"Doanh nghiệp" lừa đảo bên kia biên giới
Các đối tượng lập tài khoản Facebook giả làm nữ du học sinh người Việt đang học ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Thụy Sỹ; chủ động kết bạn, làm quen, tạo quan hệ tình cảm với những người đàn ông có điều kiện kinh tế. Khi lòng tin đã đủ, "cô gái" rủ người quen mới cùng "kiếm tiền online" bằng cách làm nhiệm vụ đặt đơn, mua hàng hưởng hoa hồng trên các ứng dụng mang tên Ozon, Mercado. Giá trị đơn càng cao, hoa hồng càng lớn, cho đến khi nạn nhân đã nạp số tiền lớn thì bị đòi thêm tiền "rút vốn", "đóng thuế", "phí xác minh" và cuối cùng bị chặn liên lạc.
Đường dây Ozon, Mercado bị Công an tỉnh Đồng Nai phối hợp Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao xác lập chuyên án đấu tranh từ cuối năm 2025. Sau gần 5 tháng xác minh một đường dây nghi vấn hoạt động tại Campuchia, Cơ quan điều tra xác định các đối tượng đã chiếm đoạt của công dân Việt Nam hơn 2.500 tỷ đồng với hàng nghìn bị hại trên cả nước, riêng tỉnh Đồng Nai có khoảng 150 nạn nhân. Tiền chiếm đoạt được "rửa" qua các đối tượng người Trung Quốc tại Campuchia bằng cách chuyển qua nhiều lớp tài khoản rồi quy đổi sang tiền điện tử USDT để tránh bị truy vết.
Công an Nghệ An triển khai nhiều giải pháp đấu tranh có hiệu quả với tội phạm sử dụng công nghệ cao
Ba đối tượng cầm đầu bị bắt, khám xét tại Đồng Nai, Tây Ninh và TPHCM. Theo Bộ Công an, đây là chuyên án đầu tiên bắt được kẻ chủ mưu là người Việt Nam tự đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn, vận hành hệ thống lừa đảo tại nhiều địa điểm ở Campuchia. Đến thời điểm công bố tháng 02/2026, Ban chuyên án đã bắt giữ 14 đối tượng, đang truy tìm 111 đối tượng khác; thu giữ tài sản ước tính trên 50 tỷ đồng.
Bên trong một tổ chức như vậy là gì, vụ án do Công an tỉnh Nghệ An điều tra cho câu trả lời khá rõ: Từ khoảng năm 2022, một đối tượng người Trung Quốc lập tổ chức lừa đảo tại đặc khu KK, thành phố Myawaddy (Myanmar), cấu kết với một đối tượng người Việt để điều hành. Các nạn nhân được tài khoản với ảnh đại diện là phụ nữ trẻ đẹp kết bạn, rồi rủ làm "nhiệm vụ" tăng tương tác cho gian hàng trên sàn thương mại điện tử và 6 bị hại đã bị chiếm đoạt hơn 71,1 tỷ đồng.
Tổ chức này tuyển người Việt sang Myanmar bằng lời quảng cáo "việc nhẹ, lương cao", bộ máy nhiều tầng từ chủ công ty đến nhân viên. Mỗi nhân viên được đào tạo, cấp từ 3 đến 6 điện thoại cùng một máy tính làm việc theo kịch bản soạn sẵn từ sáng đến khuya, hưởng lương cố định cộng phần trăm trên số tiền lừa được. Mỗi khi có người lừa thành công thì cả công ty đánh kẻng, đánh trống, vỗ tay chúc mừng.
Kịch bản đã có từ lâu và liên tục đổi vỏ. Tháng 2/2025, Công an tỉnh Hà Tĩnh triệt phá một đường dây ở Campuchia và Philippines lừa đảo qua ứng dụng UNISAT và "làm nhiệm vụ TikTok", khởi tố 50 bị can. Tại TPHCM, từ tháng 6/2024, Công an TPHCM đã cảnh báo thủ đoạn giả mạo nhân viên Lotte Cinema tuyển cộng tác viên xem, đánh giá phim trên một website giả giao diện rạp chiếu, ban đầu trả một khoản nhỏ, rồi báo lỗi, "treo" tiền để buộc nạp tiếp.
Một người đàn ông (44 tuổi, ngụ phường Khánh Hội) lên mạng tìm việc, được người tự xưng nhân viên công ty tuyển dụng hướng dẫn làm nhiệm vụ: chuyển 1 triệu đồng nhận lại gần 2 triệu đồng, rồi tiếp tục chuyển tổng cộng 80 triệu đồng và được báo đã "sinh lời" gần 243 triệu đồng, nhưng phải chuyển trước 60,9 triệu đồng "tiền lãi" mới được rút. Công an TPHCM đã khởi tố vụ án để điều tra.
Công an Hà Tĩnh triệt phá đường dây lừa đảo xuyên quốc gia
Nhận diện để không "sập bẫy"
Hiện tượng này không riêng ở Việt Nam. Tại cuộc họp báo ngày 12/6/2026, Phó Cục trưởng Cục Điều tra hình sự Bộ Công an Trung Quốc - Chu Lỗi cho biết trong 10 loại lừa đảo phổ biến nhất, chiếm 85% tổng số vụ lừa đảo viễn thông, mạng thì lừa đảo "cày đơn hưởng hoa hồng" có số vụ cao nhất, chiếm 25%; lừa đảo đầu tư tài chính giả gây thiệt hại lớn nhất, khoảng 40% tổng thiệt hại. Đây không phải đỉnh dịch nhất thời vì từ năm 2022, Bộ Công an Trung Quốc đã xác định lừa đảo "cày đơn hưởng hoa hồng" chiếm khoảng một phần ba tổng số vụ, cao nhất trong các loại, tỷ lệ tương tự được nhắc lại vào tháng 6/2024.
