Từ vùng ngập lũ đến những mái ấm mới
Tiếng máy trộn bê-tông, tiếng búa đóng cốp pha và tiếng gọi nhau í ới của những người lính, thanh niên tình nguyện hòa cùng niềm vui của bà con khiến khu tái định cư vùng thiên tai thôn Điểm 9 (xã Ia Hiao) trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết.
Chỉ vài tháng trước, nơi đây vẫn là những khoảng đất trống. Hôm nay, từng tuyến đường bê-tông đã hiện rõ, hệ thống điện, nước được đầu tư đồng bộ, các nền nhà đầu tiên đang được dựng lên. Không khí khẩn trương ấy báo hiệu một cuộc chuyển mình lớn của hàng trăm hộ dân nhiều năm phải sống trong cảnh "chạy lũ".
Ngay sau bão số 13 (năm 2025), UBND tỉnh Gia Lai đã công bố tình trạng khẩn cấp về thiên tai, đồng thời xây dựng phương án bố trí, ổn định dân cư giai đoạn 2025-2026. Theo phương án được phê duyệt, toàn tỉnh triển khai 16 khu bố trí dân cư, gồm 13 khu tái định cư tập trung và 3 phương án xen ghép, đưa gần 2.000 hộ dân đến nơi ở mới với tổng kinh phí hơn 2.100 tỷ đồng.
Cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân Sự tỉnh Gia Lai tham gia hỗ trợ trên các công trình
Điểm đáng chú ý là toàn bộ các hộ được lựa chọn đều đang sinh sống tại những khu vực có nguy cơ rất cao xảy ra sạt lở đất, lũ quét, ngập lụt hoặc nhiều lần bị thiên tai tàn phá. Đây được xem là cuộc di dời dân cư lớn của tỉnh Gia Lai nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu.
Riêng tại xã Ia Hiao, khu tái định cư rộng 15,5 héc-ta được quy hoạch cho khoảng 180 hộ dân. Mỗi hộ được bố trí lô đất rộng 500m², đồng thời được hỗ trợ hơn 113 triệu đồng để xây dựng nhà ở cùng các chính sách hỗ trợ, bồi thường theo quy định. Đến nay, 68 hộ dân đã khởi công xây dựng nhà tại khu tái định cư. Việc lựa chọn vị trí đất được thực hiện công khai, dân chủ. Mẫu nhà mới được thống nhất để tạo nên một khu dân cư đồng bộ, khang trang.
Nhắc lại những mùa mưa cũ, chị Ksor Hmỹ (ngụ xã Ia Hiao) vẫn chưa quên cảm giác bất an khi nước lũ bất ngờ tràn vào nhà. Có năm, gia đình chị phải hứng chịu 3 đợt ngập liên tiếp, đồ đạc liên tục kê cao, cuộc sống sinh hoạt bị đảo lộn. Mỗi khi nghe dự báo có mưa lớn, cả nhà lại tất bật thu dọn tài sản, chuẩn bị sẵn đồ dùng cần thiết để kịp sơ tán nếu nước dâng. Những đêm thức trắng canh lũ đã trở thành ký ức khó quên đối với gia đình chị suốt nhiều năm qua.
Tương tự, gia đình anh Nay Chúc cũng vừa khởi công ngôi nhà mới. Đứng trên nền móng vừa hoàn thiện, anh không giấu được xúc động: "Khu tái định cư có đường bê-tông rộng, cây xanh, điện chiếu sáng, nước sinh hoạt đầy đủ. Quan trọng nhất là nhà mới nằm trên cao, không còn lo nước ngập. Có chỗ ở ổn định thì mới yên tâm làm ăn, nuôi con học hành".
Chung sức dựng xây miền an cư
Ngay sau lễ khởi công 68 ngôi nhà tại khu tái định cư vùng thiên tai thôn Điểm 9 (xã Ia Hiao), hàng chục cán bộ, chiến sĩ đã bắt tay ngay vào công việc. Trước mắt, 55 cán bộ, chiến sĩ Đại đội Bộ binh 1, Ban Chỉ huy Phòng thủ Khu vực 3 - Thống Nhất, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai được huy động tham gia hỗ trợ người dân.
