Huyện "ôm" 5 năm rồi… chuyển tỉnh
Vụ án này lúc đầu do TAND huyện Châu Thành, tỉnh Long An (cũ) thụ lý, giao Thẩm phán Diệp Song Tiền giải quyết. Theo Quyết định (QĐ) số 84/2024/QĐST-DS ngày 21/6/2024 do Thẩm phán Tiền ký, vụ án được đưa ra xét xử sơ thẩm lúc 7 giờ 30 sáng 19/7/2024. Thế nhưng, những người tham dự, trong đó có nhiều PV phải chờ suốt gần 2 giờ phiên tòa mới khai mạc. Về vụ việc này, Chuyên đề CATP đã có bài phản ánh với tựa đề: Khi Hội đồng xét xử xài... "giờ dây thun"(?!).
Bà Đẹp cùng con gái Đoàn Hồng Yến tại phiên tòa sơ thẩm ngày 20/8/2025
Sau khai mạc là các phần lần lượt diễn ra: phần trình bày của nguyên đơn và bị đơn; phần hỏi và trả lời giữa Chủ tọa, Kiểm sát viên với các đương sự, giữa các đương sự với nhau; phần tranh luận; phần phát biểu của đại diện Viện Kiểm sát; phần nghị án hơn 30 phút... Thay vì tuyên án, Chủ tọa thay mặt HĐXX, tuyên đọc QĐ "chuyển hồ sơ vụ án dân sự" đến TAND tỉnh Long An giải quyết theo thẩm quyền.
Trào nước mắt, bà Đẹp nghẹn lời: "Tôi khởi kiện từ năm 2019, được TAND H.Châu Thành thụ lý ngày 22/4/2019, giao Thẩm phán Tiền giải quyết kéo dài hơn 5 năm với số lần tôi lên xuống tòa không nhớ hết! Được HĐXX mở phiên tòa, tôi rất mừng. Nào ngờ, ông Thẩm phán lại tuyên bố chuyển lên tỉnh, vụ án được giải quyết lại từ đầu và không biết bao giờ kết thúc. Tôi tuổi cao, đi lại khó khăn; còn ông nhà tôi bị đột quỵ, sức khỏe rất yếu, chẳng biết còn trụ nổi để theo đuổi vụ án hay không? Tại sao Thẩm phán Tiền không làm rõ, chuyển vụ án lên tỉnh ngay từ đầu cho gia đình tôi bớt khổ?".
Phải mất gần 1 năm, vụ án mới được TAND tỉnh Long An (lúc này đã được đổi thành Tây Ninh) thụ lý ngày 08/7/2025. Chưa đầy 48 tiếng đồng hồ, TAND tỉnh Tây Ninh ban hành QĐ số 21/QĐXXST-DS ngày 10/7/2025, ấn định đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm ngày 20 và 27/9, tuyên án một tuần sau đó.
Hai biên bản do xã Hiệp Thạnh lập ngày 23/7/1995 và ngày 28/11/1995.
Trong đơn khởi kiện và tại phiên tòa, nguyên đơn do chị Đoàn Hồng Yến (con gái bà Đẹp) làm đại diện, trình bày: Bà Đẹp có phần đất 2.060m2 sử dụng trước năm 1975, thuộc thửa 643, tờ bản đồ 02, tọa lạc đường Nguyễn Thông, ấp 6, xã Hiệp Thạnh, H.Châu Thành. Ngày 20/6/1995, bà Đẹp được UBND H.Châu Thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCN QSDĐ) số 01/QSDĐ. Đến ngày 22/8/2013, UBND H.Châu Thành cấp đổi GCN QSDĐ mới số CH 03590 với diện tích 1.701,9m2 (do mở rộng đường Nguyễn Thông) thuộc thửa số 04, tờ bản đồ 24, là tài sản chung của bà và ông Sang.
Cạnh đất bà Đẹp là phần đất của bị đơn Nguyễn Thị Bé (SN 1952, ngụ xã Hiệp Thạnh), được ngăn cách bởi con rạch công cộng. Năm 1996, bà Bé được UBND H.Châu Thành cấp GCN QSDĐ 3.818m2, trong đó có phần diện tích đo thực tế 242,1m2 lấn sang đất của bà Đẹp, dẫn đến tranh chấp. Vị trí tranh chấp có bờ dừa do bà Đoàn Thị Tuyết (chị ông Sang) trồng năm 1975. Như vậy, UBND H.Châu Thành đã cấp GCN QSDĐ cho bà Bé phần đất đang tranh chấp ghi số thửa 241, cấp chồng lên thửa đất số 04 của bà Đẹp.
