Thay đổi tư duy phát triển
Điều quan trọng nhất là phải thay đổi tư duy phát triển. Trong nhiều năm qua, giá trị của đất đô thị thường được đo bằng khả năng phát triển bất động sản. Khi một khu vực có vị trí thuận lợi được chuyển đổi chức năng, phản ứng đầu tiên thường là phát triển nhà ở, thương mại và văn phòng. Cách tiếp cận này có thể tạo ra nguồn thu trong ngắn hạn nhưng khó tạo nên sức cạnh tranh lâu dài cho thành phố. Giá trị của Cát Lái không nên được khai thác thông qua việc bán đất hay phát triển các khu dân cư mật độ cao, mà cần được chuyển hóa thành giá trị kinh tế từ văn hóa, tri thức, sáng tạo, công nghệ và hội nhập quốc tế.
Nếu trước đây Cát Lái tạo ra giá trị bằng dòng chảy của hàng hóa, thì trong tương lai khu vực này cần tạo ra giá trị bằng dòng chảy của con người, của tri thức, của công nghệ, của các ý tưởng sáng tạo và của những sự kiện quốc tế. Đó là sự chuyển đổi từ một nền kinh tế logistics sang một nền kinh tế sáng tạo; từ việc vận chuyển container sang việc sản sinh các sản phẩm văn hóa, các tài sản trí tuệ, các thiết kế, các công nghệ và các trải nghiệm có giá trị gia tăng cao.
Các tàu container trọng tải lớn thường xuyên cập Cảng Cát Lái để xếp dỡ hàng hóa đi các thị trường Châu Á, Châu Âu và Bắc Mỹ
Với tầm nhìn đó, Cát Lái cần được định vị là đặc khu kinh tế sáng tạo quốc gia, hay nói rộng hơn là Trung tâm văn hóa, triển lãm, sáng tạo và công nghệ của vùng TPHCM. Đây sẽ không phải là một khu đô thị theo nghĩa truyền thống, mà là một mô hình phát triển mới, trong đó mục tiêu không phải là tối đa hóa diện tích sàn xây dựng hay giá trị bất động sản, mà là tối đa hóa giá trị kinh tế được tạo ra trên mỗi mét vuông đất thông qua các hoạt động sáng tạo và đổi mới.
Trọng tâm đầu tiên của mô hình này là phát triển kinh tế văn hóa. Văn hóa không còn được xem là lĩnh vực tiêu dùng ngân sách hay hoạt động phục vụ đời sống tinh thần đơn thuần, mà trở thành một ngành kinh tế có khả năng tạo ra giá trị lớn. Khu vực Cát Lái có thể hình thành một quần thể gồm các bảo tàng, trung tâm nghệ thuật đương đại, nhà hát, không gian biểu diễn, trung tâm thiết kế, học viện sáng tạo, thư viện hiện đại và các quảng trường văn hóa ven sông. Đây sẽ là nơi tổ chức các chương trình nghệ thuật, tuần lễ thiết kế, liên hoan kiến trúc, festival âm nhạc, triển lãm quốc tế và các sự kiện văn hóa quy mô lớn của khu vực Đông Nam Á. Giá trị được tạo ra không chỉ từ bán vé tham quan mà còn từ du lịch, dịch vụ, thương mại, bản quyền, truyền thông và các ngành công nghiệp văn hóa.
Động lực thứ hai là kinh tế tri thức và công nghệ sáng tạo. Cát Lái không nên trở thành một khu nghiên cứu khép kín, mà là nơi kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các nhà sáng tạo. Các trung tâm về trí tuệ nhân tạo, robot, thiết kế số, thực tế ảo, công nghệ đô thị, công nghệ môi trường và các phòng thí nghiệm mở có thể được phát triển để biến khu vực này thành nơi thử nghiệm các giải pháp mới cho thành phố và cho doanh nghiệp. Sản phẩm của khu vực không phải là những tòa nhà, mà là các công nghệ, các giải pháp, các bằng sáng chế và các doanh nghiệp khởi nghiệp có khả năng cạnh tranh toàn cầu.
Động lực thứ ba là kinh tế triển lãm và hội nhập quốc tế. TPHCM hiện vẫn thiếu một trung tâm triển lãm quốc tế có quy mô đủ lớn để tổ chức thường xuyên các sự kiện chuyên ngành mang tầm khu vực và thế giới. Cát Lái có thể trở thành nơi diễn ra các triển lãm về công nghệ, trí tuệ nhân tạo, kiến trúc, thiết kế, thực phẩm, nông nghiệp, y tế, vật liệu xây dựng, năng lượng, văn hóa và công nghiệp sáng tạo. Hoạt động triển lãm không chỉ diễn ra vài ngày mà được tổ chức liên tục quanh năm, kết hợp với hội nghị, kết nối đầu tư, chuyển giao công nghệ và giao thương quốc tế. Khi đó, triển lãm không còn là một sự kiện mà trở thành một ngành kinh tế hoàn chỉnh, tạo ra doanh thu cho khách sạn, nhà hàng, vận tải, thương mại và các dịch vụ chuyên nghiệp.
Động lực thứ tư là kinh tế trải nghiệm. Trong nền kinh tế hiện đại, con người không chỉ tiêu dùng hàng hóa mà ngày càng chi tiêu nhiều hơn cho những trải nghiệm. Vì vậy, Cát Lái cần được quy hoạch như một điểm đến, nơi mọi người đến để học tập, khám phá, thưởng thức nghệ thuật, tham gia lễ hội, nghiên cứu, làm việc, nghỉ ngơi và sáng tạo. Giá trị kinh tế được tạo ra từ thời gian lưu trú của du khách, từ chất lượng trải nghiệm của cư dân và từ khả năng khiến con người quay trở lại nhiều lần. Đây là loại giá trị mà bất động sản không thể tạo ra nếu thiếu những nội dung văn hóa và sáng tạo.
