Asal - một nhà thiết kế tự do ngoài 30 tuổi sống ở Tehran, trước đây thường xuyên nhận được các dự án từ nước ngoài. Nhưng sau gần hai tháng không có internet vì chiến sự, cô nói với truyền thông quốc tế rằng: “Không có dự án mới, không có phản hồi. Mọi thứ như thể dừng lại chỉ sau một đêm”.
Gần như bật khóc, Asal nói rằng thu nhập của mình thậm chí không còn đủ trang trải các chi phí cơ bản.
Asal là một trong số vài triệu người Iran đã mất việc làm và đang bị đẩy vào cảnh nghèo đói vì chiến tranh. Có rất ít lĩnh vực không bị ảnh hưởng. Trong số những người mới thất nghiệp có công nhân nhà máy lọc dầu và dệt may, tài xế xe tải, tiếp viên hàng không và nhà báo.
Nền kinh tế Iran đã ở trong tình trạng khó khăn trước khi xung đột xảy ra. Thu nhập quốc dân bình quân đầu người đã giảm từ khoảng 8.000 đô la Mỹ vào năm 2012 xuống còn 5.000 đô la Mỹ vào năm 2024 do lạm phát, các lệnh trừng phạt của phương Tây.
Tình hình thậm chí còn tồi tệ hơn. Theo Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), có tới 4,1 triệu người nữa có thể rơi vào cảnh nghèo đói do xung đột.
Thiệt hại vật chất do hàng nghìn cuộc không kích gây ra đã dẫn đến tình trạng người dân phải sơ tán trên diện rộng, theo UNDP. Hơn 23.000 nhà máy và doanh nghiệp đã bị ảnh hưởng, theo báo cáo của hãng truyền thông EcoIran.
Điều đó đã khiến một triệu người mất việc làm trực tiếp, theo Thứ trưởng Bộ Lao động và An sinh Xã hội Iran - Gholamhossein Mohammadi. Và hiệu ứng lan tỏa đã đẩy thêm một triệu người nữa vào cảnh thất nghiệp, theo ước tính của ấn phẩm Etemad Online của Iran. Việc gián đoạn vận chuyển hàng hóa, và do đó là hoạt động nhập khẩu cũng đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế vốn đã mong manh của Iran “khiến 50% việc làm của người Iran gặp rủi ro và đẩy thêm 5% dân số vào cảnh nghèo đói - theo Hadi Kahalzadeh thuộc Viện Quincy, một tổ chức nghiên cứu chính sách đối ngoại.
“Nhiều công ty đã tạm ngừng hoạt động dưới áp lực tổng hợp của chiến tranh, lạm phát, suy thoái kinh tế và nhu cầu sụt giảm” - Kahalzadeh chỉ ra.
Tỷ lệ lạm phát hàng năm trong tháng 3 đạt 72%, nhưng cao hơn nhiều đối với các mặt hàng thiết yếu, theo dữ liệu chính thức.
Khói bốc lên ở trung tâm thủ đô Tehran (Iran) sau một đòn không kích của liên minh Mỹ/Israel vào ngày 2/3 - Ảnh: Getty
Cuộc không kích của Israel hồi tháng trước vào các khu phức hợp hóa dầu khổng lồ đã khiến hàng nghìn công nhân phải nghỉ việc không lương. Các nhà máy thép lớn nhất của Iran cũng bị ảnh hưởng, nhưng hai trong số đó - Mobarakeh Steel và Khuzestan Steel - phủ nhận việc họ đã
sa thải bất kỳ nhân viên nào.
Tuy nhiên, thiệt hại lớn đối với ngành công nghiệp nặng đang lan rộng khắp nền kinh tế. Nhà sản xuất xe kéo Maral Sanat, có trụ sở gần biên giới với Azerbaijan, đã sa thải 1.500 công nhân vì thiếu thép. Một trong những công ty dệt may lớn nhất của Iran – Borujerd – đã sa thải 700 công nhân.
Nhiều nhà máy sữa đã tạm ngừng hoạt động do thiếu nguyên liệu đóng gói thiết yếu, theo Kahalzadeh tại Viện Quincy.
Soheila, một tiếp viên hàng không kỳ cựu, nói với trang tin độc lập Fararu rằng vào ngày 28/2 “khi tôi chuẩn bị lên máy bay thì đồng nghiệp gọi điện và nói rằng mọi thứ đã bị hủy. Hợp đồng của chúng tôi kết thúc vào tháng 3, vì vậy cho đến khi các chuyến bay hoạt động trở lại, chúng tôi sẽ không được trả lương”.
