Ghi nhận kỷ lục về thời gian hơn 8 năm thế giới không xảy ra vụ thử hạt nhân nào

Sự kiện bước ngoặt hôm 14/1 có nghĩa là hành tinh chúng ta đã chứng kiến ​​thời kỳ dài nhất không có vụ nổ hạt nhân nào kể từ buổi bình minh của kỷ nguyên hạt nhân vào ngày 16/7/1945, khi Mỹ cho nổ một thiết bị nguyên tử ở Alamogordo, bang New Mexico có tên vụ thử Trinity – dẫn đến các vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, Nhật Bản vào thời điểm gần cuối Thế chiến thứ 2.

Triều Tiên đã tiến hành vụ thử hạt nhân cuối cùng trên thế giới vào ngày 3/9/2017.

Khoảng thời gian dài nhất trước đó không có vụ thử hạt nhân nào là từ ngày 30/5/1998, khi Pakistan tiến hành vụ thử cuối cùng, đến ngày 3/10/2006, khi Triều Tiên tiến hành vụ thử hạt nhân đầu tiên.

Tuy nhiên, nhà khoa học Spaulding đã cảnh báo về sự mong manh của chuỗi ngày không có vụ thử hạt nhân nào này, trước những lời đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc nối lại các vụ thử hạt nhân.

“Việc mở lại chiếc hộp Pandora này vừa không cần thiết vừa không khôn ngoan. Các vụ thử không kiểm soát dẫn đến cạnh tranh, bất ổn và mức độ không chắc chắn khó có thể chấp nhận được khi tình hình toàn cầu hiện tại đang rất bấp bênh” – nhà khoa học Spaulding cảnh báo.

Tên lửa Shaheen-III do Pakistan chế tạo có khả năng mang đầu đạn hạt nhân - Ảnh: AP

Một dấu hiệu cảnh báo khác là việc ông Trump đã nói rằng ông sẵn sàng cho phép một hiệp ước giữa Mỹ và Nga quy định giới hạn số lượng vũ khí hạt nhân có thể triển khai của mỗi bên được hết hạn vào ngày 5/2. 

Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Nga sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới với hơn 4.300 quả. Theo SIPRI, Mỹ có khoảng 3.700 vũ khí hạt nhân, trong đó Moscow và Washington cùng nhau chiếm 90% tổng số vũ khí hạt nhân trên thế giới.

Kể từ vụ thử Trinity, thế giới đã chứng kiến ​​2.055 vụ thử hạt nhân do 8 quốc gia thực hiện, theo thông tin từ Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí.

Mỹ đã tiến hành nhiều vụ thử nhất – 1.030 vụ, tiếp theo là Nga/Liên Xô, 715 vụ; Pháp, 210 vụ; Trung Quốc và Anh, 45 vụ; Triều Tiên, 6 vụ; Ấn Độ, 3 vụ; và Pakistan, 2 vụ.

Những vụ thử này đã diễn ra ở nhiều nơi khác nhau, từ các đảo san hô ở Thái Bình Dương, các sa mạc ở Mỹ và Trung Quốc cho đến vùng Bắc Cực của Nga, thường gây ra những thiệt hại nặng nề cho sức khỏe con người và môi trường.

Việc thử nghiệm hạt nhân trên diện rộng đã dừng lại vào cuối những năm 1990, khi Hiệp ước Cấm Thử nghiệm Hạt nhân Toàn diện được mở ra để ký kết. Mặc dù công ước này chưa bao giờ có hiệu lực – chủ yếu là vì Mỹ đã ký nhưng chưa phê chuẩn – các quốc gia phần lớn đã tuân thủ các điều khoản của nó, ngoại trừ Triều Tiên.

Và kể từ vụ thử năm 2017 tại bãi thử Punggye-ri của Triều Tiên, phần lớn thế giới đã theo dõi sát sao việc chính quyền Bình Nhưỡng sẽ tiến hành một vụ thử khác, do Bình Nhưỡng đã rót nguồn đầu tư khổng lồ vào chương trình tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.

Vụ thử hạt nhân đầu tiên trên thế giới xảy ra ở sa mạc tại bang New Mexico - Mỹ vào năm 1945 - Ảnh: Getty

Nhưng trong những tháng gần đây, sự chú ý đã chuyển sang Washington và Moscow khi ông Trump và sau đó là Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đe dọa sẽ khởi động lại các vụ thử hạt nhân ở nước họ.

Lần cuối cùng Mỹ thử vũ khí hạt nhân là vào ngày 23/9/1992. Và lần cuối cùng Nga cho nổ một thiết bị hạt nhân là vào năm 1990, khi đó vẫn còn là Liên Xô.

Trong chuyến thăm Hàn Quốc vào tháng 10 năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố sẽ bắt đầu thử nghiệm vũ khí hạt nhân của Mỹ “trên cơ sở bình đẳng” với Nga và Trung Quốc, đồng thời cho biết ông đã chỉ thị Bộ Quốc phòng bắt đầu chuẩn bị ngay lập tức cho các vụ thử như vậy.

Một tuần sau tuyên bố của ông Trump, vào ngày 5/11, Tổng thống Nga Putin đã chỉ đạo quân đội Nga bắt đầu chuẩn bị cho các cuộc thử nghiệm vũ khí.

Các cuộc thử nghiệm vũ khí hạt nhân sẽ được tiến hành để đánh giá hiệu quả của những tiến bộ mới trong công nghệ chế tạo bom hoặc để đảm bảo các vũ khí hiện có vẫn hoạt động được.

Spaulding và các nhà khoa học khác cho rằng tất cả đều không cần thiết. Đó là bởi vì các cường quốc hạt nhân hiện nay đã có công nghệ để tiến hành các cuộc thử nghiệm “dưới ngưỡng tới hạn”, có thể mô phỏng một quá trình hạt nhân ngay đến điểm kích nổ.

Tên lửa liên lục địa RS-24 có khả năng mang đầu đạn hạt nhân của Nga - Ảnh: Getty

Ông viết: “Các quốc gia hạt nhân tiên tiến về mặt kỹ thuật đã vượt xa giai đoạn tìm hiểu xem vũ khí của họ có phát nổ một cách đáng tin cậy hay không”.

Theo Spaulding, bất kỳ cuộc thử nghiệm nào của Mỹ hiện nay đều đặt ra câu hỏi liệu Washington có phải là người quản lý đáng tin cậy đối với kho vũ khí hạt nhân khổng lồ của mình hay không.

Ông nhấn mạnh: “Mặc dù chính quyền Trump có thể coi một cuộc thử nghiệm là một đóng góp cho sự răn đe, nhưng trên thực tế nó có thể gây ra tác dụng ngược lại bằng cách thể hiện sự thiếu tin tưởng không thể dung hòa đối với kho vũ khí của Mỹ”.