Hơn 100 ngày đêm bám đất
Sáng 14/10, ngay sau lễ truy điệu tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng), các tiểu quách hài cốt liệt sĩ, mỗi tiểu quách phủ Quốc kỳ và đặt trong lồng kính, lần lượt được đưa lên xe. Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân đội và TPHCM trực tiếp khiêng giá, đưa hài cốt các Liệt sĩ ra xe. Trong khoang xe, từng tiểu quách được các chiến sĩ đội danh dự cẩn trọng đặt xuống, thắt đai cố định trước khi đoàn xe lăn bánh.
Khoảng 8 giờ 45 phút, đoàn xe đầu tiên rời cổng công viên. Dẫn đường là những chiếc mô tô của lực lượng Cảnh sát giao thông Công an TPHCM. Theo phương án được rà soát trong buổi tổng duyệt ngày 12/10, đội hình gồm xe dẫn đường, xe chỉ huy, xe quân kỳ, xe danh dự, xe chở hoa, các xe chở hài cốt Liệt sĩ, xe chở đại biểu và xe kiểm soát quân sự. Đoàn di chuyển thành 4 đợt, dự kiến hoàn thành trong ngày.
Chiến sĩ đội danh dự cẩn trọng đặt tiểu quách hài cốt Liệt sĩ lên xe tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng
Lộ trình đã được Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TPHCM công bố trước đó: từ công viên ra đường Trường Sơn, Cách Mạng Tháng Tám, qua vòng xoay Dân Chủ rồi trở lại đường Cách Mạng Tháng Tám, rẽ vào Điện Biên Phủ, qua cầu Sài Gòn, theo đường Võ Nguyên Giáp và Xa lộ Hà Nội để về nghĩa trang ở phường Long Bình. Trên hành trình dài 26km, đoàn xe đi qua địa bàn 11 phường: Hòa Hưng, Nhiêu Lộc, Bàn Cờ, Xuân Hòa, Gia Định, Thạnh Mỹ Tây, An Khánh, Bình Trưng, Phước Long, Tăng Nhơn Phú và Long Bình. Đó là chặng đường cuối cùng đưa các anh về nơi an nghỉ, cũng là hành trình mà cả thành phố cùng tiễn đưa những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Trên đường Cách Mạng Tháng Tám, khi đoàn xe đi ngang cổng Bộ Tư lệnh TPHCM, cán bộ, chiến sĩ của đơn vị đã xếp thành hàng dài dọc vỉa hè, đứng nghiêm chào tiễn biệt. Họ chính là lực lượng tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt Liệt sĩ tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng suốt hơn 3 tháng qua. Thực hiện phân công của Ban tổ chức, Bộ Tư lệnh TPHCM bố trí khoảng 300 cán bộ, chiến sĩ phục vụ lễ viếng, truy điệu và an táng. Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, cho biết đơn vị xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng.
Từ manh mối là 3 bức ảnh chụp hố chôn tập thể do nhóm nghiên cứu của kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng cung cấp, Bộ Tư lệnh TPHCM tổ chức tìm nhân chứng, khảo sát vị trí. Ngày 23/6, Đội K74 của đơn vị bắt đầu đào tìm. Mỗi sáng, trước khi xuống hiện trường, cán bộ, chiến sĩ Đội K74 đều dâng hương tưởng niệm các Liệt sĩ. Trung tá Lê Ngọc Hà, Trưởng Đội K74, cho biết đơn vị triển khai nhiệm vụ với tinh thần "khẩn trương nhất, quyết tâm nhất, thận trọng nhất, tỉ mỉ nhất", không kể ngày nghỉ, cuối tuần. Với những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, đó là "mệnh lệnh từ trái tim".