Tình trạng này lặp lại trên khắp cả nước và trên khắp các ngành công nghiệp. Dữ liệu chính thức cho thấy sự gia tăng đột ngột về số người xin bảo hiểm thất nghiệp – với 147.000 người nộp đơn trong hai tháng qua, cao gấp khoảng ba lần so với năm ngoái.
“Gánh nặng đè nặng nhất lên người lao động phi chính thức và người lao động có tay nghề thấp và trung bình trong khu vực chính thức, những người có ít sự bảo vệ và ít ảnh hưởng chính trị nhất” - theo Kahalzadeh.
Truyền thông Iran đưa tin rằng công ty thương mại điện tử lớn nhất nước – Digikala – đã bắt đầu một làn sóng sa thải trên nhiều bộ phận. Các doanh nghiệp và người lao động phụ thuộc vào internet, vốn “có thể trở thành trụ cột chiến lược để kiểm soát cuộc khủng hoảng thất nghiệp hậu chiến, hiện đang ở trong tình trạng suy yếu nghiêm trọng” - hãng thông tấn nhà nước ILNA đưa tin.
Jafar, một nhà phân tích dữ liệu cho biết công ty của anh đã đóng cửa hoàn toàn, khiến hơn 50 nhân viên mất việc. “Bây giờ tôi đang nghĩ đến việc làm tài xế giao thông công cộng chỉ để sống qua ngày. Tôi phải trả tiền thuê nhà và các khoản nợ, và không biết tương lai sẽ ra sao” - anh cho biết.
Việc thiếu truy cập internet đặc biệt gây khó khăn cho phụ nữ làm việc tại nhà.
Người dân đi dạo quanh các gian hàng tại ngôi chợ trung tâm ở Tehran giữa lúc giá cả tăng cao do lạm phát gây ra bởi chiến tranh- Ảnh: Getty
Somayeh, khoảng 50 tuổi, đến từ Isfahan, đã dạy tiếng Đức trực tuyến nhiều năm. Các lớp học của cô trước đây luôn đầy học viên, nhưng vì không có internet, cô đã phải chuyển sang sử dụng các ứng dụng trong nước, vốn không đáng tin cậy.
“Không có gì hoạt động đúng cách nữa” - cô nói. “Học sinh không thể truy cập trực tuyến cùng một lúc, các nền tảng liên tục bị sập”.
Phụ nữ chiếm một phần ba tổng số đơn xin trợ cấp thất nghiệp kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Số người thất nghiệp gia tăng đã gây thêm áp lực lên hệ thống an sinh xã hội vốn đã quá tải, vào thời điểm nguồn thu của các địa phương đang cạn kiệt.
Nhưng nếu không có sự hỗ trợ nhanh chóng từ chính phủ – hoãn thuế và bảo hiểm, các khoản vay lãi suất thấp và hỗ trợ đặc biệt cho các doanh nghiệp nhỏ thì một làn sóng thất nghiệp lớn hơn nhiều có thể sẽ xảy ra, theo Etemad.
Cuộc khủng hoảng kinh tế đã làm dấy lên những chỉ trích đối với chính sách kinh tế của chính phủ. “Chính phủ ra lệnh tăng lương 60% cho người lao động trong khi cho phép nhiều người làm việc từ xa với mức lương đầy đủ. Trong khi đó, các doanh nghiệp kinh tế, không đủ khả năng trả lương, đang sa thải công nhân” - ông Saeed Tajik, một thành viên của Phòng Thương mại Tehran nói với tờ Fararu. Phòng Thương mại cho biết bảo vệ việc làm phải là ưu tiên kinh tế hàng đầu của đất nước, kêu gọi các công ty hãy sát cánh cùng người lao động “với lòng thương cảm và sự hy sinh” trong cuộc khủng hoảng này.
Chính phủ cho rằng khó khăn là hậu quả của cuộc chiến tranh phi nghĩa do Mỹ và Israel gây ra cho người dân Iran. Có thông tin cho rằng chính phủ Iran đang lên kế hoạch mở rộng chính sách phát các phiếu mua hàng hàng tháng để giúp đỡ những người nghèo nhất mua các mặt hàng thiết yếu.
Lạm phát, thất nghiệp và thiếu hụt hàng hóa đã tạo ra “một tình hình nghiêm trọng và phức tạp” - tờ báo theo đường lối bảo thủ Ettelaat nhận định. “Những vấn đề này không thể bị bỏ qua bằng những lời lẽ lịch sự hay những tuyên bố chung chung. Chính phủ có thể sớm cần các chương trình đặc biệt cho nền kinh tế thời chiến” – bài xã luận trên tờ báo này kêu gọi.