Bài cuối: Làm sao để giảm tải bệnh viện tuyến cuối?

Thực trạng tồn tại kéo dài

Thời gian qua, tại TPHCM có những vụ việc không hay xảy ra ở các bệnh viện (BV) tuyến cuối, như vụ bệnh nhân (BN) đưa phong bì để được mổ cấp cứu; vụ một nữ bác sĩ (BS) lớn tiếng với phụ huynh một BN nhi, gây bất bình và tranh cãi trong cộng đồng mạng. Nguyên nhân có nhiều, nhưng nổi cộm nhất vẫn là sự quá tải của các BV.

Vụ việc xảy ra ở BV Nhi Đồng 1 cho thấy, sự quá tải cũng là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến kiệt sức về thần kinh (burnout) ở bác sĩ (BS) và sự mất kiên nhẫn ở người nhà. Burnout (theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới - WHO), là sự kiệt sức nghề nghiệp, một loại hội chứng mệt mỏi cùng cực về thể chất, cảm xúc và tinh thần do căng thẳng kéo dài trong môi trường làm việc mà không được kiểm soát tốt.

Tuy nhiên, việc mất kiểm soát cảm xúc, lớn tiếng hay dừng ngang quá trình khám khi bệnh nhi đang mệt mỏi là sự thiếu chuyên nghiệp trong kỹ năng giao tiếp và ứng xử y khoa của BS. Dù áp lực đến đâu, sự an toàn và quyền lợi thăm khám của bệnh nhi vẫn phải được đặt lên hàng đầu.

Mô hình "Trung tâm cấp cứu chấn thương" tại Khoa cấp cứu của BV ĐKKV Thủ Đức

Cơ quan quản lý Nhà nước về y tế chắc chắn đều biết giải pháp gốc rễ để giải quyết những vấn đề trên, như bên cạnh việc nâng cao y đức và kỹ năng giao tiếp của nhân viên y tế, ngành Y tế cần có giải pháp căn cơ để giảm tải cho tuyến cuối nhằm loại bỏ nguy cơ trục lợi, cũng như giảm áp lực đè nặng lên cả BS lẫn BN. Thế nhưng, đến nay vấn đề quá tải BV ở các tuyến cuối vẫn chưa có giải pháp căn cơ vì nhiều lý do.

Chẳng hạn, tại BV Nhi Đồng 1 hiện trong giai đoạn cao điểm dịch bệnh như bệnh tay chân miệng, sốt xuất huyết, hô hấp... dẫn đến số lượng bệnh nhi rất đông. Nhi Đồng 1 là BV chuyên khoa nhi tuyến cuối của TPHCM, tiếp nhận bệnh nhi phía Nam với khoảng 5.000-6.000 lượt mỗi ngày.

Có khoảng 65% ca bệnh tại đây đến từ các tỉnh thành phía Nam chuyển viện. Điều này khiến khu vực phòng khám ngoại trú luôn trong tình trạng đông nghẹt từ sáng sớm, bệnh nhi và thân nhân phải xếp hàng dài chờ đợi khám bệnh. BV đang trong giai đoạn cao điểm, đã tăng thêm phòng khám, bố trí khám thông tầm nhằm giảm thời gian chờ của BN. Đặc biệt với bệnh nhi, việc chờ đợi lâu sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần của các cháu và cả thân nhân.

Tại BV Ung bướu (cơ sở 2) TPHCM cũng bị quá tải từ lâu, đặc biệt trong khâu xạ trị. Hiện BV này vận hành 10 máy xạ trị 3 ca mỗi ngày từ 5 đến 23 giờ, nhưng luôn trong tình trạng có khoảng 800-1.000 BN xếp hàng chờ điều trị. Từ 5 giờ hàng ngày, tại cơ sở 2 (TP.Thủ Đức cũ) đã đông nghịt người ngồi chờ thành hàng dài lấy số khám bệnh. BV để sẵn ghế ngồi chờ nhưng BN quá đông nên không đủ ghế để ngồi. Mỗi ngày, nơi này tiếp nhận khoảng 4.800-5.000 lượt khám và điều trị, trong đó khoảng 700 BN xạ trị. Phần lớn BN đến từ các tỉnh, thành cả nước, chủ yếu BN ở các tỉnh phía Nam. BV phải tổ chức xạ trị bắt đầu từ 5 đến 23 giờ.

Dù 10 máy xạ trị chạy hết công suất phục vụ 700 ca/ngày, nhưng hàng ngày vẫn còn khoảng 800-1.000 BN xếp hàng chờ. Trung bình người bệnh phải chờ 4-6 tuần mới đến lượt xạ trị. Với các loại bệnh ung thư, việc chậm trễ trong xạ trị sẽ ảnh hưởng rất lớn đến quá trình điều trị, đặc biệt làm BN tốn kém do đi lại, phải thuê nhà trọ quanh BV để chờ đến lượt. Cứ nhìn hàng trăm cơ sở trọ ở quanh BV này mới thấy BN điều trị tại BV Ung bướu cơ sở 2 tốn kém như thế nào, nhất là với BN ở xa.

Bệnh nhân ngồi kín các hàng ghế chờ đến lượt được chụp chiếu

Còn ở BV Chợ Rẫy (TPHCM) - BV đa khoa hạng đặc biệt tuyến cuối phụ trách toàn bộ khu vực phía Nam, quy mô 1.200 giường bệnh (thuộc Bộ Y tế) đã quá tải từ lâu và nay càng quá tải. Do áp lực chuyển tuyến từ các tỉnh, BV luôn rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng. Đến BV này để điều trị hay nuôi bệnh tại đây mới thấy sự quá tải đến mức nào khi dòng người, cả BV và người nuôi bệnh cuồn cuộn như sóng ngay từ sáng sớm. BN và người nuôi bệnh nằm ngủ, nghỉ la liệt khắp các hành lang. Những đêm mưa gió tạt vào các hành lang, nhìn BN và người nhà "chạy mưa" trông rất thương.