Những căn nhà sàn được dựng lên tại khu tái định cư xã Ia Tul
Cùng với lực lượng địa phương, các cán bộ, chiến sĩ trực tiếp đào móng, vận chuyển vật liệu, dựng khung nhà và chỉnh trang khuôn viên. Không chỉ góp sức bằng ngày công lao động, các lực lượng còn trồng 265 cây bàng dọc các tuyến đường nội khu nhằm tạo cảnh quan xanh, hướng đến xây dựng khu tái định cư kiểu mẫu.
Theo ông Phạm Văn Phương (Bí thư Đảng ủy xã Ia Hiao), mục tiêu của khu tái định cư không chỉ là giúp người dân tránh thiên tai mà còn xây dựng một nơi ở lâu dài, có hạ tầng đồng bộ, môi trường sống tốt và tạo điều kiện phát triển kinh tế. Để giảm chi phí xây dựng cho người dân, địa phương đề nghị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cử lực lượng hỗ trợ thi công, góp phần đẩy nhanh tiến độ để bà con sớm ổn định cuộc sống trước mùa mưa.
Tinh thần chung sức ấy cũng đang lan tỏa đến xã Ia Tul, nơi triển khai Dự án bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai quy mô gần 22 héc-ta dành cho 207 hộ dân thôn Bôn Jứ. Nhiều năm qua, cứ mỗi mùa mưa, người dân nơi đây lại sống trong cảnh nơm nớp lo nước dâng. Trận lũ lịch sử năm 2009 rồi những đợt mưa lớn cuối năm 2025 khiến nhiều hộ phải sơ tán trong đêm càng cho thấy việc di dời là yêu cầu cấp thiết.
Mùa mưa năm nay, thay vì chuẩn bị phương án chống lũ như mọi năm, nhiều hộ dân ở xã Ia Tul lại tất bật dựng nhà mới trên vùng đất cao. Là một trong những hộ đầu tiên đăng ký chuyển đến khu tái định cư, ông Nay Hen không giấu được niềm vui khi nhìn căn nhà sàn mới dần thành hình. "Nhiều năm nay, cứ vào mùa mưa là cả gia đình lại lo nước tràn vào nhà. Nay có nơi ở mới, chúng tôi yên tâm làm ăn, con cháu có điều kiện học hành tốt hơn. Bà con cũng sẽ cùng nhau giữ gìn bản sắc văn hóa của làng, xây dựng khu dân cư mới đoàn kết, văn minh", ông Nay Hen bày tỏ.
Để bảo đảm tiến độ, xã Ia Tul phát động "Chiến dịch Quang Trung - 100 ngày đêm" với mục tiêu hoàn thành việc di dời toàn bộ 207 hộ dân trước ngày 15/11/2026. Toàn bộ cán bộ, đảng viên thực hiện phương châm "4 bám": bám dân, bám việc, bám địa bàn và bám tiến độ. Các đơn vị thi công được yêu cầu huy động tối đa nhân lực, phương tiện, triển khai ngay khi có mặt bằng. Xã cũng chuẩn bị điện, nước và nơi ở tạm cho những hộ đã tháo dỡ nhà nhưng chưa hoàn thành nhà mới.
Một điểm nhấn của chiến dịch là chương trình "Chuyến xe 0 đồng", huy động các tổ chức, doanh nghiệp và người dân hỗ trợ miễn phí việc tháo dỡ, vận chuyển nhà cửa, tài sản đến khu tái định cư. Những chuyến xe nghĩa tình không chỉ chở vật dụng mà còn chuyên chở niềm tin về một cuộc sống mới.
Việc đầu tư các khu tái định cư vùng thiên tai ở Gia Lai vì thế không đơn thuần là xây dựng những ngôi nhà mới. Đó là quá trình kiến tạo những cộng đồng dân cư an toàn, hiện đại, có điều kiện phát triển sinh kế, từng bước thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là cuộc di dời lớn nhất từ trước đến nay của tỉnh Gia Lai, mà còn là bước đi chiến lược để bảo vệ người dân trước thiên tai, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của địa phương trong nhiều năm tới.