Theo công văn số 2089/CSMT-P5 ngày 08/4/2026, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (CSĐTTP về MT) thông báo về việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ban hành Sắc lệnh quy định Fentanyl là "vũ khí hủy diệt hàng loạt", coi đây là mối đe dọa an ninh quốc gia cấp bách. Tại khu vực Châu Á và Đông Nam Á cũng đã phát hiện tội phạm sử dụng Fentanyl và các dẫn chất để pha trộn vào ma túy cùng một số sản phẩm, nhằm tăng cảm giác "phê” cho người sử dụng, đe dọa đến tính mạng người dùng.
75.000 người chết mỗi năm ở Mỹ
Đặc biệt, tại Việt Nam, hồi tháng 11/2025, Cục CSĐTTP về MT đã triệt phá một vụ án tại Hà Nội, thu giữ 6 ống thuốc Fentanyl loại 50mcg/10ml. Dù số lượng tang vật không lớn nhưng ý nghĩa cảnh báo thì không nhỏ. Đây là lần đầu tiên lực lượng công an xác lập một vụ án hình sự liên quan đến Fentanyl, xác nhận rằng loại ma túy được xem là nguy hiểm bậc nhất thế giới hiện nay đã hiện diện tại Việt Nam.
Không chỉ xuất hiện trong vụ án mà cơ quan phòng, chống ma túy của Bộ khám phá vào ngày 23/11/2025, Fentanyl từng gây hậu quả nghiêm trọng trước đó. Cụ thể, ngày 09/11/2024, Công an xã Dương Xá, huyện Gia Lâm (cũ), TP Hà Nội phát hiện vụ tổ chức sử dụng ma túy tại Khu đô thị Vinhomes Ocean Park. Vụ việc khiến hai người tử vong do "sốc" ma túy. Hiện trường thu giữ 12 lọ Fentanyl.
Trung tướng Nguyễn Văn Viện, Cục trưởng Cục CSĐTTP về MT thông tin về loại ma túy mới Fentanyl hồi tháng 6/2024
Trước đó, tại Hội nghị cung cấp thông tin tới các cơ quan báo chí nhân Tháng hành động phòng, chống ma túy hồi tháng 6/2024 tại Hà Nội, Trung tướng Nguyễn Văn Viện, Cục trưởng Cục CSĐTTP về MT nhận định, dù chưa phát hiện tại Việt Nam, song trước xu thế mở rộng thị trường các loại ma túy thì việc xuất hiện Fentanyl ở nước ta là tất yếu.
Fentanyl không phải loại ma túy mới xuất hiện mà đã được một công ty dược phẩm Bỉ tổng hợp lần đầu vào những năm 1960. Ban đầu Fentanyl được dùng hoàn toàn vì mục đích y tế, đây là chất giảm đau cực mạnh cho bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối, người vừa trải qua phẫu thuật phức tạp, hay những ca đau mãn tính không đáp ứng với chất giảm đau Morphine thông thường. Trong bệnh viện nó là một loại thuốc nhưng một khi thoát khỏi vòng kiểm soát y tế, hoặc khi bị sản xuất trái phép thì Fentanyl biến thành độc dược cực kỳ nguy hiểm. Đến mức, Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 1/2026 đã ký sắc lệnh xếp Fentanyl bất hợp pháp vào danh mục "vũ khí hủy diệt hàng loạt", một quy chế từ trước đến nay chỉ áp dụng cho vũ khí hạt nhân, hóa học và sinh học.
Theo thông tin do Cục CSĐTTP về MT công bố tại hội nghị báo chí tháng 6/2024, Fentanyl là chất giảm đau thuộc nhóm Opioid, mạnh hơn Morphine 100 lần và mạnh hơn Heroin 50 lần. Chỉ với một lượng rất nhỏ như một hạt muối khoảng 2 miligam, Fentanyl có thể gây tử vong cho người sử dụng. Giới buôn ma túy đã trộn một lượng cực nhỏ Fentanyl vào các loại ma túy khác như Heroin, Cocaine, Ketamine, MDMA hay làm thành dạng thuốc giảm đau giả mạo, giúp "sản phẩm" này mạnh hơn gấp bội, nhưng chi phí thấp lại thu hút người nghiện nên thu về lợi nhuận tăng vọt. Tại Mỹ, nước đang phải đối mặt trực tiếp với khủng hoảng Fentanyl, năm 2023 họ ghi nhận khoảng 100.000 ca tử vong trong độ tuổi 18-45 do sử dụng Fentanyl quá liều. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC), trung bình mỗi năm có khoảng 75.000 ca tử vong liên quan đến Fentanyl ở nước này.
Nhân viên Cơ quan chống ma túy kiểm tra thuốc giảm đau Fentanyl tại phòng thí nghiệm ở New York, Mỹ
Vì sao Fentanyl đáng sợ?
Điều khiến Fentanyl đặc biệt nguy hiểm so với các loại ma túy truyền thống là khả năng xâm nhập cơ thể qua nhiều con đường: tiêm tĩnh mạch, uống, hít qua mũi, ngậm dưới lưỡi. Nhưng con đường nguy hiểm thực sự là hít phải bột Fentany. Hướng dẫn của Chính phủ Anh cho lực lượng cứu hộ khuyến cáo phải sử dụng khẩu trang, thiết bị bảo vệ hô hấp đạt chuẩn, đeo kính bảo hộ khi xử lý hiện trường nghi có Fentanyl bay vào không khí.
