Khoảng 6 năm trước, trong một lần tìm kiếm nguyên liệu phục vụ công việc trang trí khách sạn, nhà hàng, homestay, ông Lê Huỳnh Huyên (phường Hội An Đông, TP Đà Nẵng) đã “để mắt” đến những chiếc tàu cũ nằm phơi nắng mưa tại các cảng cá. Dù không còn khả năng hoạt động, nhiều bộ phận gỗ của con tàu vẫn chắc chắn, có thể sử dụng nếu được xử lý đúng cách.
Theo ông Huyên, gỗ đóng tàu thường thuộc những loại có độ bền cao như lim, sến, kiền kiền… Sau nhiều năm chịu tác động của nước biển và thời tiết khắc nghiệt, vật liệu mang màu sắc, đường vân tự nhiên mà gỗ mới khó có được. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất đồ gỗ, ông nhận ra đây là nguồn nguyên liệu giàu tiềm năng để chế tác những món nội, ngoại thất mang dấu ấn riêng.
Từ ý tưởng đó, ông bắt đầu tìm mua vỏ tàu thuyền cũ đã tháo dỡ, đưa về xưởng phân loại, gia công. Trước khi đưa vào sản xuất, từng thanh gỗ phải trải qua quá trình kiểm tra kỹ lưỡng, dò tìm và loại bỏ đinh, sắt cùng các chi tiết kim loại còn sót lại.
Lớp sơn cũ cũng được làm sạch, gỗ được xử lý muối ngấm và cong vênh. Những phần mục, hư hỏng ảnh hưởng đến kết cấu được loại bỏ, phần còn tốt tiếp tục phân loại theo kích thước và đặc tính.
Theo ông Huyên, mỗi thanh gỗ đều có hình dáng và đường vân riêng, đòi hỏi người thợ phải lựa chọn cách chế tác phù hợp.
“Điểm khác biệt là người thợ không thể áp dụng một khuôn mẫu chung cho tất cả vật liệu. Mỗi thanh gỗ có hình dáng, đường vân và đặc điểm riêng, đòi hỏi người chế tác phải biết lựa chọn cách sử dụng phù hợp. Phải biết ‘đọc’ vật liệu, xem thanh gỗ thích hợp với sản phẩm nào để tận dụng tối đa mà vẫn giữ được nét đặc trưng vốn có”, ông Huyên tiết lộ.
Để biến những khối gỗ không đồng nhất thành sản phẩm vừa hữu dụng vừa có tính thẩm mỹ, ông Huyên “bắt tay” với đội ngũ thợ mộc lành nghề, trong đó có nhiều người đến từ làng mộc Kim Bồng nổi tiếng ở Hội An.
Một trong những người tham gia chế tác, ông Nguyễn Hữu Mẫn cho biết, mỗi sản phẩm đều đòi hỏi sự tính toán cẩn thận. Từ việc lựa chọn kết cấu, cách ghép nối đến đường nét chạm khắc, tất cả phải phù hợp với hình dáng ban đầu của vật liệu. “Quan trọng là phải giữ được vẻ cũ kỹ của gỗ, đồng thời nét chạm trổ phải sáng tạo, phù hợp với không gian và nhu cầu của khách”, ông Mẫn chia sẻ.
Với những người thợ, thử thách không chỉ nằm ở kỹ thuật gia công mà còn ở cách tạo hình sản phẩm mới mà không làm mất đi dấu ấn của vật liệu cũ. Những lỗ đinh, vết xước, đường cong hay mảng màu trầm hình thành sau nhiều năm tiếp xúc với nước biển được giữ lại có chủ đích, trở thành những chi tiết trang trí tự nhiên.
Anh Lê Hồng Linh (thợ mộc làng Kim Bồng) cho rằng, nếu can thiệp quá nhiều, sản phẩm sẽ mất đi nét riêng. Vì vậy, thay vì cắt bỏ những phần gỗ có hình dáng đặc biệt, người thợ thường tìm cách tận dụng chúng để tạo điểm nhấn. “Có tấm phù hợp làm mặt bàn, có tấm lại thích hợp làm cánh tủ hoặc đồ trang trí. Nếu cắt bỏ nhiều quá thì mất cái hay của nó”, anh Linh giải thích.
Những thanh gỗ từng gắn với đời sống biển cả nay được khoác lên diện mạo mới qua bàn tay người thợ.
Tại xưởng của ông Huyên, các công đoạn hoàn thiện được thực hiện tỉ mỉ nhằm bảo đảm độ bền, đồng thời tôn lên vẻ đẹp nguyên bản của vật liệu. Thay vì phủ lớp sơn bóng che lấp bề mặt, một số sản phẩm được sử dụng dầu lau chuyên dụng để bảo vệ và làm nổi bật màu sắc, đường vân tự nhiên của gỗ.
Từ những thanh gỗ từng gắn với đời sống biển khơi, xưởng hiện chế tác nhiều dòng sản phẩm như bàn, ghế, tủ, kệ, cửa gỗ, xích đu và đồ trang trí. Tùy kích thước, chất liệu và mức độ cầu kỳ trong gia công, mỗi sản phẩm có giá từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng.
Không chỉ tạo ra những sản phẩm có giá trị thẩm mỹ, mô hình còn tạo việc làm cho khoảng 40 lao động, đảm nhận nhiều công đoạn từ tháo dỡ, xử lý gỗ đến gia công, lắp ráp và chạm khắc. Thu nhập bình quân dao động từ 10-30 triệu đồng/người/tháng, tùy vị trí công việc và tay nghề.
Theo ông Huyên, sản phẩm chủ yếu được làm theo đơn đặt hàng của các gia đình, nhà hàng, khách sạn và homestay. Thị trường tiêu thụ tập trung tại các thành phố lớn, nơi khách hàng ngày càng quan tâm đến những món nội thất có thiết kế khác biệt, mang cá tính riêng thay vì những sản phẩm sản xuất hàng loạt.
Từ gỗ tàu cũ, người thợ sáng tạo nên những mẫu bàn ghế mang phong cách riêng.
Bên cạnh hoạt động chế tác, ông đang tính đến việc phát triển du lịch trải nghiệm tại xưởng, để du khách trực tiếp tìm hiểu hành trình biến những thân tàu cũ thành các món nội thất độc đáo. Qua đó, không chỉ giới thiệu cách khai thác hiệu quả nguồn vật liệu đã qua sử dụng mà còn góp phần quảng bá kỹ thuật và nét tinh hoa của nghề mộc truyền thống Hội An.
Mô hình tận dụng gỗ tàu cũ không chỉ tạo ra những sản phẩm độc đáo mà còn giải quyết việc làm cho nhiều lao động địa phương.