Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026: Văn hóa - mạch nguồn, sức sống của dân tộc:

Bài 4: Tạo đà phát triển toàn diện nền công nghiệp văn hóa

Thứ Sáu, 20/11/2026 08:10

|

(CATP) Trong bối cảnh toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, các sản phẩm công nghiệp văn hóa dễ dàng trở nên phổ biến và không bị giới hạn về không gian, thời gian. Nếu chúng ta không nhận thức đúng vị trí, trách nhiệm và vai trò của công nghiệp văn hóa kịp thời thì chắc chắn những sản phẩm, dịch vụ văn hóa của Việt Nam sẽ bị lấn át bởi các sản phẩm văn hóa nước ngoài, đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ đánh mất dần bản sắc văn hóa của dân tộc.

Mặc dù hiện nay công nghiệp văn hóa được xem là lĩnh vực kinh tế quan trọng, nhưng nếu chỉ dừng lại ở những định hướng cơ bản, thì tư duy chiến lược về phát triển ngành công nghiệp văn hóa chưa được rõ ràng, chưa phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế đất nước và hội nhập quốc tế. Ngoài ra, hệ thống văn bản pháp luật về công nghiệp văn hóa chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, chưa có quy định về nội dung quản lý nhà nước trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, một số lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật chưa có luật để quản lý. Mặc dù văn hóa là một trong những lĩnh vực được ưu tiên xã hội hóa, nhưng hiện nay vẫn thiếu các cơ chế, chính sách cụ thể về hỗ trợ thuế và thu hút nguồn vốn đầu tư. Nhiều cơ sở, đơn vị sản xuất, kinh doanh các sản phẩm văn hóa chủ yếu mang tính bán công nghiệp, quy mô nhỏ, chưa hình thành những tổ hợp chức năng hay tập đoàn sản xuất lớn.

Vì vậy, để công nghiệp văn hóa phát triển toàn diện, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các lĩnh vực điện ảnh, truyền hình, âm nhạc, triển lãm, sân khấu, du lịch, ẩm thực, thời trang... Nhưng thực tế cho thấy, các ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam vẫn chưa có sự liên kết rõ ràng. Do đó, phải tạo cơ chế phát triển hài hòa giữa các lĩnh vực, các ngành công nghiệp văn hóa, đồng thời tạo cơ chế hợp tác giữa các ngành thành chuỗi hoạt động để cộng hưởng cùng phát triển.

Vấn đề phát triển văn hóa thành một ngành kinh tế ở Việt Nam cần được làm bài bản và tâm huyết, có chiến lược và chiều sâu, quan trọng là biết tận dụng mọi cơ hội để kích cung và cầu. Ví dụ rõ nhất là sau sự kiện A50 và A80 đã kích hoạt được tinh thần yêu nước toàn dân nâng cao và đặc biệt nhất là giới trẻ đã kéo theo những hoạt động truyền cảm hứng về lòng yêu nước và chủ nghĩa Anh hùng Cách mạng. Kết quả rõ ràng là sự yêu thích những bài hát chủ đề này như: Viết tiếp câu chuyện hòa bình, Còn gì đẹp hơn, Việt Nam ơi, Cùng bước tới vinh quang, Nguyện là người Việt Nam, Việt Nam - tự hào tiếp bước tương lai... trở thành hiện tượng mạng xã hội và sự thành công vượt mong đợi của bộ phim Mưa đỏ.

Nhìn sang các quốc gia khác, sự thành công của công nghiệp văn hóa ở các quốc gia tiêu biểu như Hàn Quốc, Nhật Bản... mang lại cho chúng ta nhiều bài học chiến lược quan trọng:

Đó là Chiến lược "Hallyu" của Hàn Quốc, gắn kết chặt chẽ giữa sáng tạo văn hóa (âm nhạc K-pop, phim ảnh, truyền hình) với chiến lược ngoại giao và thương hiệu quốc gia. Sản phẩm văn hóa không chỉ để tiêu thụ nội địa mà được định hướng xuất khẩu "siêu quốc gia" nhằm gia tăng sức mạnh mềm và thúc đẩy các ngành công nghiệp phụ trợ (du lịch, mỹ phẩm, thời trang...).

Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ nghệ sĩ Đoàn cải lương Nam Bộ sau buổi biểu diễn tại Phủ Chủ tịch, ngày 22/12/1968

Hay Chiến lược "Cool Japan" của Nhật Bản, phát huy tối đa thế mạnh từ tài sản trí tuệ (IP) sẵn có như anime, manga, trò chơi điện tử... Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách hỗ trợ, biến các biểu tượng văn hóa đại chúng thành động lực kinh tế lớn đóng góp vào GDP.

Từ những ví dụ nêu trên, nền công nghiệp văn hóa Việt Nam muốn phát triển bền vững cần phải nâng cao giá trị các sản phẩm văn hóa nhằm đáp ứng nhu cầu thụ hưởng, tiêu dùng văn hóa của người dân, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới. Tiến đến xây dựng các thương hiệu sản phẩm, dịch vụ văn hóa mang thương hiệu của Việt Nam. Đồng thời, cần tăng cường nhận thức, đẩy mạnh nghiên cứu và có chính sách, chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

Ở thời điểm hiện tại, văn hóa là một trong những yếu tố tạo nên sức mạnh của một quốc gia trên trường quốc tế. Nội hàm của khái niệm văn hóa vô cùng phong phú và luôn thay đổi trong từng thời kỳ lịch sử, do đó dễ dàng nhìn nhận thấy ở văn hóa một sự biến đổi, giao thoa, nối tiếp và phát triển mới. Có thể hiểu một cách đơn giản nhất: Văn hóa là những giá trị tốt đẹp do con người sáng tạo ra. Một trong những giá trị tốt đẹp đó phải kể đến "văn hóa tinh thần". Do những điều kiện tự nhiên và hoàn cảnh lịch sử, trong trái tim mỗi con người Việt Nam dần hình thành một tinh thần yêu nước nồng nàn, chủ nghĩa Anh hùng trong chiến đấu, bảo vệ và xây dựng đất nước, sự cần cù, chăm chỉ và sáng tạo trong lao động sản xuất, cũng như một tấm lòng nhân văn, khoan dung và cởi mở. Tất cả những điều đó hình thành nên phẩm chất và phẩm giá của con người Việt Nam.

Văn hóa là "vũ khí tinh thần" của cả dân tộc, được hun đúc và lưu truyền qua nhiều thế hệ, "rực lửa cháy" cùng với ý chí quật khởi, kiên cường ở từng giai đoạn của lịch sử. Từ "Nam quốc sơn hà” của thời Lý, "Hịch tướng sĩ” của thời Trần, "Bình ngô đại cáo" của thời Lê, cho tới "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến", "Tuyên ngôn Độc lập", "Lời kêu gọi toàn quốc chống Mỹ cứu nước" của Chủ tịch Hồ Chí Minh, như một lời hiệu triệu tinh thần yêu nước của cả dân tộc, góp phần vào từng thắng lợi của đất nước trước bất kỳ giặc ngoại xâm nào. Văn hóa nói chung và văn hóa tinh thần nói riêng đóng một vai trò hết sức ý nghĩa trong tạo dựng sức mạnh của mỗi quốc gia.

Một nền văn hóa Việt Nam mạnh là phải luôn luôn khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, niềm tin, khát vọng cống hiến của toàn dân, toàn quân, hướng tới xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Năm 2026, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 được áp dụng là ngày lễ chính thức lần đầu tiên ở Việt Nam. Ngày này không chỉ dừng lại ở một ngày lễ, mà trở thành điểm nhấn quan trọng, nhắc nhớ vai trò nền tảng của văn hóa trong phát triển đất nước. Đây không chỉ là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa bền bỉ được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử, mà còn là cơ hội để khơi dậy niềm tự hào dân tộc, bồi đắp khát vọng xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Để ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 không chỉ là một ngày nghỉ lễ đơn thuần mà còn giúp mỗi người nhận thức sâu hơn rằng văn hóa là nhu cầu thiết yếu của cuộc sống, một ngày để tôn vinh văn hóa, các hoạt động phải trở thành động lực nuôi dưỡng văn hóa trong suốt năm từ tất cả các tổ chức gia đình, nhà trường, công sở, doanh nghiệp, xã hội... Để Ngày Văn hóa Việt Nam trở thành một thương hiệu văn hóa quốc gia, trước hết phải thống nhất một nguyên tắc: thương hiệu không được tạo nên chỉ bằng khẩu hiệu hay những chương trình hoành tráng, mà bằng giá trị thật, trải nghiệm thật và sự tham gia tự nguyện của người dân. Một thương hiệu mạnh phải khiến người dân chờ đợi ngày 24/11 không chỉ vì được nghỉ, mà vì họ biết ngày ấy sẽ có những không gian văn hóa hấp dẫn, gần gũi và có ý nghĩa dành cho mình.

