Từ cách tiếp cận đó, công tác tuyên truyền Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH) tại TPHCM đang chuyển mạnh từ cung cấp kiến thức sang trải nghiệm, thực hành, từng bước hình thành kỹ năng và phản xạ xử lý tình huống cho người dân, bắt đầu từ học sinh và lan tỏa đến cộng đồng.
Lớp học kỹ năng PCCC đầu tiên của Thành phố
Ngay từ những năm đầu đời, trẻ em đã được tiếp cận với nhiều kỹ năng cần thiết trong cuộc sống. Với PCCC&CNCH, yêu cầu không chỉ là giúp các em biết thế nào là nguy cơ cháy, mà quan trọng hơn là biết cách ứng xử khi tình huống xảy ra. Đầu năm học 2026 - 2027, tại Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm (P.Tân Sơn Nhì), một không gian học tập trực quan về PCCC&CNCH được đưa vào giới thiệu, tạo môi trường để học sinh tiếp cận kiến thức và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy, thoát nạn bằng hình thức trực quan, trải nghiệm.
Tại đây, những kiến thức vốn thường được truyền đạt qua lời nói, tranh ảnh hoặc các buổi tuyên truyền được chuyển thành những nội dung gần gũi với lứa tuổi học sinh. Các em có thể quan sát, tìm hiểu và thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên cùng lực lượng chuyên môn. Theo ông Trần Trọng Khiêm, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm, việc xây dựng không gian học tập PCCC&CNCH là một trong những cách để nhà trường cụ thể hóa yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục an toàn. Nội dung PCCC được lồng ghép vào các môn học, hoạt động trải nghiệm, giáo dục địa phương, sinh hoạt dưới cờ và sinh hoạt lớp, giúp kiến thức không chỉ xuất hiện trong một buổi tuyên truyền mà được nhắc lại trong quá trình học tập.
Trung tá Lê Tấn Châu, Phó Trưởng phòng Cảnh sát PCCC&CNCH CATPHCM phát biểu tại lễ ra mắt mô hình
Điều nhà trường hướng đến cũng không phải việc học sinh nhớ được bao nhiêu nội dung sau một buổi trải nghiệm, mà là sự thay đổi trong nhận thức và hành vi. Các em được nhắc nhở không tự ý sử dụng điện, nghịch lửa; biết báo cho người lớn khi phát hiện khói, lửa hoặc mùi bất thường; giữ bình tĩnh và thực hiện theo hướng dẫn khi cần thoát nạn. Đây cũng là cách tiếp cận được Trung tá Lê Tấn Châu, Phó Trưởng phòng Cảnh sát PCCC&CNCH Công an TPHCM (CATP) nhấn mạnh khi nói về việc trang bị kỹ năng PCCC cho trẻ em. Theo Trung tá Châu, Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH xác định, mục tiêu trọng tâm khi triển khai mô hình là hình thành "phản xạ thoát nạn" cho người dân từ xa, từ sớm. Trong đó, môi trường giáo dục được xem là địa bàn trọng điểm cần tập trung ngay từ đầu.
Việc ra mắt mô hình không gian học tập cố định khẳng định công tác an toàn PCCC không còn là hoạt động mang tính thời điểm, mà đã trở thành một mô hình nếp sống bài bản và bền vững. Để đạt hiệu quả thực chất, ông đề nghị chuyển mạnh phương pháp truyền đạt từ "nghe nhìn" sang "trải nghiệm và thực hành" trực tiếp nhằm giúp học sinh ghi nhớ lâu và hình thành phản xạ tự nhiên khi gặp sự cố. Để mô hình được duy trì và phát huy hiệu quả, Trung tá Lê Tấn Châu đề nghị lực lượng Cảnh sát CC&CNCH địa bàn (khu vực 13) phải sát cánh cùng nhà trường, thường xuyên đổi mới phương thức và chú trọng tập huấn kỹ năng cho đội ngũ giáo viên. Khi nắm vững kiến thức, chính các em học sinh sẽ trở thành những "tuyên truyền viên nhí", mang ý thức an toàn về bảo vệ ngôi nhà của mình.
Nghe, hiểu và thực hành
Từ trường học, yêu cầu hình thành kỹ năng, phản xạ PCCC được mở rộng đến nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Theo Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, đơn vị này xác định, mỗi người dân đều có môi trường sống, làm việc và những nguy cơ riêng, nên cách truyền đạt cũng cần được điều chỉnh phù hợp. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tại Trung tâm giáo dục cộng đồng về PCCC&CNCH và 126 địa điểm trên địa bàn Thành phố, lực lượng chức năng đã tổ chức tuyên truyền, trải nghiệm, thực hành PCCC&CNCH cho hơn 47.897 người. Thành phần tham gia gồm cán bộ, giáo viên, học sinh, sinh viên từ tiểu học đến đại học, công nhân, nhân viên văn phòng, lực lượng dân phòng, lực lượng PCCC cơ sở, chủ nhà trọ, các tổ chức đoàn thể, người nước ngoài và người dân.
