(CAO) Hôm 2/5, Reuters dẫn lời Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng một thỏa thuận ngừng bắn đã "chấm dứt" các hành động thù địch chống lại Iran. Tuyên bố được đưa ra vào thời điểm ông Trump phải xin phép Quốc hội Mỹ để được tiếp tục tiến hành cuộc chiến.
Trong một bức thư gửi các nhà lãnh đạo Quốc hội vào ngày 1/5 (giờ địa phương) khi thời hạn trình bày vấn đề chiến tranh trước Quốc hội sắp đến, ông Trump cho biết không có cuộc giao tranh nào với Iran kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn được thực hiện. "Các hành động thù địch bắt đầu vào ngày 28/2/2026 đã chấm dứt" - ông chủ Nhà Trắng tuyên bố.
Theo Đạo luật về Quyền lực Chiến tranh năm 1973, một tổng thống Mỹ chỉ có thể tiến hành hành động quân sự trong 60 ngày trước khi chấm dứt nó, bằng cách đề nghị Quốc hội cho phép hoặc xin gia hạn hành động đó 30 ngày do "sự cần thiết quân sự không thể tránh khỏi liên quan đến sự an toàn của Lực lượng Vũ trang Mỹ" trong khi rút quân.
Vào ngày 1/5, hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA cho biết Tehran đã gửi bản nội dung yêu cầu mới nhất của mình về đàm phán với Mỹ cho các nhà trung gian hòa giải Pakistan. Ông Trump đã nhanh chóng bác bỏ.
Tổng thống Mỹ đã chính thức thông báo cho Quốc hội Mỹ về cuộc xung đột 48 giờ sau các cuộc không kích đầu tiên diễn ra hai tháng trước, bắt đầu tính thời gian 60 ngày kết thúc cuộc chiến mà vào ngày 1/5 là "đến hạn" ông Trump phải xin phép Quốc hội nếu muốn tiếp tục tiến hành chiến tranh với Iran.
Khi ngày này đến gần, các trợ lý quốc hội và các nhà phân tích cho biết họ dự đoán tổng thống đảng Cộng hòa sẽ né tránh thời hạn. Một quan chức cấp cao của chính quyền Trump hôm 30/4 cho biết quan điểm của chính quyền là thời hạn theo luật quyền lực chiến tranh không áp dụng.
Ông Trump nói ông coi luật quyền lực chiến tranh là vi hiến. Cả tổng thống đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ trước đây đều cho rằng biện pháp này vi phạm Hiến pháp vì nó đặt ra giới hạn đối với quyền lực của tổng thống với tư cách là tổng tư lệnh. Các chuyên gia pháp lý cho biết vấn đề này vẫn chưa được tòa án phán quyết.
Các nghị sĩ Dân chủ tại Quốc hội, những người đã nhiều lần cố gắng thông qua giới hạn quyền lực chiến tranh của Tổng thống Mỹ nhằm buộc ông Trump chấm dứt chiến tranh hoặc phải trình Quốc hội lên để xin phép, đã bác bỏ nhận định đó khi nói rằng không có điều khoản nào trong luật năm 1973 cho phép ngừng bắn.
Họ cũng nói rằng việc tiếp tục triển khai các tàu chiến của Mỹ phong tỏa xuất khẩu dầu mỏ của Iran là bằng chứng cho thấy sự thù địch vẫn tiếp diễn, chứ không phải là một lệnh ngừng bắn.
“Sau sáu mươi ngày xung đột, Tổng thống Trump vẫn chưa có chiến lược hay lối thoát nào cho cuộc chiến này” - Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen của bang New Hampshire, lãnh đạo phe Dân chủ tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện cho biết trong một tuyên bố gọi thời hạn chót là “ngưỡng pháp lý rõ ràng” để ông Trump hành động.
Trong thư gửi Quốc hội, ông Trump thừa nhận rằng cuộc xung đột có thể không được giải quyết. Ông nói rằng Iran vẫn là mối đe dọa “đáng kể” đối với Mỹ và lực lượng vũ trang của nước này.
Các thành viên Đảng Cộng hòa của ông Trump, những người nắm giữ thế đa số sít sao tại Thượng viện và Hạ viện và hiếm khi bất đồng quan điểm với ông, đã bỏ phiếu gần như nhất trí để ngăn chặn mọi nghị quyết nhằm chấm dứt xung đột.
Chiến tranh Iran thời gian qua đã gây thiệt hại nặng về người và của cho tất cả các bên - Ảnh: Reuters
Cuộc chiến với Iran đã cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người, gây thiệt hại hàng tỷ đô la và làm chao đảo thị trường thế giới, làm gián đoạn các chuyến hàng năng lượng và đẩy giá cả hàng tiêu dùng lên cao.
Các cuộc thăm dò cho thấy cuộc chiến không được lòng người dân Mỹ, sáu tháng trước cuộc bầu cử tháng 11 sẽ quyết định ai kiểm soát Quốc hội vào năm tới.
Hiến pháp Mỹ quy định chỉ Quốc hội, chứ không phải tổng thống, mới có thể tuyên chiến, nhưng hạn chế đó không áp dụng cho các hoạt động ngắn hạn hoặc để chống lại mối đe dọa tức thời.
Hôm 30/4, ông Trump đã được báo cáo tóm tắt về kế hoạch tấn công quân sự mới nhằm buộc Iran đàm phán chấm dứt xung đột.
Nếu giao tranh tiếp tục, ông Trump có thể nói với các nhà lập pháp rằng ông đã bắt đầu một mốc thời gian 60 ngày mới. Các tổng thống từ cả hai đảng đã nhiều lần làm như vậy khi tiến hành các cuộc xung đột gián đoạn kể từ khi Quốc hội thông qua luật quyền lực chiến tranh.