Luật Hộ tịch (sửa đổi): Giảm thiểu tối đa rào cản hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số

Thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội nhận định đây là "đạo luật của đời người"; việc sửa đổi là cấp bách nhằm thể chế hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản lý dân cư.

Phân tích mối quan hệ giữa Luật Hộ tịch và Luật Căn cước, đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) cho rằng hộ tịch là dữ liệu "gốc" ghi nhận tình trạng nhân thân, còn căn cước là dữ liệu "ngọn" để khai thác.

Để tránh chồng chéo, đại biểu kiến nghị liên thông 100% dữ liệu, lấy số định danh cá nhân làm chìa khóa truy xuất trên ứng dụng VNeID. Đại biểu cũng đề xuất tích hợp dịch vụ công hộ tịch vào VNeID thay thế bản trích lục giấy, đồng thời triển khai quy trình "3 trong 1" gồm đăng ký khai sinh, thường trú và cấp thẻ căn cước cho trẻ dưới 14 tuổi nhằm giảm 2/3 thời gian đi lại cho người dân.

Ghi nhận tư duy đột phá của dự thảo Luật, song đại biểu Cil Bri (Lâm Đồng) thẳng thắn chỉ ra khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn. Đại biểu cảnh báo hệ thống cơ sở dữ liệu hiện nay chưa hoàn thiện, hạ tầng kỹ thuật vùng sâu vùng xa còn yếu. Do đó, nếu áp dụng quy định cứng về đăng ký trực tuyến toàn trình và phi địa giới hành chính có thể trở thành nguồn phát sinh ách tắc mới.

Đại biểu đề nghị hạ tầng, dữ liệu, nhân lực phải đi trước một bước, có lộ trình phân kỳ theo vùng và gắn chặt với trách nhiệm đầu tư của Nhà nước.

Đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ Tô Ái Vang phát biểu - Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Đại biểu Trần Nhật Minh (Nghệ An) đề xuất không quy định cấp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân thành một nội dung đăng ký hộ tịch. Theo đại biểu, mọi thông tin về kết hôn, ly hôn hay độc thân hiện đều đã được tích hợp trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch toàn quốc.

Việc tiếp tục yêu cầu người dân đi xin giấy xác nhận (chỉ có thời hạn 6 tháng và dùng cho mục đích cụ thể) là làm phát sinh thủ tục hành chính, gây tốn kém trong các giao dịch như mua bán nhà đất, vay vốn.

Đối với lập luận cần giấy xác nhận để xử lý các trường hợp "hôn nhân thực tế," đại biểu Trần Nhật Minh cho rằng theo Luật Hôn nhân và Gia đình, nam-nữ chung sống không đăng ký chỉ được coi là "chung sống như vợ chồng," không được công nhận là hôn nhân nên việc dùng thuật ngữ pháp lý này để cấp giấy là chưa chuẩn xác.

Ngoài ra, về thủ tục khai tử, đại biểu cũng đề nghị nới lỏng quy định nộp "giấy tờ chứng minh sự kiện chết," bổ sung cụm từ "nếu có" đối với những trường hợp chết tại nhà do già yếu, bệnh tật mà không có cơ quan y tế hay pháp y xác nhận.

Việc ghi nhận thông tin trên các giấy tờ hộ tịch cũng được nhiều đại biểu thảo luận. Đại biểu Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh) chỉ ra bất cập của khái niệm "quê quán", khi việc xác định theo quê cha hoặc mẹ gây ra sự thiếu nhất quán giữa các thành viên trong cùng một gia đình. Đại biểu đề nghị tham khảo kinh nghiệm quốc tế, nơi đa số chỉ ghi nhận nơi sinh và quốc tịch để bảo đảm tính khoa học.

 Ảnh minh hoạ 

Trong khi đó, đại biểu Dương Minh Ánh (Hà Nội) kiến nghị thông tin cha mẹ trên giấy khai sinh cần được xác định theo quan hệ pháp lý, không phụ thuộc vào giới tính. Đại biểu đề xuất ghi nhận đầy đủ cả hai người cùng giới tính trên giấy khai sinh nếu họ xác lập quan hệ cha, mẹ, con hợp pháp; đồng thời bổ sung cơ chế công nhận "người cùng nuôi dưỡng có địa vị pháp lý" nhằm bảo vệ quyền trẻ em một cách thực chất, không làm phát sinh phân biệt đối xử.

Về khâu thực thi, đại biểu Nguyễn Trường Giang (Lâm Đồng) đề xuất cho phép Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã được ủy quyền cho công chức tư pháp ký các giấy tờ như khai tử, khai sinh và kết hôn. Việc không cho phép ủy quyền như dự thảo hiện tại là thiếu thực tế, đặc biệt khi có người dân cần gấp giấy chứng tử để làm thủ tục tang lễ mà lãnh đạo xã lại đi họp vắng.