Động lực cuối cùng là kinh tế công nghiệp sáng tạo. Đây sẽ là nơi tập trung các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh, âm nhạc, hoạt hình, trò chơi điện tử, thời trang, thiết kế, quảng cáo, kiến trúc, truyền thông số và nội dung số. Những ngành này không tiêu thụ nhiều tài nguyên thiên nhiên nhưng tạo ra giá trị gia tăng rất cao thông qua chất xám, bản quyền và thương hiệu. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, đây sẽ là một trong những nguồn tăng trưởng quan trọng nhất của TPHCM trong tương lai.
Cảng Cát Lái trong bối cảnh nhu cầu logistics ngày càng tăng
Sự chuyển dịch cần thiết của TPHCM trong giai đoạn phát triển mới
Mô hình phát triển này cũng làm thay đổi hoàn toàn cách đánh giá hiệu quả đầu tư. Nếu một khu đô thị truyền thống thường được đo bằng số căn hộ được xây dựng hay giá trị giao dịch bất động sản, thì Cát Lái cần được đánh giá bằng số lượng du khách quốc tế, số lượng triển lãm và hội nghị quốc tế, doanh thu của công nghiệp văn hóa, số doanh nghiệp sáng tạo được hình thành, số bằng sáng chế được thương mại hóa, giá trị bản quyền được tạo ra, số việc làm chất lượng cao và mức đóng góp của các ngành sáng tạo vào GRDP của TPHCM.
Trong cấu trúc phát triển của vùng TPHCM, Cát Lái sẽ không cạnh tranh với các trung tâm hiện hữu mà đóng vai trò bổ sung một động lực tăng trưởng còn thiếu. Nếu trung tâm hiện hữu của TPHCM là cực tài chính và thương mại; Khu Công nghệ cao là cực nghiên cứu và sản xuất công nghệ; Long Thành là cực hàng không quốc tế; Cái Mép - Thị Vải là cực logistics và cảng biển, thì Cát Lái sẽ trở thành cực văn hóa, sáng tạo, triển lãm và công nghệ ứng dụng. Bốn cực này sẽ tạo thành một hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh, trong đó tài chính hỗ trợ đổi mới sáng tạo, công nghệ tạo ra sản phẩm, logistics kết nối thị trường và văn hóa tạo ra sức hấp dẫn cùng giá trị thương hiệu cho toàn vùng.
Đây cũng chính là sự chuyển dịch cần thiết của TPHCM trong giai đoạn phát triển mới. Thành phố không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào bất động sản và mở rộng không gian đô thị để duy trì tăng trưởng. Động lực tăng trưởng của tương lai phải đến từ những ngành có hàm lượng tri thức cao, khả năng đổi mới sáng tạo mạnh và sức cạnh tranh quốc tế lớn. Nếu Cát Lái được quy hoạch theo mô hình này, đây sẽ không chỉ là một dự án phát triển đô thị, mà sẽ trở thành một biểu tượng cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của TPHCM từ tăng trưởng dựa trên đất đai và hạ tầng vật chất sang tăng trưởng dựa trên văn hóa, tri thức, sáng tạo và công nghệ. Đó không chỉ là sự thay đổi của một khu vực, mà là sự thay đổi trong tư duy phát triển của cả thành phố và của Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế sáng tạo.
Điều cần làm là xây dựng một tầm nhìn dài hạn, để khi điều kiện chín muồi và các quyết định về tái cơ cấu hệ thống cảng biển được ban hành, TPHCM đã có sẵn một phương án phát triển chiến lược đủ tầm vóc. Nếu không chuẩn bị từ sớm, Thành phố có nguy cơ bỏ lỡ một cơ hội lịch sử và quỹ đất ven sông quý giá này có thể bị chia nhỏ thành các dự án riêng lẻ, không tạo được giá trị lan tỏa cho toàn vùng. Trong nhiều thập kỷ tới, sức cạnh tranh của các đô thị sẽ không chỉ được quyết định bởi số lượng khu công nghiệp hay cao ốc văn phòng, mà còn bởi khả năng kiến tạo những không gian văn hóa, sáng tạo và trải nghiệm có sức hấp dẫn toàn cầu. Nếu được quy hoạch với tầm nhìn đó, Cát Lái sẽ không chỉ là một khu vực sau cảng biển, mà có thể trở thành biểu tượng cho giai đoạn phát triển mới của TPHCM - một trung tâm nơi văn hóa, công nghệ, tri thức, sáng tạo và hội nhập quốc tế cùng hội tụ để tạo ra một cực tăng trưởng mới cho cả vùng Đông Nam Bộ và Việt Nam.
(CATP) Khi nghiên cứu Khu văn hóa Tây Cửu Long (West Kowloon Cultural District - WKCD) của Hồng Kông (Trung Quốc), điều đầu tiên cần thay đổi là cách nhìn nhận về dự án này. Đây không phải là một khu bảo tàng, cũng không phải là một khu vui chơi hay một dự án bất động sản ven biển. Hồng Kông (Trung Quốc) xác định WKCD là một hạ tầng chiến lược của nền kinh tế sáng tạo, có vai trò tương đương với một sân bay quốc tế, một cảng biển hay một trung tâm tài chính. Mục tiêu của dự án không phải là bán đất hay tạo lợi nhuận trực tiếp từ các công trình văn hóa, mà là nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của Hồng Kông (Trung Quốc) trong dài hạn.