(CATP) TPHCM sau hợp nhất trở thành đô thị đặc biệt, với quy mô dân số hơn 14 triệu người, vì vậy không gian phát triển của thành phố cũng được mở rộng đáng kể, với việc kết nối trung tâm tài chính - thương mại hiện hữu và các vùng công nghiệp công nghệ cao của Bình Dương và hệ thống cảng biển, logistics, dịch vụ du lịch biển của Bà Rịa - Vũng Tàu. Việc mở rộng không gian phát triển tạo nền tảng để hình thành một siêu đô thị quốc tế có sức cạnh tranh toàn cầu, đưa thành phố trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, logistics, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu của Việt Nam và khu vực trong nhiều thập niên tới.
Quy mô ấn tượng và tầm nhìn chiến lược
Sau nửa thế kỷ được vinh dự mang tên Bác, TPHCM vươn mình trở thành đầu tàu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước. Tuy nhiên, với vị thế đô thị nén, quỹ đất ngày càng hạn hẹp đặt ra giới hạn cho sự phát triển bền vững. Việc hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 01/7/2025 đã tạo bước ngoặt lịch sử, mở ra không gian phát triển mới và tái cấu trúc hệ thống sản xuất công nghiệp. Trong bức tranh siêu đô thị đa trung tâm, sự mở rộng hệ thống khu chế xuất - khu công nghiệp (KCX-KCN) là minh chứng rõ nét cho chiến lược phát triển tầm vóc mới.
Ngày 28/7/2025, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định số 1625/QĐ-TTg thành lập Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TPHCM (Hepza) trên cơ sở hợp nhất Ban Quản lý Khu công nghiệp Bà Rịa - Vũng Tàu, Ban Quản lý các Khu công nghiệp Bình Dương và Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TPHCM, tạo cơ quan thống nhất điều phối chiến lược phát triển công nghiệp toàn siêu đô thị. Là cơ quan trực thuộc UBND TPHCM, Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TPHCM có nhiệm vụ quản lý nhà nước trực tiếp đối với các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn TPHCM; quản lý và tổ chức cung ứng dịch vụ hành chính công và dịch vụ hỗ trợ khác có liên quan đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh cho doanh nghiệp trong các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TPHCM; hướng đến các mục tiêu phát triển bền vững trong tương lai.
Các khu công nghiệp tại Bình Dương đóng góp hiệu quả vào thu hút đầu tư
Trước sáp nhập, hệ thống KCX-KCN của TPHCM bị bó hẹp trong quỹ đất có hạn. Sau hợp nhất, bức tranh công nghiệp thay đổi hoàn toàn: thành phố hiện có 66 KCX-KCN với tổng diện tích hơn 27.000 ha, tích hợp ba không gian công nghiệp đặc trưng. Khu vực TPHCM (cũ) với các KCX Tân Thuận, Tân Bình, Cát Lái, Hiệp Phước, Bình Chiểu; khu vực Bình Dương - "thủ phủ công nghiệp" với các KCN quy mô lớn VSIP, Sóng Thần, Đại Đăng; và khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu với các KCN gắn liền cảng biển nước sâu Cái Mép - Thị Vải.
Trong số 66 KCN, thì có tới 58 KCN đang hoạt động với tổng diện tích 22.400 ha, tỷ lệ lấp đầy đạt 80%, phản ánh sức hấp dẫn của bất động sản công nghiệp nhưng cũng đặt ra áp lực quỹ đất mới. Để đáp ứng yêu cầu phát triển, thành phố quy hoạch tầm nhìn 2050 đạt 105 KCX-KCN, tổng diện tích hơn 50.288 ha, chiếm 7,4% diện tích tự nhiên.
Ba vùng, ba thế mạnh, một hệ sinh thái
Quan trọng hơn quy mô là cách tái cấu trúc không gian công nghiệp. Hợp nhất không xóa nhòa bản sắc riêng mà tạo ra bức tranh đa dạng, bổ trợ lẫn nhau, mỗi khu vực đảm nhận vai trò chiến lược.