Nguyên đơn yêu cầu Tòa án buộc bị đơn trả lại phần đất lấn chiếm, trên đất có 16 cây dừa (9 cây đã cho trái, được trồng lại năm 1996; 7 cây còn nhỏ). Bà Bé phải hoàn trả huê lợi và thuế đất mà vợ chồng bà Đẹp đã đóng cho Nhà nước từ năm 1996 - 2021 với tổng số tiền 90 triệu đồng, Phía bị đơn trình bày: Nguồn gốc đất tranh chấp do cha bà mua từ ông Giáo Long khoảng năm 1968. Năm 1970, cha bà cho bà sử dụng, đến năm 1996 được cấp GCN QSDĐ. Năm 2008, bà được cấp đổi GCN QSDĐ, trong đó có thửa 241. Hiện trạng trên đất tranh chấp có trồng 16 cây dừa; trong đó 9 cây cho trái trồng năm 1996. Năm 1995, hai bên xảy ra tranh chấp, vợ chồng bà Đẹp đã khiếu nại, được giải quyết bằng QĐ số 143/QĐ.UB.96 ngày 29/4/1996 của UBND H.Châu Thành và QĐ số 2884/QĐ.UB ngày 14/12/1996 của UBND tỉnh Long An. Nay bà Đẹp tiếp tục khởi kiện ra tòa án. Do đó, bà không đồng ý với yêu cầu của nguyên đơn.
Ông Đoàn Văn Sang (khi còn sống) cùng bà Trương Thị Đẹp tại TAND H.Châu Thành sáng 19/7/2024
Và bản án sơ thẩm gây ấm ức
TAND tỉnh Tây Ninh với HĐXX do Thẩm phán Huỳnh Thị Hồng Vân làm Chủ tọa, cùng 2 Hội thẩm Nguyễn Thị Bạch Huệ và Nguyễn Thanh Tây, tuyên Bản án sơ thẩm số 26/2025/DS-ST ngày 03/9/2025, bác yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; chấp nhận yêu cầu kiện lại của bị đơn, bà Bé được quyền sử dụng 242,1m2 đất nằm trong phần diện tích 1.701,9m2 của bà Đẹp.
HĐXX tuyên hủy GCN QSDĐ số CH03590 cấp cho bà Đẹp; hủy GCN QSDĐ số H 3546 do UBND H.Châu Thành cấp cho bà Bé ngày 18/01/2008 đối với thửa đất số 241. Các đương sự có quyền liên hệ với các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để điều chỉnh, cấp lại GCN QSDĐ. Bà Đẹp phải chịu toàn bộ chi phí về đo đạc, thẩm định, định giá với tổng số tiền 20,528 triệu đồng.
Nghiên cứu hồ sơ, nhóm Luật sư trợ giúp pháp lý cho gia đình bà Đẹp chỉ ra 5 điểm vi phạm của Bản án sơ thẩm số 26/2025/DS-ST, cần được HĐXX cấp phúc thẩm xem xét.
Thứ nhất, Tòa cấp sơ thẩm xác định chưa chính xác nguồn gốc đối với phần diện tích đất tranh chấp, không bảo vệ quyền sử dụng hợp pháp của bà Trương Thị Đẹp đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận qua các thời kỳ từ bằng khoán 403, đến các GCN QSDĐ số 01/QSDĐ ngày 20/6/1995 và số CH03590 ngày 22/8/2013.
Thứ hai, Tòa cấp sơ thẩm xác định sai thời điểm cấp đổi các GCN QSDĐ của bà Bé và bà Đẹp. Bản án sơ thẩm số 26/2025/DS-ST cho rằng GCN QSDĐ của bà Bé được cấp năm 2002, cấp đổi GCN QSDĐ mới vào năm 2008, trước GCN QSDĐ của bà Đẹp được cấp năm 2013. Từ đó, Tòa cấp sơ thẩm cho rằng việc cấp GCN QSDĐ cho bà Đẹp là "không đúng đối tượng sử dụng đất". Trong khi hồ sơ vụ án thể hiện rõ: bà Đẹp được UBND H.Châu Thành cấp GCN QSDĐ năm 1995, trước cả 2 GCN QSDĐ cấp cho bà Bé.
