Iran và Mỹ đồng ý chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz

Thông tin này ngay lập tức mang lại sự “nhẹ nhõm” cho thị trường toàn cầu, mặc dù thỏa thuận có thể phụ thuộc vào các diễn biến tiếp theo xảy ra ở Li-băng và việc hai bên trì hoãn các cuộc đàm phán khó khăn về chương trình hạt nhân của Iran.

Thỏa thuận khung đánh dấu bước đột phá lớn nhất hướng tới việc giải quyết cuộc chiến bắt đầu vào cuối tháng 2 trước khi nó leo thang thành một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn, khiến hàng nghìn người thiệt mạng, làm đảo lộn thị trường năng lượng và làm dấy lên nỗi lo suy thoái kinh tế toàn cầu.

"Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất" - Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social của mình vào sáng ngày 15/6 (giờ Việt Nam).

Bản ghi nhớ dự kiến ​​sẽ được ký chính thức vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ.

Các nhà lãnh đạo trên khắp thế giới đã hoan nghênh thông báo này vào ngày 15/6 khi các chi tiết về các điều khoản bắt đầu được hé lộ.

Mặc dù văn bản chưa được công bố, nhưng lời kêu gọi chấm dứt xung đột trên diện rộng trong đó có thể gây khó khăn cho Israel, quốc gia không tham gia đàm phán và đang tiến hành chiến tranh ở Li-băng chống lại nhóm dân quân Hezbollah do Iran hậu thuẫn.

"Li-băng là một phần không thể thiếu của thỏa thuận chấm dứt chiến tranh" - người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết, đồng thời ông nói thêm rằng văn bản kêu gọi chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận, cũng như tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của Li-băng.

Tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz - Ảnh: Reuters

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển chính cho nguồn cung dầu khí toàn cầu mà Iran đã phong toả trong nhiều tháng, sẽ mở cửa trở lại vào ngày 19/6 và ông đã ra lệnh chấm dứt lệnh phong tỏa các cảng của Iran.

"Tàu thuyền trên thế giới, hãy khởi động động cơ. Hãy để dầu chảy!" – ông Trump viết trên mạng xã hội vào ngày 14/6. Hôm 15/6, ông chủ Nhà Trắng tuyên bố rằng giao thông đã được nối lại: "Tàu thuyền đang bắt đầu di chuyển, nhiều tàu chở đầy dầu, di chuyển ra khỏi eo biển Hormuz".

Giá dầu giảm, mặc dù các nhà vận chuyển vẫn đang thận trọng trong việc đảm bảo tuyến hàng hải qua eo Hormuz không có thủy lôi, vì việc này có thể mất nhiều tuần.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm 15/6 cho biết Pháp và Anh sẵn sàng dẫn đầu một phái bộ tại eo biển, với sự hỗ trợ của Hà Lan và Ý, để giúp mở lại tuyến đường biển sau khi thỏa thuận được hiện thực hóa.

Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho biết ông hy vọng văn bản thỏa thuận sẽ được công bố trong tuần này, khi các cuộc đàm phán chi tiết hơn về thỏa thuận dự kiến ​​sẽ tiếp tục. Ông nói với đài CNBC rằng: "Kỳ vọng của chúng tôi là eo biển sẽ được mở cửa miễn phí trong dài hạn. Đó là điều chúng ta sẽ tìm ra trong các cuộc đàm phán kỹ thuật này".

Hãng thông tấn Fars của Iran, trích dẫn một nguồn thạo tin, cho biết dự thảo thỏa thuận công nhận quyền của Iran và Oman đối với các dịch vụ hàng hải diễn ra trong eo biển Hormuz. Tehran đã đồng ý cho phép đi lại tự do chỉ trong 60 ngày, sau đó họ dự định thu phí.

Cuộc chiến Iran đã trở thành gánh nặng chính trị trong nước đối với ông Trump, khi người dân Mỹ thất vọng trước giá xăng tăng cao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Đồng thời, ông Trump cũng phải đối mặt với áp lực từ các thành viên trong chính đảng của mình (đảng Cộng hoà) về khả năng mất ghế vào tay đảng Dân chủ ở lưỡng viện quốc hội liên quan đến cuộc chiến không được lòng dân ở Iran.