Cách thức được cơ quan Công an Trung Quốc mô tả gần như trùng khớp với các vụ ở Việt Nam. Đối tượng đăng quảng cáo việc làm thêm hoa hồng cao, kéo nạn nhân vào nhóm chat làm "nhiệm vụ", trả hoa hồng nhỏ lúc đầu để tạo niềm tin, rồi dụ tải ứng dụng giả, nạp tiền làm "nhiệm vụ nâng cao". Đến khi nạn nhân muốn rút thì viện cớ chưa hoàn thành nhiệm vụ hay tài khoản bị đóng băng để giữ cả gốc lẫn hoa hồng. Tại họp báo năm 2026, ông Chu Lỗi cho biết 66% số vụ hiện nay bắt đầu từ các nền tảng mạng xã hội, video ngắn, livestream, thương mại điện tử như: nhúng mã QR vào video ngắn, dùng phần thưởng làm mồi để dụ quét mã vào nhóm.
Ở Đông Nam Á, bức tranh cũng tương tự. Cảnh sát Singapore ghi nhận năm 2025 có 5.575 vụ lừa đảo việc làm, giảm so với 9.043 vụ năm 2024, nhưng thiệt hại 123,5 triệu đôla Singapore vẫn đứng thứ ba trong các loại lừa đảo. Cơ quan này mô tả các "nhiệm vụ" phổ biến như: hoàn thành đơn hàng, mở cửa hàng trực tuyến giả hay làm khảo sát trên web, đều đòi nạp tiền trước với số tiền tăng dần. Tại Malaysia, Giám đốc Cục Điều tra tội phạm thương mại - Bukit Aman Rusdi Mohd Isa cho biết, trong năm 2025 có 8.484 vụ lừa đảo việc làm bán thời gian, thiệt hại 202,58 triệu ringgit, tăng 146% so với cùng kỳ.
Các đối tượng liên quan trong vụ án Tatao Live bị bắt giữ
Dù ở Việt Nam hay nước ngoài, nạn nhân không bị lừa ngay một lần mà được dẫn dắt từng bước. Theo Phòng Cảnh sát hình sự - Công an tỉnh Nghệ An, các tổ chức này không chỉ dùng công nghệ mà đánh trực tiếp vào tâm lý con người, tạo lòng tin bằng tình cảm và bằng những khoản lợi nhuận nhỏ trả đúng hẹn, sau đó mới dẫn dụ nạn nhân chuyển số tiền lớn.
Khi nạn nhân muốn dừng, đối tượng dọa rằng nếu không làm tiếp thì toàn bộ số tiền trước đó sẽ mất. Do tâm lý tiếc tiền khiến nhiều người dù nghi ngờ vẫn chuyển tiếp. Từ trước khi Tatao Live sập, đã có chuyên gia an ninh mạng chỉ ra kịch bản quen thuộc, các mô hình này luôn tìm cớ để giam tiền, khi thì sắp ra phiên bản ứng dụng mới, khi thì người dùng điền sai thông tin hay báo cáo thuế sai phải làm lại. Và khi số người, số tiền đã đủ thì bọn chúng cho sập ứng dụng, không ai truy cập được nữa.
Từ các vụ án, những dấu hiệu nhận biết đã khá rõ: công việc đơn giản nhưng thu nhập cao bất thường; phải nạp tiền, mua gói hay đặt cọc trước mới được "làm nhiệm vụ"; ứng dụng không có trên kho chính thức hoặc phải cài qua đường dẫn lạ, tệp APK trên Anđroid, bấm "tin cậy" nhà phát triển lạ trên iOS; số dư tăng đều trong ví ảo nhưng lệnh rút liên tục gặp "lỗi" và kèm điều kiện nạp thêm.
Phòng Cảnh sát hình sự - Công an TPHCM khuyến cáo: không cài ứng dụng qua đường link lạ hoặc tệp APK không rõ nguồn gốc, không cấp quyền truy cập bất thường, không cung cấp mật khẩu, mã OTP; nếu đã lỡ nhập thông tin ngân hàng hoặc phát hiện giao dịch bất thường thì liên hệ ngay ngân hàng để khóa tài khoản và trình báo cơ quan Công an gần nhất. Với những người đã nghi ngờ mình bị lừa, cơ quan Công an khuyến cáo dừng ngay việc chuyển tiền, lưu giữ toàn bộ tin nhắn, hình ảnh, thông tin giao dịch và kịp thời trình báo cơ quan Công an.
Các vụ án đã được làm rõ cho thấy, khoảng cách lớn giữa số tiền mất và số tiền thu hồi. Tatao Live mới thu hồi bước đầu hơn 8,6 tỷ đồng trong 404 tỷ đồng bị hại đã nộp. Đường dây Ozon, Mercado bị thu giữ tài sản ước tính trên 50 tỷ đồng so với hơn 2.500 tỷ đồng chiếm đoạt. Khi tiền đã đi qua nhiều lớp tài khoản và đổi sang tiền điện tử ở bên kia biên giới, việc lấy lại là vô cùng khó khăn.
Kinh nghiệm của Trung Quốc - nơi loại hình này nhiều năm đứng đầu bảng thống kê cho thấy, kịch bản "làm nhiệm vụ" sẽ còn đổi sang nhiều vỏ bọc khác. Tỉnh táo từ lời mời đầu tiên, nhất là trước bất kỳ yêu cầu nạp tiền nào, vẫn là cách tự bảo vệ hiệu quả nhất.