhà nước về hoạt động in ấn và phát hành xuất bản phẩm, Công an TPHCM phát hiện Công ty TNHH in TM Trần Châu Phúc do Trần Năng Tiến (SN 1980, ngụ P.Phú Thọ) làm giám đốc, có hành vi in ấn, phát hành 21.000 quyển sách không được cơ quan có thẩm quyền cấp phép xuất bản, tái bản theo quy định.
Quá trình điều tra, Cơ quan CSĐT Công an TPHCM xác định, từ đầu năm 2025, Nguyễn Thị Hồng Phượng (SN 1961, ngụ P.Bàn Cờ) đã liên hệ, nhờ Lê Đăng Khôi (SN 1983, ngụ P.Chánh Hưng) đặt in 10 xuất bản phẩm là sách với số lượng 21.000 quyển. Để thực hiện, Khôi chuyển các file sách này đến Công ty TNHH in TM Trần Châu Phúc để in ấn và phát hành theo yêu cầu của Phượng.
Ngày 09/9/2026, Cơ quan CSĐT Công an TPHCM đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh bắt bị can để tạm giam Phượng, Khôi và Tiến về tội "vi phạm quy định về hoạt động xuất bản", quy định tại điểm a, khoản 2, Điều 344 Bộ luật Hình sự. Các quyết định và lệnh trên đã được Viện Kiểm sát nhân dân cùng cấp phê chuẩn.
Vụ án 21.000 quyển sách "in chui" tại TPHCM chỉ là một trong số hàng loạt vụ việc bị lực lượng Công an toàn quốc phát hiện, xử lý trong thời gian qua. Nạn sách giả, sách lậu hiện nay không còn mang tính chất nhỏ lẻ mà đã hình thành nên những đường dây sản xuất, tiêu thụ quy mô cực lớn. Điển hình như vụ án sản xuất, buôn bán sách giáo khoa giả quy mô "khủng" do Công an tỉnh Bắc Ninh triệt phá.
Từ ngày 29/7 đến 03/8/2025, Công an tỉnh Bắc Ninh đã khám xét khẩn cấp 8 địa điểm, triệu tập 12 đối tượng liên quan tại Bắc Ninh và Hà Nội. Kết quả, lực lượng chức năng thu giữ 2.300 thùng carton chứa hơn 185.000 bản sách giáo khoa Tiếng Anh giả với giá trị theo giá bìa hơn 8 tỷ đồng, cùng 27 bản kẽm in, 1 máy in màu, 2 xe tải và nhiều vật tư sản xuất khác. Tổng giá trị tang vật bị niêm phong phục vụ điều tra ước tính lên tới 15 tỷ đồng.
Lấy lời khai Lê Đăng Khôi
Liên quan vụ việc này, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam 3 đối tượng chủ chốt là Ngô Thị Phương Lan (SN 1976), Giám đốc Cty TNHH Đầu tư Công nghệ in miền Bắc, đối tượng chủ mưu, tổ chức in ấn lượng lớn sách giáo khoa giả; Nguyễn Thị Tuyến (SN 1989) và Tạ Ngọc Long (SN 1998), chủ các nhà sách Hằng Thắng, Phú Thịnh - hai mắt xích phân phối, tiêu thụ sách giả đến đại lý và các trường học về tội "sản xuất, buôn bán hàng giả".
Thủ đoạn của nhóm này vô cùng tinh vi: núp bóng doanh nghiệp hợp pháp, đặt xưởng in ở khu vực hẻo lánh, giao thông hạn chế nhằm né tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng. Sách sau khi in hoàn thiện được tuồn ra thị trường, thông qua các trang mạng xã hội và kênh phân phối không chính thống với giá chiết khấu cực cao...
Vì sao sách lậu, sách giả vẫn hoành hành?
Dù lực lượng chức năng liên tục kiểm tra, xử lý mạnh tay, nạn sách lậu vẫn bám rễ sâu và hoành hành dai dẳng. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ khoản siêu lợi nhuận mà hoạt động bất hợp pháp này mang lại. Thực tế cho thấy, để sản xuất một cuốn sách thật, các nhà xuất bản (NXB) và đơn vị làm sách phải trải qua chuỗi quy trình phức tạp với chi phí đắt đỏ như: mua bản quyền, trả thù lao cho tác giả, dịch giả, biên tập viên, họa sĩ trình bày, chi phí nộp thuế...
Trong khi đó, những kẻ làm sách lậu chỉ việc scan lại cuốn sách xịn, đưa vào máy in mà không tốn bất kỳ chi phí bản quyền hay biên tập nào. Nhờ "cắt gọt" hết các chi phí hợp pháp, đầu nậu sách lậu sẵn sàng tung ra mức chiết khấu "khủng" lên tới 50% - 60%, thậm chí 80% giá bìa. Sức hút từ mức giá rẻ bất ngờ này đã thu hút không chỉ người mua lẻ ham rẻ mà còn len lỏi vào các đại lý, nhà sách và cả kho sách của một số đơn vị, trường học. Ngoài ra, sự bùng nổ của thương mại điện tử và các mạng xã hội (Facebook, TikTok, Shopee, Lazada, Sendo...) đã vô tình tạo không gian thuận lợi cho sách giả tiêu thụ rộng rãi.
