Theo đó, chiến tranh với Iran đã cho thấy giới hạn về sự sẵn lòng chịu đựng những khó khăn kinh tế trong nước của ông Trump.
Từ khi chiến tranh bùng phát vào ngày 28/2 đến nay đã khiến giá xăng dầu ở Mỹ tăng cao, lạm phát gia tăng và tỷ lệ ủng hộ của dư luận Mỹ dành cho ông chủ Nhà Trắng liên tục giảm. Vì thế ông Trump đang “chạy đua” để đạt được một thỏa thuận ngoại giao với Iran nhằm có thể ngăn chặn hậu quả trong nước.
Iran đã chịu tổn thất nặng nề về quân sự, nhưng đã chứng minh rằng họ có thể gây ra những thiệt hại kinh tế mà ông Trump và các phụ tá của ông đã đánh giá thấp trước khi đi đến quyết định gây chiến: đó là chiến sự đã dẫn đến cú sốc năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất từ trước đến nay, theo nhận định của các nhà phân tích nói với hãng tin Reuters.
Trước nay, ông Trump thường xuyên công khai phớt lờ những lo ngại về kinh tế trong nước do chiến tranh gây ra.
Nhưng ông khó có thể bỏ qua thực tế là mặc dù Mỹ không phụ thuộc vào 1/5 lượng dầu vận chuyển toàn cầu bị Iran siết chặt kiểm soát thông qua việc phong toả eo biển Hormuz, nhưng chi phí năng lượng tăng vọt đã ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ. Cảnh báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu càng làm tăng thêm sự ảm đạm.
Áp lực tìm cách chấm dứt cuộc chiến không được lòng dân ngày càng gia tăng khi các thành viên đảng Cộng hòa của ông Trump phải bảo vệ thế đa số sít sao tại Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.
Tất cả những điều này không hề bị các nhà lãnh đạo Iran bỏ qua: họ đã sử dụng quyền kiểm soát eo biển Hormuz để thúc đẩy nhóm của ông Trump ngồi vào bàn đàm phán.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chịu nhiều áp lực từ cử tri trong nước khi giá cả sinh hoạt của người dân tăng cao vì chiến tranh với Iran - Ảnh: Reuters
Các nhà phân tích cho rằng các đối thủ của Mỹ là Trung Quốc và Nga có thể rút ra bài học riêng: trong khi ông Trump thể hiện việc chuộng sử dụng vũ lực quân sự trong nhiệm kỳ thứ hai, ông lại tìm kiếm lối thoát ngoại giao ngay khi áp lực kinh tế trong nước trở nên khó chịu.
“Ông Trump đang cảm nhận được sự khó khăn về kinh tế, đó là điểm yếu hàng đầu của ông trong cuộc chiến do chính phủ lựa chọn” - Brett Bruen, cựu cố vấn chính sách đối ngoại trong chính quyền Obama và hiện là người đứng đầu công ty tư vấn chiến lược Global Situation Room nhận định với Reuters.
Sự chuyển hướng đột ngột của ông Trump vào ngày 8/4 từ các cuộc không kích sang ngoại giao diễn ra sau áp lực từ thị trường tài chính và một bộ phận cử tri ủng hộ chính sách MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) của ông.
Một phần khó khăn kinh tế đang đè nặng lên vai nông dân Mỹ. Họ là một nhóm cử tri quan trọng của ông Trump do việc vận chuyển phân bón bị gián đoạn, và điều này cũng được phản ánh qua giá vé máy bay tăng cao do giá nhiên liệu máy bay tăng.
Với thời gian đang trôi dần đối với thỏa thuận ngừng bắn hai tuần với Iran gần hết hạn, vẫn còn phải xem liệu một tổng thống Mỹ ưa thích sự khó đoán sẽ đạt được một thỏa thuận đáp ứng các mục tiêu chiến tranh của ông: gia hạn thỏa thuận ngừng bắn quá ngày 21/4, hay tái khởi động chiến dịch ném bom Iran.
Nhưng giá dầu toàn cầu đã giảm mạnh và thị trường tài chính mà ông Trump thường coi là thước đo thành công của mình, đã tăng mạnh vào ngày 17/4 sau khi Iran tuyên bố tạm thời ngưng phong toả eo biển Hormuz trong thời gian còn lại của thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày do Mỹ làm trung gian giữa Israel và Li-băng.
Ông Trump nhanh chóng tuyên bố eo biển an toàn khi ông ca ngợi một thỏa thuận đang được tiến hành với Iran mà ông nói sẽ sớm hoàn tất và phần lớn theo các điều khoản của ông. Nhưng các nguồn tin của Iran nói với hãng tin Reuters rằng vẫn còn những bất đồng cần được giải quyết.
Các chuyên gia đã cảnh báo rằng ngay cả khi chiến tranh kết thúc sớm, thiệt hại kinh tế có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để khắc phục. Một câu hỏi quan trọng là liệu bất kỳ thỏa thuận nào có đạt được các mục tiêu mà ông Trump đã đề ra hay không, bao gồm việc ngăn chặn con đường sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran, điều mà Tehran từ lâu đã phủ nhận.
