An toàn không chỉ là phương án, mà là văn hóa sống

Khi "bốn tại chỗ" không còn là khẩu hiệu

Ký túc xá ĐHQG-HCM hiện là không gian sống và học tập của đông đảo sinh viên với mật độ cư trú cao nhất trên cả nước. Đây là niềm tự hào về quy mô nhưng cũng liên quan đến áp lực thường trực về an toàn. Tòa nhà E3 với hơn 1.300 người sinh hoạt tại thời điểm giả định xảy ra cháy đủ để bất kỳ ai làm công tác quản lý cũng phải trăn trở.

Tình huống giả định được đặt vào thời điểm sinh hoạt cao điểm (9 giờ sáng) tại vị trí phức tạp (phòng 515 của tòa nhà cao tầng) với nguyên nhân thường gặp nhất trong thực tế: Chập điện! Ngọn lửa được mô phỏng bùng phát nhanh, tỏa khí độc uy hiếp các tầng lân cận. Đây không phải là buổi diễn tập để "trình diễn", mà là cuộc kiểm tra thực chất năng lực ứng phó.

Phương châm "Bốn tại chỗ" - chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ - được kích hoạt ngay khi hệ thống báo cháy tự động vang lên. Lực lượng PCCC cơ sở nhanh chóng cô lập nguồn điện, hướng dẫn sinh viên thoát nạn theo thang bộ, triển khai lăng phun chữa cháy vách tường và tổ chức sơ cấp cứu ban đầu. Trong 5 - 10 phút đầu tiên của bất kỳ đám cháy nào, lực lượng chuyên nghiệp chưa thể có mặt, vì thế chính những người tại chỗ, như: bảo vệ, nhân viên kỹ thuật, thậm chí là sinh viên được huấn luyện... mới là những người quyết định sinh mạng của hàng trăm người.

Thượng tá Trần Xuân Phương và Thạc sĩ Tăng Hữu Thủy chụp ảnh cùng các đơn vị tham gia diễn tập

Sức mạnh của hiệp đồng và công nghệ

Sau khi lực lượng tại chỗ kích hoạt phương án, Công an TPHCM cùng các đơn vị phối hợp (Công an phường, Điện lực, Cấp nước, Y tế) đã huy động tổng lực các phương tiện cơ giới hiện đại. Xe thang vươn cao cứu người, hệ thống ròng rọc hạ chậm, máng trượt cứu hộ, chó nghiệp vụ tìm kiếm nạn nhân trong đống đổ nát, đặc biệt là Robot chữa cháy TAF35 tác chiến trực diện tại tâm lửa.

Đây là minh chứng cho thấy công tác PCCC&CNCH tại TPHCM đã tiếp cận trình độ khu vực và quốc tế. Robot TAF35 - dòng robot chữa cháy hiện đại có thể thay thế con người tiến vào những khu vực có nhiệt độ cực cao, nguy cơ sập đổ hoặc nồng độ khí độc vượt ngưỡng an toàn. Việc đưa robot vào diễn tập không chỉ là trình diễn thiết bị, mà là khẳng định năng lực tác chiến thực tế trong điều kiện khắc nghiệt nhất. Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế yếu tố con người.

Sau hơn 1 tiếng đồng hồ triển khai khẩn trương, đám cháy giả định được dập tắt hoàn toàn, các nạn nhân được giải cứu an toàn. Thành công này đến từ sự hiệp đồng nhịp nhàng giữa hàng chục đơn vị, từ chỉ huy đến thực thi, từ lực lượng chuyên nghiệp đến lực lượng bán chuyên tại chỗ. Đây là bài học về cơ chế phối hợp chỉ huy - điều mà không cuộc họp lý thuyết nào có thể truyền đạt hiệu quả bằng một lần diễn tập thực tế.

Lực lượng Cảnh sát cơ động và chó nghiệp vụ tham gia giải cứu nạn nhân trong buổi diễn tập

Từ diễn tập đến ý thức thường trực

Phát biểu tại chương trình, Thượng tá Trần Xuân Phương - Phó trưởng Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH - nhấn mạnh: Ký túc xá ĐHQG-HCM là cơ sở tập trung đông sinh viên, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy nổ. Ông yêu cầu Ban quản lý ký túc xá sau buổi thực tập cần tổ chức đánh giá, rút kinh nghiệm nghiêm túc; xác định rõ ưu điểm, hạn chế và đề xuất giải pháp khắc phục. Đây là tinh thần đúng đắn: Diễn tập không phải đích đến, mà là một mắt xích trong chu trình cải tiến liên tục.

