Một số gia đình cơ sở Cách mạng tại vùng "Mười tám thôn vườn trầu" cho biết, giữa lúc cao trào Đông Dương Đại hội, phụ nữ ở các chợ như Tân Định, Hàng Bông... đấu tranh liên tiếp chống góp tiền chỗ ngồi. Có những ngày không một ai đi chợ bán hàng. Có nơi chị em vác đòn gánh đánh cảnh sát đàn áp. Đồng chí Minh Khai đã đi đến các chợ liên hệ, xây dựng cơ sở, giữ vững phong trào, luôn luôn có mặt ở những điểm nóng của các cuộc đấu tranh. Năm 1937, sau khi đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai về hoạt động ở vùng "Mười tám thôn vườn trầu", phong trào đấu tranh của phụ nữ Hóc Môn đã dấy lên mạnh mẽ. Bọn cò lính đều sợ dũng khí đấu tranh của phụ nữ "Mười tám thôn vườn trầu".
Chúng gọi họ là "sư tử mũi đỏ”. Trong thời gian đồng chí Minh Khai hoạt động ở "Mười tám thôn vườn trầu", các cuộc hội nghị của Trung ương đã liên tiếp ra nghị quyết về việc "Phải vạch trần những chủ trương phản động của bọn tờ-rốt-kít" (Tờ-rốt-kít là những kẻ theo đường lối và quan điểm phản động của Tờ-rốt-xki, chống lại Lênin trên tất cả những vấn đề cơ bản của Cách mạng, chống đối Đảng Cộng sản Liên Xô).
Vì chưa tìm thấy phần mộ của bà nên Nhà lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai ở phường Thành Vinh, Nghệ An, là nơi thờ tự duy nhất để người dân cả nước đến tri ân
Ở nước ta, cao trào Cách mạng 1936 - 1939, cuộc đấu tranh chống bọn tờ-rốt-kít chủ yếu diễn ra trong các cuộc "khẩu chiến" trong nhà tù. Từ năm 1936, đấu tranh mới diễn ra công khai trên báo chí, trong các cuộc hội họp, mít-tinh của quần chúng. Bọn tờ-rốt-kít đã giả danh Cách mạng tung ra những luận điệu xuyên tạc chống Đảng Cộng sản, chống Mặt trận Dân chủ thống nhất. Chúng đoạt chiếm tờ báo La Lutte. Ở một đôi nơi, chúng xen vào gây ảnh hưởng trong phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân. Chính vì những hành động chống phá của bọn tờ-rốt-kít, nên có lúc đấu tranh của công nhân Hãng xăng Shell ở Nhà Bè bị thất bại.
Trong cuốn "Tự chỉ trích", đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đã nghiêm khắc phê phán về "sự khinh thường nạn tờ-rốt-kít... đã thành một cái bệnh ăn sâu trong đầu óc nhiều đồng chí ta".
Trong nhiều cuộc họp của Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn, đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai đã phát biểu ý kiến dứt khoát khẳng định: "Bọn tờ-rốt-kít phản đối đường lối của Đảng ta và chống lại những chủ trương cụ thể, thì ta phải thường xuyên vạch mặt chúng trên các báo Dân chúng, Lao động, đồng thời phải đi sát cơ sở để lãnh đạo quần chúng đấu tranh đúng hướng".
Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai đã cùng với các đồng chí trong Ban Tuyên huấn Thành ủy hướng dẫn dư luận công khai đấu tranh trên báo chí chống lại bọn tờ-rốt-kít bằng những quan điểm kiên định và lập luận sắc bén. Trên báo Dân chúng, đã có tới 45 số viết bài chống bọn tờ-rốt-kít. Thực hiện chỉ đạo của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai, các đảng viên đã phân công nhau đi vào những khu xóm lao động, nhất là ở nơi chưa có cơ sở Đảng, để chỉ cho quần chúng thấy rõ những khuynh hướng tư tưởng độc hại của bọn tờ-rốt-kít.