Thống kê của Phòng Kế hoạch tổng hợp BV Chợ Rẫy cho thấy, ngày 07/5/2026, ghi nhận số lượng BN đến khám và điều trị ngoại trú tăng đột biến, mức cao nhất trong lịch sử hoạt động của BV. Theo đó, đến 15 giờ ngày 06/5, tổng số lượt đăng ký khám và điều trị tại BV đạt 9.021 lượt. Đó là chưa kể BV phải cấp cứu cho khoảng 300-400 ca/ngày.

Khi nào hết quá tải?

Giải quyết vấn đề quá tải các BV ở TPHCM là một bài toán khó, yêu cầu phải có nhiều giải pháp đồng bộ. Giải pháp đầu tiên là củng cố và nâng cao năng lực y tế cơ sở. Mô hình "Mỗi trạm y tế có một bệnh viện đồng hành", TPHCM đã triển khai kết nối 168 trạm y tế phường/xã với các BV đa khoa, chuyên khoa hạng I. BV tuyến trên hỗ trợ chuyên môn, đào tạo nhân lực và hội chẩn từ xa giúp người dân yên tâm KBCB tại trạm y tế thay vì dồn lên tuyến trên, nhưng thực tế người bệnh vẫn cứ muốn điều trị tại các BV lớn.

Về phát triển hạ tầng và mở rộng mạng lưới BV vệ tinh, xây dựng mới và mở rộng cơ sở 2, trong 5 năm gần đây TPHCM đã xây dựng 5 BV mới như: BV Ung bướu cơ sở 2 (TP.Thủ Đức cũ - nhưng cũng đã quá tải), BV Nhi đồng TP (huyện Bình Chánh cũ), BV Đa khoa khu vực như Củ Chi, Hóc Môn... Trong khi đó, nhiều BV lớn đều liên tục đưa vào vận hành nhiều khối nhà chuyên khoa kỹ thuật cao xây mới tại các bệnh viện tuyến đầu như BV Nhi Đồng 1, Nhân Dân Gia Định..., nhưng BN vẫn cứ dồn vào các BV tuyến trên.

Bên cạnh đó, phát triển chuỗi BV vệ tinh, hợp tác và hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật cho các BV tỉnh thuộc vùng Đông/Tây Nam Bộ và miền Trung, để bệnh nhân địa phương có thể điều trị ngay tại chỗ, hạn chế đổ về TPHCM. Biện pháp này có giảm tải nhưng hiệu quả vẫn chưa cao.

Người bệnh đông nghẹt khi khám tại BV Nhân dân Gia Định

Những năm qua, Chính phủ và Bộ Y tế đã ưu tiên bố trí nhiều nguồn lực để đầu tư nâng cấp, mở rộng quy mô diện tích và số giường bệnh bằng nhiều nguồn vốn khác nhau, kể cả vốn ODA. Hiện Chính phủ đang ưu tiên triển khai Dự án xây dựng BV Chợ Rẫy Hữu nghị Việt - Nhật (cơ sở 2) tại xã Lê Minh Xuân (TPHCM) bằng nguồn vốn ODA của Chính phủ Nhật Bản, với quy mô 1.000 giường bệnh. Dự án này được thực hiện trong giai đoạn 2025-2030.

Vấn đề căn bản nhất vẫn là chất lượng điều trị ở các tuyến tỉnh thành, làm sao để BN tin tưởng điều trị ở đó có chất lượng như điều trị ở các BV tại TPHCM. Đây là bài toán cực khó, đòi hỏi trang thiết bị y tế, chất lượng thuốc và đặc biệt là chất lượng đội ngũ BS. Những vấn đề này không thể giải quyết một sớm một chiều.

Bộ Y tế đánh giá, tình trạng quá tải tại các BV tuyến cuối (như TPHCM và Hà Nội) là thực trạng tồn tại kéo dài và là một thách thức lớn đối với hệ thống y tế quốc gia. Bộ đang triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng, thiết bị y tế cho mạng lưới y tế cơ sở, từng bước nâng cao năng lực KBCB và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. Đây là chương trình có tính chiến lược quốc gia. Theo đó, lấy y tế cơ sở làm "lá chắn" và trụ cột lâu dài. Khi trạm y tế, phòng khám đa khoa vệ tinh và bệnh viện tuyến dưới làm tốt công tác KBCB thì sẽ giảm áp lực cho tuyến trên.

Bộ Y tế đang phối hợp triển khai các nguồn lực để nâng cấp năng lực KBCB cho mạng lưới y tế toàn diện giai đoạn 2026-2035, giúp hạn chế dòng người di chuyển dồn dập lên các BV trung ương và tuyến cuối. Đồng thời, hỗ trợ cơ chế mở rộng và chuyển giao kỹ thuật chuyên sâu cho các BV tỉnh, tuyến dưới; đẩy mạnh mô hình bệnh viện vệ tinh...

Bài 1: Có thể kiểm soát được giá thiết bị y tế, dược phẩm?

(CATP) Sau đại dịch Covid-19 đến nay, tình trạng thiếu thiết bị y tế, thuốc men là những thách hức rất lớn của ngành Y tế. Không chỉ vậy, tình trạng quá tải tại các bệnh viện tuyến cuối, đặc biệt ở TPHCM, là một bài toán nan giải, để lại những hệ lụy khó lường...