Bài 5: Cuộc chạy đua tìm lại danh tính cho Liệt sĩ

TPHCM - nơi diễn ra những trận đánh ác liệt của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 - vừa là địa bàn có nhiều hài cốt cần quy tập, vừa là nơi phải thu nhận mẫu thân nhân để đối sánh. Đây cũng là nơi công tác của lực lượng Công an và các lực lượng vũ trang Thành phố gặp nhau trong một mục tiêu chung: trả lại tên cho các Liệt sĩ.

Lấy mẫu từ những phần mộ chưa có tên

Đầu năm 2026, Công an TPHCM đã phối hợp với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội - Bộ Công an và các đơn vị liên quan tổ chức "Chương trình thu nhận mẫu ADN cho thân nhân Liệt sĩ chưa xác định được danh tính", diễn ra từ ngày 19 đến 23/01/2026 tại 8 điểm thu nhận trên địa bàn, theo Kế hoạch số 5073/KH-CATP.

Công an TPHCM xác định việc thu nhận mẫu được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, đúng quy trình, bảo đảm an toàn và bảo mật thông tin, nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu ADN phục vụ đối sánh, xác định chính xác danh tính các hài cốt Liệt sĩ còn thiếu thông tin đang được quy tập tại các nghĩa trang trên cả nước. Đơn vị cũng kêu gọi thân nhân Liệt sĩ trên địa bàn tích cực phối hợp, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và tự nguyện tham gia cung cấp mẫu sinh phẩm theo hướng dẫn.

Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân Liệt sĩ chưa xác định được danh tính trên địa bàn phường Bến Cát

Bên cạnh thu mẫu thân nhân, TPHCM còn triển khai một khối lượng công việc song song: lấy mẫu từ chính các phần mộ Liệt sĩ chưa xác định danh tính. Theo kế hoạch, từ nay đến trước tháng 5/2027, TPHCM sẽ hoàn thành lấy mẫu hài cốt đối với toàn bộ 1.869 phần mộ Liệt sĩ chưa xác định danh tính tại 18 nghĩa trang Liệt sĩ trên địa bàn. Trong nhiệm vụ này, các sở, ngành được phân công rõ trách nhiệm thực hiện. Sở Nội vụ chủ trì khảo sát, đánh giá thực trạng các mộ Liệt sĩ chưa xác định thông tin, quản lý và vận hành cơ sở dữ liệu về Liệt sĩ, mộ Liệt sĩ và nghĩa trang. Công an TPHCM chỉ đạo Công an các địa phương tham gia các tổ, đội lấy mẫu hài cốt, đồng thời bảo đảm an ninh trật tự, an toàn trong suốt quá trình lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển và bàn giao. Sở Y tế cử nhân sự tham gia các tổ công tác và chủ trì bảo quản, lưu trữ, phối hợp bàn giao mẫu hài cốt cho đơn vị giám định.

Về tiến độ, tại hội nghị sơ kết ngày 25/6/2026, lãnh đạo Thành phố cho biết đã thu thập được 1.373 mẫu và đặt mục tiêu hoàn thành việc lấy toàn bộ 9.885 mẫu vào khoảng tháng 11 hoặc đầu tháng 12 năm nay, sớm hơn tiến độ được giao. Việc đẩy nhanh lấy mẫu ADN sẽ tạo cơ sở quan trọng để đối chiếu với dữ liệu thân nhân Liệt sĩ, từng bước xác định danh tính và trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh.

Công viên Lê Thị Riêng - nơi lịch sử được đánh thức

Trong bức tranh chung tìm lại danh tính cho Liệt sĩ, công viên Lê Thị Riêng ở TPHCM là điểm nóng nhất. Về tiến độ tìm kiếm, quy tập tại công viên Lê Thị Riêng đến nay, quá trình cất bốc cho thấy khu vực khai quật có hai lớp hài cốt. Lớp thứ nhất phát hiện nhiều di vật của quân giải phóng, chủ yếu thuộc các đơn vị chủ lực tham gia đợt 1 cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Việc cất bốc được thực hiện theo từng lớp đất; những hài cốt riêng lẻ được đặt trong quách riêng để thuận lợi cho việc xác định hố cốt và phiên hiệu đơn vị, những trường hợp không thể tách riêng được đưa vào quách chung. Trong khuôn khổ chiến dịch 500 ngày đêm, Bộ Tư lệnh TPHCM đặt mục tiêu quy tập khoảng 7.000 hài cốt Liệt sĩ và giám định ADN khoảng 18.000 mẫu để xác định danh tính cho các Anh hùng Liệt sĩ. Cùng với công tác quy tập, Bộ Tư lệnh TPHCM còn triển khai chương trình phục dựng miễn phí ảnh Liệt sĩ cho thân nhân, góp phần lưu giữ ký ức và tri ân.