Đồng chí Nguyễn Văn Linh là người trẻ tuổi nhất trong Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn thuở ấy, đã viết trong hồi ký như sau: "Lúc bấy giờ, một số cán bộ Đảng hoạt động công khai cũng có tư tưởng chao đảo, thậm chí công nhận một số chủ trương của bọn tờ-rốt-kít là đúng. Vì vậy đồng chí Nguyễn Văn Cừ đã viết cuốn "Tự chỉ trích" từ ngoài Bắc gửi vào Nam. Một vài đồng chí lãnh đạo không cho in và phát hành. Nhưng nhiều đồng chí đã đấu tranh và kiên quyết đem in và phát hành ở Sài Gòn, các tỉnh Miền Nam, đã được đông đảo cán bộ, đảng viên, quần chúng tán thưởng". Một trong những đồng chí lãnh đạo đã có công trong việc "đấu tranh kiên quyết đem in và phát hành" cuốn sách "Tự chỉ trích" của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, là đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai.
Có những con người đã làm nên lịch sử
Có những cái chết hóa thành bất tử.
Đảng bộ Thành phố Sài Gòn từ khi ra đời lãnh đạo cao trào cách mạng 1930 - 1931 đến nay, đã trải qua 96 năm đấu tranh oanh liệt. Trong 96 năm ấy, Đảng bộ đã có hơn 20 đồng chí Bí thư Thành ủy. Tuy nhiên trong số đó, chỉ có một người nữ Bí thư duy nhất là đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai với những biệt danh nổi tiếng ở vùng "Mười tám thôn vườn trầu": "Bảy Khai", "Năm Bắc".
Nguyễn Thị Minh Khai hay Bảy Khai, Năm Bắc mãi mãi là niềm tự hào và kiêu hãnh đối với chúng ta. Sau ngày Miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, Đảng bộ và Nhân dân TPHCM đã chọn một đại lộ nằm giữa lòng thành phố đặt tên để tri ân sâu sắc con người, cuộc đời và sự nghiệp đấu tranh Cách mạng vẻ vang của người nữ Bí thư Thành ủy Anh hùng - đường Nguyễn Thị Minh Khai. Đảng bộ và Nhân dân Thành phố cũng đã chọn một con đường to đẹp đặt tên để đời đời ghi nhớ công ơn của đồng chí Lê Hồng Phong - người đồng chí chí cốt, người bạn đời yêu quý của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản, nguyên Tổng Bí thư của Đảng ta.
Tượng đài bà Nguyễn Thị Minh Khai đúc bằng đồng, cao 4,5m, được bố trí ở phía trước Nhà lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai, phường Thành Vinh, Nghệ An
Đồng chí Lê Duẩn - nguyên Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng khóa I, nguyên Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, Bí thư Trung ương Cục Miền Nam thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, nguyên Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng ta, người đã từng hoạt động với đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai trong cao trào Cách mạng 1936 - 1939 tại vùng "vành đai đỏ” Sài Gòn, đã trân trọng viết những dòng hoài niệm sau đây: "Tôi đã gặp và làm việc với nhiều cán bộ nữ, nhưng chưa thấy ai có ý thức quyết tâm vươn lên gánh vác vai trò lãnh đạo Cách mạng như đồng chí Minh Khai".
Theo hồi ký của một số đồng chí cán bộ Cách mạng lão thành đã tham gia cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940 thì Xứ ủy Nam Kỳ chủ trương, sau khi khởi nghĩa tiến hành thắng lợi, Đảng ta sẽ thành lập một Chính phủ Cách mạng lâm thời lấy tên là Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do đồng chí Nguyễn Ái Quốc đứng đầu. Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai đã được chọn làm một thành viên trong Chính phủ này.
81 năm trước đây, trong không khí sôi sục chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở thành phố Sài Gòn, chiều 18/8/1945, tại sản banh Vườn Ông Thượng (nay là công viên Tao Đàn) trong lễ tuyên thệ của Thanh niên Tiền phong, đồng chí Phạm Ngọc Thạch đã đọc diễn văn khích lệ lòng yêu nước, cổ vũ quần chúng đứng lên làm Cách mạng "theo gương hy sinh oanh liệt của các chiến sĩ Cách mạng Nguyễn Thái Học, Trần Phú, Hà Huy Tập, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai...". Khi nghe đến đoạn văn này, 70.000 thanh niên dự mít-tinh đã nồng nhiệt vỗ tay hoan hô như sấm dậy và hát vang những bài ca Cách mạng.