Đất trong khu vực công viên bị nén chặt. Sau khi máy múc bóc lớp đất mặt, các chiến sĩ dùng tay gạt từng lớp đất mỏng để tìm kiếm, cất bốc hài cốt. Nhiều hài cốt nằm chồng lấn lên nhau, khiến công tác khai quật phải tiến hành theo phương pháp "cuốn chiếu", bóc tách và phân loại từng lớp đất nhằm tránh nhầm lẫn. Khi trời mưa, lực lượng làm nhiệm vụ căng bạt, dựng dù che chắn hiện trường; có những hài cốt được phát hiện lúc chiều tối vẫn được cất bốc hoàn tất trong ngày. Riêng ngày 5/10, dù thời tiết bất lợi, lực lượng chức năng vẫn đào, xử lý hơn 500m³ đất với sự hỗ trợ của 3 máy cuốc, 1 xe ben và 2 xe tải. Đến hết ngày hôm đó, 731 bộ hài cốt Liệt sĩ đã được quy tập.
Trong số những người lính ngày đêm bám hiện trường có chiến sĩ Huỳnh Viết Toàn (SN 2003), chỉ còn khoảng 4 tháng nữa là xuất ngũ. Điều khiến anh sốt ruột không phải là nắng mưa hay vất vả, mà là thời gian tại ngũ đang dần vơi đi, trong khi công việc tìm kiếm vẫn thôi thúc anh tiếp tục cống hiến. Cùng với các chiến sĩ còn có những bác sĩ tình nguyện, trong đó có bác sĩ Trần Văn Bản, 82 tuổi, tham gia hỗ trợ lấy mẫu, phân tách hài cốt. Trong lời điếu tại lễ truy điệu sáng 14/10, những đóng góp thầm lặng ấy được nhắc đến bằng những lời xúc động: "những bàn tay chiến sĩ trẻ, bác sĩ cựu binh ngày ngày tỉ mẩn, nhẹ khẽ gạt lớp đất lẫn vào xương, ráp mối, định hình hài cốt".
Cảnh sát giao thông làm nhiệm vụ giữ trật tự, điều tiết giao thông trên lộ trình đoàn xe đưa hài cốt Liệt sĩ
Bà Lê Thị Tý, cựu chiến binh phường Hòa Hưng, người thường xuyên đến công viên theo dõi công tác tìm kiếm, chia sẻ bà rất xúc động trước sự hy sinh của đồng đội và sự tận tụy của các lực lượng tham gia "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ”. Với bà, hành trình tìm kiếm không chỉ là công việc tri ân những người đã ngã xuống, mà còn thể hiện tình đồng đội, trách nhiệm và lòng biết ơn của những người đang sống đối với các Liệt sĩ.
Những người túc trực trên từng giao lộ
Tại lễ viếng sáng 14/10, đoàn đại biểu Đảng ủy Công an Trung ương - Bộ Công an do Thượng tướng Đặng Hồng Đức, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an làm trưởng đoàn đã dâng hoa, dâng hương tưởng niệm các anh hùng Liệt sĩ.
Để hành trình 26 km của đoàn xe diễn ra trang nghiêm, an toàn, Công an TPHCM đã phối hợp với các lực lượng chủ động rà soát, bố trí cán bộ, chiến sĩ và phương tiện chuyên dụng, bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn giao thông, phòng cháy, chữa cháy trên toàn tuyến cũng như tại các địa điểm tổ chức lễ. Lực lượng Cảnh sát giao thông được tăng cường làm nhiệm vụ dẫn đoàn, điều tiết, phân luồng xuyên suốt lộ trình, hạn chế ảnh hưởng đến việc đi lại của người dân. Công tác bố trí nhân lực, phương tiện và bảo đảm an ninh, trật tự đã được kiểm tra trong buổi tổng duyệt ngày 12/10.
Cựu chiến binh Triệu Lẫy cùng vợ mang hoa trắng đến Công viên Lê Thị Riêng từ sáng sớm, tưởng nhớ đồng đội
Tại vòng xoay Dân Chủ, ông Bùi Nam Từ (74 tuổi), nguyên Chủ tịch Hội Cựu chiến binh quận 3 cũ, từng lái xe trên tuyến đường mòn Trường Sơn, đã có mặt từ sáng sớm để chờ đón đoàn. Khi đoàn xe đi qua, ông nghẹn ngào chia sẻ: "Tôi thương các đồng đội đã ngã xuống hơn 6 thập kỷ, hôm nay đã được trở về nhà”.