Một số di vật của các Anh hùng Liệt sĩ được tìm thấy tại công viên Lê Thị Riêng, TPHCM

Hành trình xác định danh tính Liệt sĩ không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Một tình huống cụ thể tại công viên Lê Thị Riêng cho thấy độ phức tạp của công tác xác minh. Chiều 06/7, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, Phó trưởng Ban thường trực Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ TPHCM (Ban Chỉ đạo 515 TPHCM), đã đến nhà ông Huỳnh Văn Mười (xã Vàm Cỏ, Tây Ninh) - người nhận là thân nhân Liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được tìm thấy tại công viên Lê Thị Riêng - để xác minh các thông tin liên quan.

Vướng mắc nằm ở hồ sơ do giấy báo tử gia đình nhận được từ Quân khu 9 và một số giấy tờ khác ghi thông tin Liệt sĩ Huỳnh Văn Quyên, hy sinh ngày 02/3/1968; trong khi Bằng Tổ quốc ghi công lại ghi tên Huỳnh Văn Quên. Vì sự chênh lệch này, Bộ Tư lệnh TPHCM và chính quyền xã Vàm Cỏ tiến hành xác minh, làm rõ.

Trường hợp này cho thấy vai trò không thể thay thế của ADN trong những trường hợp thông tin trên hồ sơ không khớp nhau. Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, đơn vị sẽ tiến hành lấy mẫu ADN của người nhận là thân nhân để đối chứng; sau khi có mẫu phẩm giữa gia đình và ADN của Liệt sĩ, đơn vị sẽ tiến hành đối khớp. Nếu trùng khớp, đơn vị sẽ báo cáo Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia, Quân khu 7 và Thành phố để tiến hành các bước tiếp theo. Khi giấy tờ để lại nhiều khoảng trống thông tin sau hơn nửa thế kỷ, ADN trở thành bằng chứng khoa học giúp xác định chính xác danh tính người đã hy sinh.

Từ lễ phát động diễn ra sáng 24/6 tại Bộ Công an, đến những cán bộ Công an cơ sở "đi từng ngõ, gõ từng nhà”; từ phòng giám định nơi công nghệ NGS-SNP đưa hiệu suất tách chiết ADN lên hơn 80%, đến hiện trường khai quật tại công viên Lê Thị Riêng - tất cả hợp thành một chuỗi công việc thống nhất mà lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt trong nhiều khâu.

Chiến dịch 500 ngày đêm đang bước vào giai đoạn quyết định, với cột mốc kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ vào 27/7/2027. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là thu đủ 300.000 mẫu hay quy tập thêm hàng nghìn hài cốt, mà là xác định danh tính cho những người đã ngã xuống, để mỗi cuộc trở về là một cuộc đoàn tụ. Với hàng trăm nghìn Liệt sĩ còn chưa được gọi đúng tên và những thân nhân đang chạy đua với thời gian, tuổi tác, mỗi mẫu sinh phẩm thu được hôm nay là một mắt xích được giữ lại trước khi quá muộn.

TPHCM: Tăng tốc xác định danh tính Liệt sĩ bằng ADN

Báo cáo về tình hình triển khai của TPHCM, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, Trưởng Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) TPHCM cho biết, Thành phố xác định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thể hiện trách nhiệm, sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay của TPHCM là triển khai thu thập mẫu sinh phẩm ADN đối với các mộ Liệt sĩ chưa xác định thông tin tại các nghĩa trang Liệt sĩ trên địa bàn.

Công an TPHCM hướng dẫn thân thân các gia đình Liệt sĩ đăng ký thu mẫu ADN

Hiện TPHCM có 18 nghĩa trang Liệt sĩ với 9.885 mộ chưa có thông tin cần lấy mẫu. Sau quá trình được giao thực hiện thí điểm, rút kinh nghiệm, Thành phố đã triển khai đồng loạt công tác lấy mẫu. Đến nay, TPHCM đã thu thập được 1.373 mẫu trên tổng số gần 10.000 mẫu cần thực hiện. Từ kinh nghiệm trong quá trình triển khai, Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành việc lấy toàn bộ 9.885 mẫu vào khoảng tháng 11, đầu tháng 12, sớm hơn tiến độ yêu cầu. Việc đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu ADN được xem là bước quan trọng nhằm phục vụ công tác đối chiếu, xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ, từng bước trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh nhưng chưa được xác định thông tin.