Cuộc đời của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai trong như giọt sương, đẹp như ánh sáng. Minh Khai đã lóe sáng trên bầu trời chính trị Việt Nam như ánh chớp sao băng rồi vụt tắt. Quân thù đã hủy diệt khối tinh anh của đồng chí giữa tuổi thanh xuân tràn đầy nhiệt huyết.
Mỗi khi nhớ đến Tổng Bí thư Trần Phú, chúng ta bồi hồi xúc động nhớ đến câu di ngôn bất hủ trong Nhà thương Chợ Quán: "Hãy giữ vững ý chí chiến đấu!". Mỗi lần nhắc tới đồng chí Bí thư Thành ủy Nguyễn Thị Minh Khai, chúng ta không bao giờ quên những khẩu hiệu chiến đấu mà đồng chí đã hô vang trong những giây phút cuối của cuộc đời mình trên trường bắn vào ngày 28/8/1941: "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm!".
Bác Hồ đã tuyên dương đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai trong đội ngũ chiến sĩ mác-xít tiền bối ưu tú của Đảng ta. Tại Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng ở Khu Việt Bắc vào đầu năm 1951, Bác viết trong Báo cáo chính trị như sau: "Các đồng chí ta như đồng chí Trần Phú, đồng chí Ngô Gia Tự, đồng chí Lê Hồng Phong, đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai, đồng chí Hà Huy Tập, đồng chí Nguyễn Văn Cừ, đồng chí Hoàng Văn Thụ và trăm nghìn đồng chí khác đã đặt lợi ích của Đảng, của Cách mạng, của giai cấp, của dân tộc lên trên hết, lên trước hết.
Các đồng chí đó đã tin tưởng sâu sắc, chắc chắn vào lực lượng vĩ đại và tương lai vẻ vang của giai cấp và của dân tộc. Các đồng chí ấy đã vui vẻ hy sinh hết thảy, hy sinh cả tính mệnh mình cho Đảng, cho giai cấp, cho dân tộc. Các đồng chí ấy đã đem xương máu mình vun tưới cho cây Cách mạng, cho nên cây Cách mạng đã khai hoa, kết quả tốt đẹp như ngày nay. Tất cả chúng ta phải noi theo các gương anh dũng, gương chí công vô tư ấy, mới xứng đáng là người Cách mạng".
Cao đẹp biết bao, cuộc đời và sự nghiệp Cách mạng của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai tập trung thể hiện trong "tấm gương anh dũng và chí công vô tư”. Tấm gương ấy, như chiếc thấu kính hội tụ đầy đủ trên cả ba phương diện: Một là "đã đặt lợi ích của Đảng, của Cách mạng, của giai cấp, của dân tộc lên trên hết, lên trước hết". Hai là "đã tin tưởng sâu sắc, chắc chắn vào lực lượng vĩ đại và tương lai vẻ vang của giai cấp và của dân tộc". Ba là "đã vui vẻ hy sinh hết thảy, hy sinh cả tính mệnh mình cho Đảng, cho giai cấp, cho dân tộc".
Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai ngã xuống, nhưng khí phách anh hùng của người nữ đảng viên Cộng sản mãi mãi sáng ngời trong lịch sử đấu tranh giành độc lập cho dân tộc. Tấm gương hoạt động, cống hiến và hy sinh vì sự nghiệp Cách mạng của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai sẽ sống mãi trong lòng cán bộ, đảng viên, Nhân dân và dân tộc Việt Nam; là mạch nguồn tiếp tục động viên, cổ vũ các tầng lớp Nhân dân, nhất là cán bộ, đảng viên, thế hệ trẻ, thiết thực đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
(CATP) Một trong những sự cống hiến nổi bật của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai trong cao trào Cách mạng 1936 - 1939, là đã đóng góp đắc lực vào sự phát triển mạnh mẽ của phong trào Đông Dương Đại hội.