Dữ liệu sai không thể nằm yên trong ngăn kéo
Ngày 28/9/2026, Nghị định 320/2026/NĐ-CP về định danh và xác thực điện tử có hiệu lực. Khi giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công và giao dịch dân sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân phải khai thác giấy tờ đã tích hợp trên VNeID và "không được yêu cầu cá nhân, tổ chức nộp hoặc xuất trình bản chính, bản sao" đối với các giấy tờ đó; cơ quan cấp giấy tờ phải cập nhật ngay khi thông tin thay đổi. Với quy định này, dữ liệu trên hệ thống không còn chỉ là bản sao tham khảo, mà là căn cứ để người khác ra quyết định. Và một khi dữ liệu là căn cứ, việc giữ cho nó đúng theo thời gian trở thành yêu cầu bắt buộc.
Còn Nghị định 320/2026/NĐ-CP bổ sung danh mục 206 loại giấy tờ được tích hợp, cập nhật trên VNeID, gồm 66 loại cấp cho cá nhân và 140 loại cấp cho cơ quan, tổ chức. Trước đó, từ tháng 02/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành quyết định công bố, hướng dẫn kết nối để khai thác dữ liệu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Theo đó, dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai "sẽ đủ điều kiện khai thác, sử dụng thay thế giấy tờ trong thành phần hồ sơ thủ tục hành chính".
Lãnh đạo UBND TPHCM làm việc với Sở NN&MT về khắc phục khó khăn trong thủ tục đất đai
Hai văn bản này đặt dữ liệu đất đai vào một vị trí mới. Trong thời của hồ sơ giấy, một thông tin lỗi thời có thể nằm yên trong ngăn kéo nhiều năm mà không ai biết, cho đến khi có người mang tờ giấy chứng nhận đi giao dịch. Trong thời của dữ liệu, thông tin ấy được truy xuất mỗi khi có thủ tục, khi có người tra cứu. Nếu bản ghi không còn đúng, sai sót sẽ được nhân lên theo từng lần sử dụng.
Cần lưu ý rằng, việc tích hợp thông tin giấy chứng nhận trên VNeID chưa đồng nghĩa với việc giấy chứng nhận điện tử đã thay thế hoàn toàn bản giấy trên cả nước. Nhưng chính vì đang ở giai đoạn chuyển tiếp, khi bản giấy và bản dữ liệu cùng tồn tại, yêu cầu 2 bản phải luôn khớp nhau càng trở nên quan trọng. Câu hỏi về sức sống của dữ liệu đã được đặt ra ngay từ những ngày đầu của đợt cao điểm.
Tiến sĩ Phạm Viết Thuận (Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TPHCM) nhận định: "Dữ liệu đất đai không thể chỉ làm sạch một lần". Theo ông, nếu doanh nghiệp phải rà soát hồ sơ ở nhiều nơi trong nhiều tháng thì chi phí cơ hội rất lớn. Lời cảnh báo ấy cho thấy giá trị kinh tế của dữ liệu không nằm ở việc nó từng sạch vào một thời điểm, mà ở việc nó phải được tin cậy vào bất kỳ thời điểm nào.
Trong khi đó, Cục Quản lý đất đai cho biết, ngành sẽ chuyển từ "xây dựng dữ liệu" sang "vận hành và khai thác dữ liệu", cập nhật biến động theo thời gian thực; dữ liệu đã có thì về nguyên tắc không yêu cầu người dân nộp lại. Mục tiêu được nêu là hết năm 2026 hoàn thành cơ sở dữ liệu số cho các thửa đã thu thập thông tin, và năm 2027 cơ bản hoàn thành đo đạc, đăng ký, xây dựng cơ sở dữ liệu cho các thửa chưa có dữ liệu.
Hai mốc ấy cho thấy, ngày 30/11 không phải là vạch đích cuối cùng. Tại phiên họp ngày 28/9/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng yêu cầu hết năm 2027 hoàn thiện Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Giữa 2 mốc ấy là hàng triệu giao dịch, biến động phát sinh mỗi ngày, mỗi biến động đều có thể làm một bản ghi đang sạch trở nên lỗi thời nếu không được cập nhật kịp.
