Sáng 26-8, tại xã Bà Điểm, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM phối hợp Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học “Khởi nghĩa Nam Kỳ - Sáng ngời chí khí cách mạng tấm gương cộng sản kiên trung”.
Các đại biểu tham dự hội thảo
Tham dự hội thảo có Trung tướng Vũ Cương Quyết, Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam; ông Trần Văn Khuyên, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành uỷ TPHCM, cùng các nguyên lãnh đạo TPHCM, các chuyên gia, nhà nghiên cứu, khoa học.
Thể hiện sâu sắc tinh thần quật khởi, ý chí độc lập
Phát biểu đề dẫn hội thảo, ông Trần Văn Khuyên, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM, nhấn mạnh hội thảo là dịp tri ân sâu sắc các lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng cùng các chiến sĩ cách mạng đã cống hiến, hy sinh vì độc lập dân tộc; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ và phát huy giá trị lịch sử của Khởi nghĩa Nam Kỳ trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Các đồng chí chủ trì hội thảo
Khởi nghĩa Nam Kỳ (tháng 11/1940) tuy chưa giành được thắng lợi cuối cùng nhưng đã thể hiện sâu sắc tinh thần quật khởi, ý chí độc lập và quyết tâm dùng bạo lực cách mạng để giành chính quyền của nhân dân Nam Bộ; đồng thời là tiếng súng báo hiệu cuộc khởi nghĩa toàn quốc. Cùng với Khởi nghĩa Bắc Sơn và Binh biến Đô Lương, Khởi nghĩa Nam Kỳ là cuộc diễn tập quan trọng, chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.
Tham luận tại hội thảo, PGS.TS Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TPHCM), nhấn mạnh đến tầm vóc của cuộc khởi nghĩa trước hết nằm ở tinh thần tiến công, sức huy động quần chúng và sự hy sinh to lớn của những người tham gia. Đồng thời, chính thực tiễn quyết liệt của cuộc khởi nghĩa đã đặt ra những vấn đề về thời cơ, lực lượng, tổ chức và địa bàn mà phong trào phải tiếp tục đối diện trong những năm sau đó. Đặt trong tiến trình từ năm 1940 đến Cách mạng Tháng Tám và những ngày đầu Nam Bộ kháng chiến, những giá trị và trải nghiệm lịch sử ấy càng làm rõ vị trí đặc biệt của Khởi nghĩa Nam Kỳ trong lịch sử cách mạng Nam Bộ.
Nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Phạm Chánh Trực phát biểu
Còn ông Phạm Chánh Trực - nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, rút ra những giá trị lịch sử của cuộc Khởi Nghĩa Nam Kỳ trong giáo dục lý tưởng cách mạng và bản lĩnh chính trị cho thế hệ hôm nay.
Đó là bài học sâu sắc về công tác lãnh đạo, thông tin liên lạc, sự thống nhất trong chỉ huy và đặc biệt là việc đánh giá đúng tình hình, nắm bắt thời cơ cách mạng. Những bài học ấy trở thành kinh nghiệm quý báu cho phong trào cách mạng những năm tiếp theo, tạo tiền đề cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công.
Hơn 80 năm qua, sự hy sinh của những người cộng sản, những chiến sĩ cách mạng tiền bối như Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Hữu Tiến… vẫn mãi là nguồn sức mạnh tinh thần, thôi thúc thế hệ hôm nay xác định rõ trách nhiệm cá nhân, tôi luyện bản lĩnh kiên cường và lòng yêu nước để cống hiến cho sự nghiệp xây dựng quê hương, đất nước.
Phát huy giá trị không gian lịch sử Ngã Ba Giồng
Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Kim Phúc, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ xã Bà Điểm, cho rằng là địa phương giàu truyền thống cách mạng, những câu chuyện về các chiến sĩ cách mạng và những người dân Bà Điểm từng nuôi giấu, che chở, góp sức cho cách mạng trở thành nguồn tư liệu rất quý để giáo dục thế hệ hôm nay.
Bà Điểm từng được Trung ương Đảng chọn làm căn cứ hoạt động và lãnh đạo phong trào cách mạng giai đoạn 1936-1939. Tại đây diễn ra 5 hội nghị quan trọng của Trung ương Đảng. Nhiều cán bộ lãnh đạo, chiến sĩ cách mạng như Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Hữu Tiến… từng hoạt động, được nhân dân địa phương nuôi giấu, che chở. Những dấu tích ấy tạo nên một phần quan trọng trong truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương.