Các đối tượng liên quan vụ "in chui" 21.000 quyển sách
Hành vi in và tiêu thụ sách lậu không đơn thuần là sự xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hay gây thiệt hại kinh tế cho các NXB, mà còn để lại nhiều hệ lụy xã hội nghiêm trọng. Sách lậu triệt hạ doanh thu của các đơn vị làm sách chân chính, làm thất thu ngân sách nhà nước và bóp nghẹt sự sáng tạo của các tác giả. Sách in lậu thường bị nhòe hình, đứt nét, thiếu trang, sai lệch phông chữ, gây ảnh hưởng tiêu cực đến thị lực và trải nghiệm tiếp thu kiến thức của học sinh, độc giả...
Tại các cuộc họp báo tuyên chiến với nạn sách lậu, ông Nguyễn Văn Phước (Giám đốc Công ty Văn hóa sáng tạo Trí Việt - First News) từng bức xúc lên tiếng khi chỉ rõ tình trạng các sàn thương mại điện tử tiếp tay kinh doanh sách giả, đồng thời cảnh báo: "Các loại sách giáo khoa, sách kỹ thuật, đặc biệt là sách y khoa, hướng dẫn sơ cấp cứu, tra cứu dược phẩm... nếu bị in lậu, chỉ cần sai lệch một con số, một liều lượng hay một dòng hướng dẫn do lỗi in lậu cũng có thể dẫn đến những hậu quả tai hại khôn lường khi người đọc áp dụng vào các tình huống cấp cứu thực tế".
Vì thế, sách giả không chỉ là câu chuyện của quyền tác giả. Đó còn là câu chuyện về an toàn thông tin và quyền được tiếp cận tri thức chính xác của người đọc.
Chế tài pháp lý và lời cảnh báo
Hành vi in và phát hành sách trái phép không dừng lại ở mức xử phạt hành chính mà bị truy cứu trách nhiệm hình sự rất nghiêm khắc. Điều 344 Bộ luật Hình sự 2017 (tội vi phạm quy định về hoạt động xuất bản) quy định rõ: Người nào vi phạm quy định về hoạt động xuất bản thuộc một trong các trường hợp: In từ 2.000 bản trở lên đối với từng xuất bản phẩm mà không có quyết định xuất bản/giấy phép xuất bản; xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm bị cấm, bị thu hồi từ 500 bản trở lên... thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp: Có tổ chức; thay đổi, làm sai lệch nội dung bản thảo để xuất bản nội dung bị cấm; phát hành xuất bản phẩm có nội dung bị cấm... thì bị phạt tù từ 2 năm đến 5 năm.
Nguyễn Thị Hồng Phượng tại cơ quan Công an
Ngoài trách nhiệm hình sự trong trường hợp đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, các chủ thể vi phạm còn có thể phải chịu xử phạt hành chính, bồi thường thiệt hại và chịu các biện pháp xử lý đối với xuất bản phẩm vi phạm. Luật Xuất bản quy định xuất bản phẩm vi phạm tùy tính chất, mức độ có thể bị đình chỉ phát hành, thu hồi, tịch thu, cấm lưu hành hoặc tiêu hủy. Đặc biệt, trách nhiệm không chỉ đặt lên người trực tiếp đứng máy in, người đặt in, người tổ chức phát hành, người tiêu thụ và những chủ thể khác có liên quan sẽ được xem xét trên cơ sở hành vi, vai trò, mức độ nhận thức và các tình tiết cụ thể của từng vụ việc...
Để ngăn chặn hiệu quả vấn nạn sách lậu, sách giả, bên cạnh nỗ lực phát hiện, xử lý nghiêm của lực lượng chức năng, Công an TPHCM đưa ra các khuyến cáo quan trọng. Đối với các cơ sở in ấn, phát hành, phải chấp hành nghiêm pháp luật về xuất bản; tuyệt đối tuân thủ việc kiểm tra đầy đủ hồ sơ pháp lý (Quyết định xuất bản, bản thảo ký duyệt, hợp đồng in) trước khi tiếp nhận đơn hàng; tuyệt đối không vì lợi nhuận trước mắt mà tiếp tay in ấn, phát hành sách chui. Mọi hành vi cố tình vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm minh trước pháp luật.
Đối với các nhà xuất bản, công ty sách cần chủ động áp dụng các giải pháp công nghệ bảo vệ sản phẩm như dán tem chống giả, mã QR xác thực, công khai danh sách đại lý chính thức; đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm bản quyền.
Về phía người tiêu dùng, độc giả cần nâng cao ý thức cảnh giác, "nói không" với sách lậu, sách giá rẻ bất thường; nên lựa chọn mua sách tại các nhà sách uy tín, sàn thương mại điện tử chính hãng. Khi phát hiện các cơ sở in chui, gian hàng bán sách giả, người dân cần kịp thời báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất để kiểm tra, xử lý.