Khu vực TPHCM (cũ) được định vị là trung tâm tài chính - dịch vụ đô thị - công nghiệp công nghệ cao. Năm KCX-KCN gồm Tân Bình, Tân Thuận, Cát Lái, Hiệp Phước và Bình Chiểu đang thí điểm chuyển đổi hướng tới khu công nghệ cao, công nghệ sinh thái và đô thị - dịch vụ.
Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải vươn mình trở thành trung tâm tầm cỡ khu vực
Trong khi đó, Bình Dương (cũ) tiếp tục giữ vai trò trung tâm sản xuất công nghiệp, công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ. Với quỹ đất dồi dào và nguồn nhân lực lớn, Bình Dương kỳ vọng trở thành "xưởng sản xuất công nghệ - logistics - đô thị công nghiệp thông minh".
Còn Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) được định hướng là trung tâm kinh tế biển, khu thương mại tự do và logistics. Cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải với 51 tuyến dịch vụ, 37 tuyến quốc tế kết nối các thị trường lớn, mang đến lợi thế cạnh tranh đặc biệt. Các KCN tại đây gắn kết chặt chẽ với logistics cảng biển, tạo chuỗi cung ứng liền mạch từ sản xuất đến xuất khẩu. Sự phân công tối ưu hóa lợi thế so sánh từng vùng, tạo hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh, liên kết chặt chẽ qua hạ tầng giao thông đồng bộ.
Theo Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TPHCM (Hepza), năm 2025 tổng vốn đầu tư thu hút vào các KCX-KCN thành phố đạt trên 5,4 tỷ USD, tăng 2,6% so với cùng kỳ và vượt gần 20% so với kế hoạch năm. Trong đó, đầu tư nước ngoài đạt hơn 3,4 tỷ USD. Có 189 dự án điều chỉnh tăng vốn, tổng cộng hơn 2 tỷ USD. Năm 2026, HEPZA đặt chỉ tiêu thu hút tổng vốn đầu tư đạt 4,25 - 4,5 tỷ USD; xác định cải cách hành chính và chuyển đổi số tiếp tục là những trọng tâm đột phá để giữ vững niềm tin của nhà đầu tư. Trong đó, xếp hạng chỉ số cải cách hành chính (Par-index), đánh giá năng lực cạnh tranh cấp sở - ban, ngành và địa phương (DDCI), chuyển đổi số (DTI) xếp tốp 5 đơn vị dẫn đầu khối sở, ngành thành phố. Đặc biệt, 100% hồ sơ, thủ tục hành chính trên cổng dịch vụ công quốc gia và cổng dịch vụ công của thành phố phải được giải quyết đúng hạn hoặc trước hạn.
Song song mở rộng không gian, thành phố chuyển đổi tư duy thu hút đầu tư từ số lượng sang có chọn lọc, ưu tiên dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn. Mục tiêu 2025 - 2030: thu hút 20 - 21 tỷ USD; suất đầu tư bình quân 8 - 10 triệu USD/ha; giải ngân 70% vốn đăng ký; tạo quỹ đất cho thuê 6.500 - 6.800 ha. Các dự án công nghệ cao được áp dụng cơ chế thủ tục đặc biệt. Thành phố đặt mục tiêu phát triển 4 - 5 KCN sinh thái và xây dựng Đề án chuyển đổi thí điểm 5 - 6 KCX-KCN, khẳng định khát vọng trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, sáng tạo và bền vững.
Từ đô thị nén quỹ đất hạn hẹp, TPHCM đã "lột xác" ngoạn mục. Hệ thống KCX-KCN mở rộng không chỉ là gia tăng số lượng, diện tích mà còn tái cấu trúc chiến lược không gian, tư duy và thể chế. Sự kết hợp hài hòa ba vùng cùng định hướng thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao và phát triển bền vững đang đưa siêu đô thị mang tên Bác từng bước khẳng định vị thế đầu tàu kinh tế và trung tâm công nghiệp hiện đại, đủ sức cạnh tranh khu vực và vươn tầm quốc tế.