Trước hết, cần có sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của các cơ quan, ban ngành từ Bộ đến địa phương. Ngành văn hóa giữ vai trò kiến tạo nội dung, kết nối nghệ sĩ, nghệ nhân, doanh nghiệp và cộng đồng. Các tổ chức chính trị xã hội phát huy mạng lưới ở cơ sở để biến ngày hội thành một hoạt động do Nhân dân cùng tổ chức. Công tác tuyên truyền cần làm nổi bật những giá trị nhân văn, có tính tiếp nối. Nêu gương những câu chuyện đẹp, những mô hình tốt, chứ không chỉ thể hiện không khí bề nổi của lễ hội. Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 chỉ thật sự thành công khi tinh thần của nó hiện diện trong suốt các ngày còn lại của mỗi năm.

Cùng với đó, phải phát huy bản sắc riêng của từng địa phương trên nền một hệ nhận diện chung của quốc gia. Phải có tính chất đa dạng mô hình tổ chức từng vùng miền. Ví dụ như Phú Thọ có thể kể câu chuyện Đất Tổ và hát Xoan; Bắc Ninh có thể lễ hội Lim hát Quan họ; Huế có thể đưa di sản âm nhạc cung đình đến gần công chúng; Tây Nguyên có không gian cồng chiêng và văn hóa cộng đồng; Duyên Hải Nam Trung Bộ có hát bài chòi, hát Bội; Đồng bằng Sông Cửu Long có đờn ca tài tử, văn hóa sông nước và nhiều sáng tạo đương đại. Song song với đó là các hoạt động triển lãm văn hóa nghệ thuật từng vùng miền tạo nên những nét riêng và hấp dẫn dọc theo chiều dài văn hóa Việt.

Qua đó cho thấy mỗi địa phương hoàn toàn có thể chọn một sản phẩm, một câu chuyện hay một không gian tiêu biểu để tạo dấu ấn, đồng thời liên kết với du lịch, giáo dục, kinh tế, tạo sinh kế của người dân. Quan trọng nhất là sản phẩm ấy phải có chất lượng và khả năng duy trì lâu dài và tiếp nối từ năm này sang năm khác như một chương trình thường niên có điểm nhấn, có chiều sâu và ấn tượng dưới góc nhìn văn hóa du lịch.

Một yếu tố không kém phần quan trọng có thể triển khai trong Ngày Văn hóa Việt Nam, đó là dịp để giáo dục và định hướng thế hệ trẻ có cơ hội tiếp cận các phạm trù văn hóa là nền tảng của dân tộc. Thế thệ trẻ là những chủ nhân tương lai của đất nước nếu có cơ hội tiếp xúc với các giá trị văn hóa truyền thống thông qua giáo dục vào dịp này cũng là thực hiện nhiệm vụ cốt lõi nhằm phát triển con người và xây dựng nền tảng xã hội bền vững trong tương lai.

Việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến toàn xã hội được coi là nền tảng nuôi dưỡng nhân cách, bồi đắp giá trị con người Việt Nam. Đây là quan điểm kế thừa xuyên suốt trong nhiều thời kỳ, nhưng được nhấn mạnh một cách rõ nét và toàn diện hơn trong bối cảnh đa dạng văn hóa, giao lưu và hội nhập toàn cầu hiện nay.

Trong thời kỳ thế giới toàn cầu hóa, các quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều có dư địa để phát huy sức mạnh mềm văn hóa của mình. Việt Nam cần tận dụng những đặc trưng văn hóa độc đáo, kết hợp giữa giá trị truyền thống và hơi thở đương đại, để tạo ra những sản phẩm văn hóa có sức hấp dẫn và lan tỏa trên trường quốc tế... Việt Nam có tiềm năng to lớn để phát triển sức mạnh mềm văn hóa, tuy nhiên để khai thác hiệu quả tiềm năng này, chúng ta cần phải có chiến lược rõ ràng, cơ chế liên kết chặt chẽ giữa truyền thông, ngoại giao văn hóa và công nghiệp văn hóa...

Bài 3: Văn hóa là nguồn lực nội sinh quyết định mọi thắng lợi của Cách mạng
 

Bình luận (0)

Lên đầu trang