Những câu chuyện về “Đất Vườn Trầu” sẽ được hệ thống hóa thành các sản phẩm trực quan, video ngắn, podcast, bản đồ và mã QR để người dân, học sinh, du khách có thể tìm hiểu ngay tại các di tích. Các “địa chỉ đỏ” như Khu Di tích lịch sử quốc gia Ngã Ba Giồng, Đền thờ Phan Công Hớn, Nhà truyền thống Bà Điểm tiếp tục được phát huy như những không gian học lịch sử trực tiếp.
Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ xã Bà Điểm Nguyễn Thị Kim Phúc phát biểu
Tham luận “Từ hành trình đưa cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập trở về quê hương đến phát huy di sản các chiến sĩ cách mạng hy sinh tại Ngã Ba Giồng” do ông Hà Huy Thanh (Chủ nhiệm Chương trình “Tìm kiếm - khai quật - di dời - an táng - vinh danh cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập”), đại diện gia đình cố Tổng Bí thư trình bày. Ông Hà Huy Thanh xúc động nhắc lại ngày 28/8/1941 - thời khắc bi tráng khi thực dân Pháp đưa các lãnh đạo kiên trung của Đảng như Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Hữu Tiến... ra xử bắn tại trường bắn Nhà thương Giếng Nước và Ngã Ba Giồng.
Trải qua 8 năm tìm kiếm, ngày 22/11/2009 (sau hơn 68 năm kể từ ngày cố Tổng Bí thư bị hành hình), hài cốt của đồng chí Hà Huy Tập đã được tìm thấy tại xã Xuân Thới Thượng, huyện Hóc Môn (cũ), TP Hồ Chí Minh và được đưa về an táng tại quê nhà Hà Tĩnh vào ngày 1/12/2009. Đến ngày 18/8/2026, tượng của cố Tổng Bí thư đã được an vị tại Nhà thờ Đại tôn họ Hà ở Cẩm Hưng (Hà Tĩnh).
Ông Hà Huy Thanh cho rằng việc phát huy giá trị không gian lịch sử Ngã Ba Giồng có thể bắt đầu từ việc xây dựng “bản đồ ký ức”, kết nối câu chuyện của các chiến sĩ cách mạng với những địa điểm, dấu tích gắn với cuộc đời và sự hy sinh của tiền nhân. Các điểm di sản cần được kết nối bằng công nghệ, hình thành một không gian thống nhất thay vì mỗi địa điểm được khai thác riêng lẻ. Nghệ thuật có thể kết hợp với dữ liệu số hóa, trí tuệ nhân tạo và thực tế mở rộng để tạo thêm những cách tiếp cận lịch sử phù hợp với công chúng hôm nay. Cần có cơ chế tiếp nhận, bảo quản và số hóa những tư liệu đang được lưu giữ trong nhân dân, qua đó bổ sung thêm những câu chuyện, nhân vật và dấu tích cho bức tranh lịch sử của vùng đất.
Trung tướng, PGS.TS Vũ Cương Quyết, Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam phát biểu
Phát biểu tổng hợp hội thảo, Trung tướng, PGS.TS Vũ Cương Quyết, Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, khẳng định Khởi nghĩa Nam Kỳ (11/1940) là khúc tráng ca bất tử trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, biểu tượng cho tinh thần yêu nước, ý chí quật khởi và khát vọng độc lập, tự do của nhân dân Nam Bộ dưới sự lãnh đạo của Xứ ủy Nam Kỳ.
Sự kiện đã góp phần tôi luyện đội ngũ cán bộ, bồi đắp lực lượng cách mạng, tạo tiền đề quan trọng cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Sự hy sinh anh dũng của các lãnh đạo tiền bối là biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, là di sản tinh thần vô giá cho các thế hệ mai sau.
Trung tướng Vũ Cương Quyết đánh giá cao chất lượng gần 50 tham luận cùng các ý kiến thảo luận sắc bén, công phu, khai thác nhiều nguồn sử liệu phong phú. Hội thảo không chỉ làm sáng tỏ bối cảnh, tầm vóc, ý nghĩa lịch sử cùng sự hy sinh của các chiến sĩ cách mạng ngày 28/8/1941, mà còn đề xuất nhiều giải pháp khả thi nhằm phát huy giá trị di sản này vào công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần phát triển TPHCM văn minh, hiện đại, nghĩa tình, vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.