Vì sao ngày càng nhiều người bị trục xuất về nước?

Không có vi phạm luật nào là "nhỏ”

Sáng 09/6/2026, tại cửa khẩu Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, một tổ công tác của Công an TPHCM đã có mặt để làm thủ tục tiếp nhận 33 công dân Việt Nam bị Mỹ trục xuất về nước. Đây là đợt tiếp nhận thứ 3 kể từ đầu năm 2026. Trước đó, Công an TPHCM đã tiếp nhận 2 đợt tương tự trong tháng 3 và 5/2026, tất cả đều có nơi cư trú trước khi xuất cảnh là TPHCM. Đây là những người bị trục xuất vì đã có tiền án, tiền sự tại Mỹ. Khác với hai nhóm đầu tiên, phần lớn các trường hợp bị trục xuất trong đợt thứ ba là do vi phạm quy định về cư trú và nhập cư của Mỹ. Cũng trong ngày 10/6, Công an TPHCM cho biết đã tiếp nhận 7 công dân Việt Nam bị trục xuất từ Campuchia, những người từng bị dụ dỗ làm việc bất hợp pháp tại nước này.

Liên quan đến sự kiện này, trả lời tại nhiều cuộc họp báo thường kỳ, Bộ Ngoại giao cho biết việc tiếp nhận công dân Việt Nam bị Mỹ trục xuất được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa hai bên, luật pháp và thông lệ quốc tế, trong đó có hiệp định ký năm 2008 giữa hai Chính phủ.

Các công dân được xác minh thông tin, thân nhân sau khi hồi hương

Những chuyến bay về Nội Bài không phải hiện tượng riêng lẻ. Theo phân tích dữ liệu ICE của nhà nghiên cứu Austin Kocher, trong 6 tháng đầu năm tài khóa 2026, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đã thực hiện hơn 234.00 vụ trục xuất, so với 134.500 vụ năm 2025 và gần 134.000 vụ năm 2024. Năm 2025, phía Mỹ đã thực hiện 2.253 chuyến bay trục xuất tới 79 quốc gia, tăng 46% về số chuyến và 76% về số điểm đến so với năm trước đó. Đặt cạnh các quốc gia khác, con số của Việt Nam vẫn thuộc nhóm nhỏ. Theo dữ liệu ICE, trong một thập niên qua, công dân Mexico chiếm gần 52% tổng số người bị trục xuất, tương đương khoảng 1,2 triệu người, tiếp theo là Guatemala với 17% và Honduras với 12%.

Nhóm vi phạm nào dẫn đến bị trục xuất?

Toàn bộ các lệnh trục xuất khỏi nước Mỹ đều dựa trên Đạo luật Di trú và Quốc tịch, mà điều khoản trung tâm là Điều 237, quy định về những người nước ngoài thuộc diện bị trục xuất. Từ cấu trúc điều luật này và từ mô tả của cơ quan chức năng hai nước, có thể phân thành 6 nhóm căn cứ dẫn đến trục xuất.

Nhóm nghiêm trọng nhất là kết án về trọng tội gia trọng. Bất kỳ người nước ngoài nào bị kết án về một trọng tội gia trọng vào bất kỳ thời điểm nào sau khi nhập cảnh đều thuộc diện bị trục xuất. Cần lưu ý rằng, tên gọi của nhóm này dễ gây hiểu lầm, vì một tội bị xếp vào đây không nhất thiết phải là tội đặc biệt nghiêm trọng theo cách hiểu thông thường. Nhóm thứ hai rộng và mơ hồ hơn nhiều: các tội được xem là liên quan đến băng hoại đạo đức. Nhóm này nhìn chung bao gồm các hành vi liên quan gian lận, trộm cắp, thiếu trung thực hoặc có ý định gây hại cho người khác. Trên thực tế có thể bao trùm cả những vi phạm tương đối phổ biến như hành hung hoặc lái xe khi say rượu nếu gây thương tích. Nhóm thứ ba gồm ba loại căn cứ riêng biệt nhưng thường đi cùng nhau trong thực tiễn một số tội về chất bị cấm, vũ khí và bạo lực gia đình, theo dõi quấy rối, ngược đãi trẻ em hoặc vi phạm lệnh bảo vệ. Nhóm thứ tư chính là nhóm mà Công an TPHCM mô tả trong đợt tiếp nhận tháng 6/2026, khi cho biết phần lớn các trường hợp bị trục xuất do vi phạm quy định về cư trú và nhập cư của Mỹ. Nhóm thứ năm là gian lận giấy tờ và khai man quốc tịch. Đây cũng là nhóm mà Công an TPHCM khuyến cáo người dân tuyệt đối không tham gia xuất nhập cảnh trái phép, không sử dụng giấy tờ giả và không tiếp tay cho các đường dây đưa người ra nước ngoài trái phép.