Thạc sĩ Tăng Hữu Thủy - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Trung tâm - khẳng định công tác PCCC&CNCH là nhiệm vụ rất quan trọng, được Trung tâm tập trung nguồn lực, con người, cơ sở vật chất duy trì thường xuyên, định kỳ nhằm bảo đảm môi trường sống an toàn, chất lượng, hạnh phúc cho sinh viên. Ông cũng nhắn gửi đến cộng đồng sinh viên nội trú: "Thầy mong qua buổi diễn tập hôm nay, chính các em là người luôn ý thức tìm hiểu thật kỹ lối thoát nạn, hiệu lệnh và các kỹ năng chữa cháy, cứu hộ để không chỉ bảo vệ bản thân mà còn hỗ trợ những người xung quanh".

An toàn không phải là trách nhiệm của riêng ai, mà là của tất cả. Một sinh viên biết rõ lối thoát hiểm gần nhất, biết cách sử dụng bình chữa cháy, biết cách hô hoán và hỗ trợ bạn cùng phòng đó là "lực lượng tại chỗ" thực sự. Và khi hàng ngàn sinh viên đều có ý thức ấy, ký túc xá sẽ trở thành một pháo đài an toàn thực sự.

Cuộc diễn tập mang lại nhiều bài học quý giá. An toàn phải được thiết kế từ gốc, không thể chờ đến khi có sự cố mới lo ứng phó. Việc đầu tư hệ thống báo cháy tự động, lăng phun vách tường, lối thoát hiểm đạt chuẩn, đặc biệt là đào tạo thường xuyên cho lực lượng tại chỗ... là những khoản đầu tư không thể cắt giảm. Sự phối hợp của nhiều đơn vị ngoài ngành, có sử dụng thiết bị công nghệ cao, thể hiện một cuộc diễn tập nghiêm túc, qua đó không chỉ kiểm tra kỹ thuật, mà còn kiểm tra tâm lý, kiểm tra khả năng ra quyết định dưới áp lực, kiểm tra sự phối hợp giữa các tổ chức có văn hóa và quy trình khác nhau.

Cảnh sát PCCC&CNCH sử dụng máng trượt trong lúc cứu nạn

Văn hóa an toàn cần được nuôi dưỡng mỗi ngày. Một buổi diễn tập dù hoành tráng đến đâu cũng diễn ra trong thời gian rất ngắn, điều còn lại sau đó là ý thức của từng cá nhân: tắt điện trước khi ra khỏi phòng, không dùng thiết bị điện quá tải, không chặn lối thoát hiểm, báo ngay khi phát hiện mùi khét hoặc khói... Những thói quen nhỏ được lặp đi lặp lại mỗi ngày ấy mới là nền tảng của an toàn bền vững.

Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại Ký túc xá Khu B - ĐHQG-HCM là sự kiện đáng ghi nhận, qua đó cho thấy sự chủ động của Trung tâm Quản lý ký túc xá và khu đô thị, sự chuyên nghiệp của lực lượng Công an TPHCM, sự phối hợp hiệu quả của các đơn vị liên quan. Nhưng hơn hết, nó gửi đi một thông điệp: An toàn không phải là phương án nằm trên giấy, mà là văn hóa sống được thực hành mỗi ngày.

Những sinh viên có mặt tại hiện trường hôm ấy sẽ mang theo kiến thức và kỹ năng PCCC&CNCH về nơi ở, về gia đình, về cộng đồng. Họ sẽ trở thành những hạt nhân của văn hóa an toàn trong tương lai và đó mới là thành công lớn nhất của buổi diễn tập này. Trong một thế giới mà rủi ro ngày càng phức tạp, việc chuẩn bị cho những điều tồi tệ nhất không phải là bi quan, mà là trách nhiệm. Và Ký túc xá ĐHQG-HCM, thông qua cuộc diễn tập lần này, đã cho thấy họ hiểu rõ điều đó!