Iran có một kho dự trữ uranium được làm giàu cao, được cho là đã bị chôn vùi bởi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel hồi tháng 6 năm ngoái. Ông Trump nói với hãng tin Reuters hôm 17/4 rằng thỏa thuận đang được hình thành kêu gọi Mỹ hợp tác với Iran để thu hồi số uranium được làm giàu này và đưa nó về Mỹ. Iran trong khi đó đã phủ nhận việc đồng ý chuyển giao số uranium này đến bất cứ nơi nào bên ngoài lãnh thổ của mình.
Một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump cho biết Mỹ đang duy trì "một số lằn ranh đỏ" trong các cuộc đàm phán với Iran.
Đồng thời, lời kêu gọi của ông Trump ngay từ đầu cuộc chiến về việc người dân Iran lật đổ chính phủ của họ đã bị phớt lờ.
Các đồng minh từ châu Âu đến châu Á ban đầu đã bị choáng váng trước quyết định của ông Trump về việc phát động chiến tranh mà không tham khảo ý kiến của họ hoặc dường như không tính đến rủi ro đối với họ nếu Iran đóng cửa eo biển.
"Chuông báo động đang vang lên đối với các đồng minh hiện nay là cuộc chiến đã cho thấy chính quyền Mỹ có thể hành động thất thường, mà không mấy quan tâm đến hậu quả” - Gregory Poling, một chuyên gia về châu Á tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, cho biết.
Sau khi cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine vào 2022 bùng phát, cựu Tổng thống Mỹ đảng Dân chủ Joe Biden đã thận trọng trong việc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ngành năng lượng của Nga vì lo ngại làm giảm nguồn cung dầu và làm tăng giá xăng dầu ở Mỹ.
Nhưng ông Trump, người đã tranh cử nhiệm kỳ thứ hai với những lời hứa về xăng dầu giá rẻ và lạm phát thấp, đã cho thấy ông nhạy cảm với những cáo buộc rằng các chính sách của ông làm tăng giá cả. Một ví dụ là ông đã giảm thuế quan đối với hàng hoá xuất khẩu của Trung Quốc năm ngoái sau khi nước này trả đũa.
Tính toán sai về cách Iran có thể trả đũa
Cũng giống như việc ông Trump đã đánh giá sai phản ứng của Bắc Kinh trong cuộc chiến thương mại, ông dường như đã tính toán sai về cách Iran có thể trả đũa về kinh tế trong một cuộc chiến tranh vũ trang - bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng ở các quốc gia vùng Vịnh và phong tỏa tuyến đường hàng hải chiến lược.
Các quan chức Mỹ cho biết riêng rằng ông Trump đã nhầm tưởng cuộc chiến sẽ là một chiến dịch giới hạn như cuộc đột kích chớp nhoáng ngày 3/1 vào Venezuela bắt tổng thống Maduro và các cuộc tấn công vào các địa điểm hạt nhân của Iran hồi tháng 6 năm ngoái. Nhưng lần này, hậu quả đã diễn ra theo cách sâu rộng hơn.
Thông điệp gửi đến các đồng minh châu Á của Mỹ như Nhật Bản, Hàn Quốc có thể là ông Trump - người đang tìm kiếm mối quan hệ ấm áp hơn với Trung Quốc, có thể sẽ theo đuổi các mục tiêu khu vực của mình mà ít quan tâm đến an ninh địa chính trị và kinh tế của họ.
Các nước châu Âu trong khi đó bực bội vì phải gánh chịu phần lớn gánh nặng kinh tế của một cuộc chiến mà họ không hề mong muốn, có thể sẽ càng lo lắng hơn về cam kết của ông Trump trong việc tiếp tục viện trợ cho Ukraine trong cuộc chiến với Nga, như các nhà phân tích chỉ ra.
Chiến tranh Iran đẩy giá năng lượng tăng cao khiến các đồng minh của Mỹ trên toàn cầu bị ảnh hưởng nặng - Ảnh: Reuters
Các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh muốn chiến tranh sớm kết thúc, nhưng sẽ không hài lòng nếu ông Trump đạt được thỏa thuận với Iran mà không có đảm bảo an ninh cho họ.
"Việc chấm dứt cuộc xung đột này không nên tạo ra sự bất ổn liên tục trong khu vực" - Anwar Gargash, cố vấn ngoại giao của tổng thống Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cho biết.
Hầu hết những người ủng hộ chính sách MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) vẫn trung thành với ông Trump bất chấp một số tiếng nói phản đối nổi bật. Nhưng ngày càng có nhiều nghi ngờ liệu ông có thể giúp đảng của mình (đảng Cộng hoà) lấy lại được vị thế đã mất, đặc biệt là với nhóm cử tri độc lập một cách kịp thời cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hay không.
"Ông ấy nhận thức được rằng một phần đáng kể của đất nước bên ngoài nhóm cử tri ủng hộ chính sách MAGA của ông ấy, và thậm chí một số người từng ủng hộ chính sách MAGA, đang kịch liệt phản đối những gì ông ấy đã làm" - Chuck Coughlin, một chiến lược gia chính trị ở bang Arizona nhận định với hãng tin Reuters.