Trên đường Điện Biên Phủ, các lực lượng làm nhiệm vụ túc trực, phân luồng, hướng dẫn phương tiện lưu thông trong khi người dân đứng kín hai bên vỉa hè, lặng lẽ dõi theo đoàn xe. Trên cầu Sài Gòn, lực lượng Bộ Tư lệnh TPHCM đã gắn hoa trắng dọc thành cầu từ sáng sớm. Qua cầu, đoàn xe tiếp tục di chuyển trên đường Võ Nguyên Giáp. Đến khu vực ga Thảo Điền, nhiều người đứng dọc lan can cầu bộ hành dõi theo đoàn xe. Dưới đường, nhiều phương tiện giảm tốc độ, thậm chí có xe dừng hẳn để nhường đường và hướng về đoàn xe đang đi qua.
Bác sĩ Trần Văn Bản, người tình nguyện hỗ trợ lấy mẫu phục vụ xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ, tiễn đưa các Liệt sĩ
Cựu chiến binh Triệu Lẫy (84 tuổi, ngụ phường Phú Thọ Hòa), nhập ngũ năm 1961, vẫn day dứt khi nhớ về những đồng đội đã ngã xuống lúc ngày chiến thắng chỉ còn cách rất gần. Ông xúc động nói: "Có những người chỉ còn bước qua cầu Sài Gòn là tới nơi, nhưng đã hy sinh ngay bên kia cầu".
Ban tổ chức đã đề nghị người dân đứng trên vỉa hè, giữ không khí trang nghiêm, bảo đảm an toàn và không ảnh hưởng đến giao thông. Người dân đã nghiêm túc chấp hành, xếp hàng ngay ngắn, lặng lẽ cầm hoa chờ đón đoàn xe.
Bạn Huỳnh Minh Hà (27 tuổi, ngụ Bình Chánh) chia sẻ với phóng viên: "Hôm nay tôi xin nghỉ làm để đến đây tiễn các anh, các chú về nơi an nghỉ. Công việc thì để bữa khác làm bù được, còn buổi tiễn đưa này chỉ có một lần, tôi không muốn mình vắng mặt. Nhiều anh nằm lại nơi này khi mới ở tuổi đôi mươi, còn trẻ hơn cả tôi bây giờ, vậy mà đã gác lại cả tuổi xuân để thế hệ chúng tôi được lớn lên trong hòa bình. Tôi rất ủng hộ chủ trương này của Đảng. Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt Liệt sĩ của Ban Chỉ đạo quốc gia thật sự là một chiến dịch được lòng dân, bởi ai cũng mong các anh, các chú sớm được trả lại tên tuổi, được nằm bên đồng đội, để gia đình biết nơi mà tìm về thăm".
Sau hành trình 26 km, đoàn xe đợt đầu về đến nghĩa trang lúc khoảng 9 giờ 30 phút. Gần trưa, đoàn xe đợt hai tiếp tục về đến nơi, các Liệt sĩ được an táng ngay sau đó. Tại nghĩa trang, lực lượng Công an, quân đội cùng đoàn viên, thanh niên đã có mặt từ sớm để hướng dẫn người dân, sắp xếp đội hình, bảo đảm trật tự cho buổi lễ.
Khép lại hành trình 26 km, nhiệm vụ của những người lính vẫn chưa dừng lại. Theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được nhắc lại trong lời điếu, công tác rà soát sẽ được mở rộng đến tất cả những địa điểm có khả năng còn hài cốt Liệt sĩ, không chỉ riêng Công viên Lê Thị Riêng. Với Bộ Tư lệnh TPHCM, phương châm vẫn không thay đổi: còn thông tin thì còn tìm kiếm.