Cục CSĐTTP về MT cảnh báo, sử dụng Fentanyl điều chế bất hợp pháp còn nguy hiểm hơn vì những sản phẩm này không được kiểm định chất lượng và hàm lượng, vì vậy chỉ một hàm lượng cực nhỏ đã có thể gây tử vong. Điều này tạo ra thách thức hoàn toàn mới trong công tác thực thi pháp luật: không chỉ người sử dụng ma túy mới là nạn nhân tiềm năng, mà cả chiến sĩ công an, nhân viên y tế cấp cứu, thậm chí người dân vô tình tiếp xúc với tang vật. Đây là lý do vì sao nhiều quốc gia bắt đầu đưa thuốc giải độc Opioid Naloxone vào trang bị bổ sung trên xe cảnh sát và xe cứu thương.
Fentanyl còn mang một đặc điểm cực kỳ nguy hiểm khác, đó là chất này hoàn toàn "vô hình" khi trộn vào các loại ma túy khác. Ở dạng bột trắng mịn, nó không có màu sắc riêng, không mùi đặc trưng, không vị khác biệt. Theo Cục CSĐTTP về MT, tại Mỹ, Fentanyl bất hợp pháp được bán với nhiều tên gọi trên đường phố như "sứ trắng", "Heroin tổng hợp". Tại Đông Nam Á, nó đang xuất hiện dưới dạng pha trộn vào các loại ma túy lưu hành như Ketamine, MDMA, hoặc viên nén giả dạng thuốc giảm đau để tăng cảm giác "phê" mà người dùng hoàn toàn không biết mình đang tiếp xúc với Fentanyl. Cơ quan chức năng đặc biệt cảnh báo: khi người nghiện Heroin quen với liều dùng hàng ngày đột nhiên gặp phải lô hàng có trộn Fentanyl, ngưỡng quá liều của họ bị vượt qua mà không có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào. Đây chính là nguyên nhân trực tiếp của các vụ tử vong hàng loạt đã xảy ra tại nhiều quốc gia khi Fentanyl thâm nhập vào thị trường ma túy nội địa.
6 ống Fentanyl công an thu giữ trong vụ án khám phá vào ngày 23/11/2025
Từ phòng mổ đến đường phố
Trong hệ thống y tế Việt Nam, Fentanyl tồn tại hợp pháp và có kiểm soát. Dạng phổ biến nhất là ống tiêm nồng độ 50mcg/10ml, được sử dụng trong phòng mổ tại các bệnh viện được cấp phép. Ngoài ra còn có miếng dán giảm đau qua da, viên ngậm dưới lưỡi, thuốc xịt mũi, tất cả đều được dán nhãn, sử dụng trong môi trường y tế có giám sát. Fentanyl và các dẫn xuất của nó đã được đưa vào Danh mục II chất ma túy kiểm soát tại Nghị định 57/2022/NĐ-CP, thuộc danh mục dược chất gây nghiện quy định tại Thông tư 20/2017/TT-BYT của Bộ Y tế.
Fentanyl bất hợp pháp thì hoàn toàn là thế giới khác. Nó được sản xuất trong các cơ sở bí mật từ tiền chất hóa học, không qua bất kỳ kiểm soát chất lượng nào. Hàm lượng hoạt chất trong mỗi lô hàng không đồng đều, cùng một mẻ "sản phẩm" nhưng viên này có thể ít độc, viên kia đủ gây tử vong tức thì. Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến các ca ngộ độc Fentanyl thường xảy ra theo cụm. Nhiều người cùng dùng một lô hàng, cùng nhập viện hoặc tử vong trong khoảng thời gian ngắn. Theo cơ quan phòng, chống ma túy của Bộ, các dẫn xuất của Fentanyl như Acetylfentanyl, Butyrfentanyl, Furanylfentanyl là những biến thể tổng hợp mà tội phạm liên tục tạo ra nhằm lách danh mục chất kiểm soát pháp lý. Những dẫn xuất này cũng có độc tính cực cao và không kém nguy hiểm so với Fentanyl gốc.
Phản ứng của Mỹ kích hoạt làn sóng phòng thủ trên toàn cầu. Tại Việt Nam, ngay sau sắc lệnh của Tổng thống Trump, ngày 08/4/2026, Cục CSĐTTP về MT ban hành công văn số 2089/CSMT-P5 gửi các cơ quan liên ngành, khẳng định tại khu vực Châu Á và Đông Nam Á đã xuất hiện tội phạm sử dụng Fentanyl và các dẫn chất pha trộn vào ma túy, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người dùng. Bộ Y tế ngay sau đó ban hành loạt văn bản chỉ đạo kiểm soát chặt thuốc chứa Fentanyl trong toàn hệ thống y tế. Sở Y tế TPHCM tiếp tục cụ thể hóa với quy định bắt buộc cá nhân, đơn vị quản lý thuốc phải báo cáo thất thoát ngay khi phát hiện.
(Còn tiếp...)