Những người không có thân nhân bảo lãnh, không có nơi cư trú ổn định được đưa vào cơ sở trợ giúp xã hội

Nhóm thứ sáu giải thích vì sao trong danh sách bàn giao lại có nhiều người đã rời Việt Nam từ hàng chục năm trước. Đó là những trường hợp mất tư cách thường trú do một bản án cũ. Nếu bị kết án và thụ án trên 1 năm tù, người nước ngoài sẽ bị đưa ra tòa di trú, thẩm phán tước thẻ xanh và cấp một lệnh trục xuất chung thẩm làm tình trạng di trú mới. Những người rơi vào tình trạng này thường phải trình diện định kỳ với cơ quan di trú và xin giấy phép lao động, sống trong trạng thái không xác định về thời điểm bị thi hành lệnh. Chính nhóm thứ sáu tạo ra đặc thù khó xử lý nhất trong công tác tiếp nhận. Công an TPHCM cho biết, công tác hỗ trợ công dân tái hòa nhập cộng đồng sau khi trở về nước gặp nhiều khó khăn, bởi nhiều người đã xuất cảnh từ hàng chục năm trước, hồ sơ cư trú không còn đầy đủ, mất liên lạc với gia đình, tuổi cao hoặc có hoàn cảnh khó khăn. Với những người đã về nước, sau khi hoàn tất thủ tục tiếp nhận, tổ công tác phối hợp Công an các địa phương liên hệ thân nhân, thực hiện thủ tục bảo lãnh theo quy định, vừa bảo đảm an ninh trật tự vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Với những trường hợp không đủ điều kiện tự giải quyết chỗ ở hoặc không có người bảo lãnh, lực lượng chức năng hỗ trợ đưa vào các cơ sở trợ giúp xã hội để chăm sóc và sinh hoạt tạm thời.

Các cơ quan ngoại giao Việt Nam đã nhiều lần khuyến cáo công dân tuân thủ pháp luật nước sở tại. Năm 2025, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại San Francisco Hoàng Anh Tuấn đăng tải một cảnh báo gửi du học sinh, người lao động và người gốc Việt đang sinh sống, làm việc, học tập tại Mỹ, cũng như những người đang có ý định xin thị thực nhập cảnh nước này. Tổng Lãnh sự quán ghi nhận một số vụ việc đáng tiếc liên quan đến du học sinh, nhà nghiên cứu và cả những người đã có thẻ xanh, bị từ chối nhập cảnh, hủy thị thực, thậm chí bị trục xuất, chỉ vì những hành vi tưởng chừng nhỏ nhưng lại vi phạm quy định nhập cư, luật pháp, hoặc chạm đến các vấn đề nhạy cảm về an ninh quốc gia của Mỹ. Mới đây, tháng 6/2026 Công an TPHCM kêu gọi người dân chấp hành nghiêm pháp luật nước sở tại khi học tập, lao động và cư trú ở nước ngoài, đồng thời nhấn mạnh việc tuân thủ pháp luật không chỉ bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn góp phần xây dựng hình ảnh người Việt Nam văn minh, trách nhiệm trong mắt bạn bè quốc tế.

Nhìn lại toàn bộ chuỗi sự việc, có thể thấy một hành vi vi phạm ở nước sở tại, dù ban đầu có vẻ nhỏ, có thể dẫn tới một bản án; bản án ấy dẫn tới việc mất tư cách cư trú; việc mất tư cách cư trú dẫn tới một lệnh trục xuất chung thẩm có thể nằm im nhiều năm trước khi được kích hoạt. Khi đó, một hành trình mới và khó khăn bắt đầu: đưa một người sau nhiều năm vắng mặt trở lại với cộng đồng mà họ đã rời đi.