Thứ ba, Tòa cấp sơ thẩm xác định không đúng diện tích đất tranh chấp: Theo GCN QSDĐ số H 3546 cấp cho bà Bé năm 2008, thửa đất số 241 có diện tích 157m2 đã cấp sai qua bà Đẹp. Thế nhưng, khi giải quyết vụ án, Tòa cấp sơ thẩm xác định diện tích đất tranh chấp lên đến 242,1m2 là vượt quá phạm vi giải quyết; xâm phạm đến phần đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bà Đẹp đã được Nhà nước công nhận và bảo vệ.
Thứ tư, Tòa cấp sơ thẩm chưa xem xét, đánh giá làm rõ các mâu thuẫn của các chứng cứ, tài liệu trong vụ án. Cụ thể: QĐ giải quyết khiếu nại lần đầu số 143/QĐ.UB ngày 29/4/1996 của UBND H.Châu Thành bác đơn khiếu nại của ông Sang nhưng UBND xã Hiệp Thạnh lại xác nhận lỗi thuộc về cụ Khiêm (cha bà Bé) đã "lấn chiếm" đất ông Sang theo biên bản "xác minh thực tế đất thổ cư của hộ Đoàn Văn Sang" ngày 23/7/1995 và biên bản lần II ngày 28/11/1995.
Tại QĐ giải quyết khiếu nại lần 2 số 2884/QĐ.UB ngày 14/12/1996, UBND tỉnh Long An căn cứ biên bản số 951/BB ngày 17/10/1996 của Đoàn giải quyết tranh chấp đất đai tỉnh Long An. Lạ thay, trong biên bản này không có nội dung nào là "chuẩn y QĐ giải quyết khiếu nại lần 1 số 143/QĐ.UB ngày 29/4/1996 của UBND H.Châu Thành", chỉ có nội dung "chuẩn y QĐ số 201/QĐ.UB ngày 03/6/1995 của UBND H.Châu Thành"). Do vậy, việc UBND tỉnh Long An ban hành QĐ giải quyết khiếu nại lần 2 "chuẩn y QĐ số 143/QĐ.UB ngày 29/4/1996 của UBND H.Châu Thành" là không có căn cứ.
Thứ năm, Tòa cấp sơ thẩm không xem xét quá trình sử dụng đất thực tế của gia đình bà Đẹp. Giai đoạn từ năm 1975 - 1990, phần đất này của bà Đoàn Thị Bạch Tuyết sử dụng trồng dừa, không xảy ra tranh chấp. Khi bà Tuyết tặng đất này cho ông Sang (chồng bà Đẹp) và hàng dừa do bà Tuyết trồng chết đi, phía gia đình bà Bé trồng dừa mới trên đất vào năm 1995 mới xảy ra tranh chấp.
Luật sư Trần Thị Hiền - Công ty Luật Saigon Shield (Đoàn Luật sư TPHCM) nêu quan điểm:
Tòa án phúc thẩm cần xem xét làm rõ hai điểm mấu chốt. Về nguồn gốc của phần đất tranh chấp: Bà Trương Thị Đẹp đã chứng minh quyền sử dụng của mình đang được pháp luật bảo vệ, dựa trên bằng khoán 403, GCN QSDĐ số 01/QSDĐ ngày 20/6/1995 và GCN QSDĐ số CH 03590 ngày 22/08/2013 với diện tích 1.701,9m2 (đã trừ lộ giới). Do đó, cần xác định phần đất tranh chấp có nằm ngoài phần diện tích đất đã được Nhà nước công nhận cho bà Đẹp hay không? Đồng thời, cần xem xét các chứng cứ mà bị đơn cho rằng đã mua phần đất thửa đất số 241 từ ông Giáo Long. Theo các tài liệu thu thập, ông Nguyễn Văn Long sử dụng đất theo bằng khoán số 402, không có phần diện tích đất tranh chấp để bán cho cha bà Bé.
Luật sư Trần Thị Hiền
Bản án sơ thẩm tuyên hủy một phần diện tích trong GCN QSDĐ đã cấp cho bà Đẹp là trái với quy định của pháp luật. Khoản 3.2, Điều 3 Công văn số 837/TCQLĐĐ-CĐKĐĐ ngày 11/5/2021 của Tổng cục Quản lý đất đai - Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nêu rõ: "Pháp luật đất đai không có quy định hủy một phần diện tích trong GCN QSDĐ đã cấp…". Mặt khác, Bản án sơ thẩm tuyên hủy toàn bộ GCN QSDĐ số CH 03590 với 1.701,9m2 trong khi chỉ tranh chấp 242,1m². Đây là chế tài vượt quá yêu cầu khởi kiện, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi hợp pháp của bà Đẹp đối với phần diện tích không tranh chấp, được pháp luật bảo vệ.