Lực lượng chức năng xã Hồ Tràm (TPHCM) hướng dẫn người dân tích hợp dữ liệu đất đai vào ứng dụng VNeID
Một ví dụ cho thấy rõ vì sao dữ liệu đất đai không thể "sống" một mình. Trong nhóm hồ sơ khó xử lý của tỉnh Gia Lai, có 20.120 thửa mà người đứng tên trên giấy chứng nhận đã qua đời nhưng chưa hoàn tất thủ tục thừa kế. Sự thay đổi về nhân thân đã diễn ra, nhưng hồ sơ đất đai vẫn đứng nguyên như cũ, vì thủ tục đăng ký biến động chưa được thực hiện. Ở đây, vai trò của lực lượng Công an là rất cụ thể. Dữ liệu dân cư do ngành Công an quản lý là chuẩn đối chiếu của dữ liệu đất đai.
Hạn chế khiếu kiện bắt đầu từ dữ liệu đúng
Tại TPHCM, ngay từ lễ phát động đợt cao điểm ngày 03/9, Công an TPHCM được đề nghị rà soát, đối chiếu thông tin người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, xác thực thông tin và trả kết quả kịp thời. Khi chiến dịch kết thúc, nhu cầu đối chiếu ấy không mất đi mà chuyển sang trạng thái thường xuyên. Mỗi lần thông tin của một công dân thay đổi, dữ liệu đất đai liên quan cũng cần được xem lại.
Cũng theo các thông tin được công bố, chỉ khi dữ liệu được đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Bộ Công an mới tích hợp thông tin giấy chứng nhận vào VNeID. Điều đó có nghĩa là chất lượng của những gì người dân nhìn thấy trên điện thoại phụ thuộc trực tiếp vào việc cơ quan đăng ký đất đai có cập nhật biến động đúng và đủ hay không.
Với TPHCM, yêu cầu về dữ liệu "sống" đã được lãnh đạo Thành phố đặt ra từ trước khi đợt thi đua 90 ngày đêm khởi động. Tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số TPHCM chiều 15/7, ông Võ Văn Minh (Chủ tịch HĐND TPHCM) yêu cầu dữ liệu bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống".
Một dự án nhà ở thương mại tại trung tâm TPHCM
Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang kết luận, với mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai vào cuối năm 2026, quy mô hơn 4,5 triệu thửa đất trong cơ sở dữ liệu theo báo cáo tại hội nghị này, yêu cầu "sống" của dữ liệu ở TPHCM không thể chỉ dừng ở đợt cao điểm. Mục tiêu hạn chế khiếu kiện mà lãnh đạo Thành phố đặt ra chỉ đạt được khi thông tin trên hệ thống tiếp tục trùng khớp với thực tế sử dụng đất sau ngày 30/11.
Dữ liệu "sống" cần một nền tảng pháp lý tương xứng. Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa XVI đang diễn ra bắt đầu xem xét dự án Luật Đất đai (sửa đổi) từ phiên họp sáng 22/10. Trước đó, Nghị quyết 07/2026/UBTVQH16 đã bổ sung dự án Luật Đất đai (sửa đổi) và dự án Luật An ninh dữ liệu vào Chương trình lập pháp năm 2026. Theo Cục Quản lý đất đai, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi cần phù hợp với Luật Dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Việc 2 đạo luật về đất đai và an ninh dữ liệu cùng được xem xét trong một kỳ họp cho thấy dữ liệu đất đai đã trở thành đối tượng điều chỉnh của cả pháp luật chuyên ngành lẫn pháp luật về dữ liệu. Một khi dữ liệu là tài sản, việc để nó lỗi thời hay bị xâm phạm đều là rủi ro cần được kiểm soát bằng quy định chứ không chỉ bằng phong trào.
Ngày 30/11 sẽ cho biết TPHCM và cả nước đã làm "sạch" được bao nhiêu phần trăm dữ liệu đất đai. Nhưng giá trị thật của chiến dịch chỉ được kiểm chứng trong những năm sau đó, khi từng giao dịch, từng lần thừa kế, từng thay đổi thông tin công dân được phản ánh kịp thời vào hệ thống. Giữ cho dữ liệu "sống" là phần việc không có lễ phát động, không có mốc về đích, nhưng là phần việc quyết định hơn 90 ngày đêm hôm nay có trở thành tài sản lâu dài hay không.
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sử dụng tài sản gắn liền với đất dạng điện tử tích hợp trên VNeID không phải một tính năng chỉ cần quyết định hành chính là có, mà là điểm hội tụ của cả một chuỗi điều kiện: luật phải sửa, thủ tục phải thiết kế lại, dữ liệu phải đạt chuẩn và các hệ thống liên ngành phải kết nối thông suốt. Hiện cả nước vẫn còn nhiều thửa đất đã có dữ liệu nhưng chưa đạt chuẩn để chuyển thành giấy chứng nhận điện tử.