Không gian lớp học tập PCCC&CNCH lần đầu tiên được ra mắt tại TPHCM ở Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm
Con số trên cho thấy hoạt động trải nghiệm không còn giới hạn trong một nhóm đối tượng. Khi tham gia, học viên sẽ được đào tạo để hình thành những kỹ năng cơ bản như sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu, xử lý tình huống, thoát nạn trong môi trường có khói... Cách làm này tạo ra sự khác biệt so với việc chỉ tiếp nhận thông tin một chiều. Khi trực tiếp thao tác, người tham gia có điều kiện ghi nhớ trình tự xử lý, nhận biết giới hạn của bản thân và hiểu rõ hơn yêu cầu phải làm gì trước khi lực lượng chuyên nghiệp đến hiện trường.
Cùng với hoạt động trải nghiệm, lực lượng PCCC&CNCH tiếp tục duy trì các mô hình dựa vào cộng đồng như Tổ liên gia an toàn PCCC, Điểm chữa cháy công cộng, đồng thời triển khai phong trào "Nhà tôi 4 có”, gồm: thiết bị cảnh báo cháy, mặt nạ phòng độc, lối thoát nạn thứ 2 và thiết bị truyền tin báo cháy.
Báo cáo 6 tháng đầu năm ghi nhận TPHCM đang duy trì 10.315 Tổ liên gia an toàn PCCC và 7.903 Điểm chữa cháy công cộng. Những mô hình này đưa kỹ năng PCCC ra khỏi phạm vi lớp học hay các buổi trải nghiệm, gắn với chính nơi người dân sinh sống. Một hộ gia đình biết cách xử lý đám cháy nhỏ, một thành viên Tổ liên gia biết cách hỗ trợ khi có sự cố, một người dân biết lối thoát nạn và cách gọi lực lượng chức năng... đều góp phần tạo nên khả năng ứng phó ngay từ cơ sở.
Các em học sinh được tiếp thu những kiến thức về PCCC tại lớp học
Xây mắt xích an toàn, đẩy lùi nguy cơ cháy nổ
Xây dựng phản xạ PCCC cho toàn dân vì thế không chỉ là việc tổ chức thêm các buổi tuyên truyền. Đó là quá trình đưa kiến thức vào thực hành, từ trường học đến gia đình, khu dân cư, cơ sở sản xuất, kinh doanh; từ những kỹ năng cơ bản đến việc duy trì các lực lượng và mô hình PCCC tại chỗ. Trong năm 2025, TPHCM tiếp tục duy trì hơn 9.000 Tổ liên gia an toàn PCCC và hơn 7.800 Điểm chữa cháy công cộng.
Cùng với đó, phong trào "Nhà tôi 3 có” được triển khai với gần 600.000 hộ gia đình bảo đảm 3 tiêu chí gồm: có thiết bị cảnh báo cháy, mặt nạ phòng độc và lối thoát nạn thứ hai. Trong nửa đầu năm nay, UBND tại 168 xã, phường và đặc khu tiếp tục duy trì 10.315 Tổ liên gia an toàn PCCC và 7.903 Điểm chữa cháy công cộng. Công tác trang bị phương tiện, tạo điều kiện thoát nạn tại hộ gia đình cũng được đẩy mạnh, tỷ lệ hộ gia đình đã được vận động trang bị bình chữa cháy 96,33%; tỷ lệ nhà ở cần mở lối thoát nạn thứ hai đã hoàn thành, đạt 98,54%.
Thực hành diễn tập PCCC, ứng phó khi có sự cố cháy nổ xảy ra
Từ những mô hình này, công tác PCCC không chỉ đặt trách nhiệm vào lực lượng chuyên nghiệp mà từng bước hình thành khả năng ứng phó ngay tại nơi người dân sinh sống. Nhưng để những điều kiện đó thực sự phát huy hiệu quả, biết thôi chưa đủ, mà phải biết làm. Đây là lý do hoạt động trải nghiệm, thực hành PCCC&CNCH ngày càng được chú trọng.
Định hướng trong thời gian tới, CATP tiếp tục tập trung vào đổi mới, nâng cao chất lượng tuyên truyền, phổ biến kiến thức, kỹ năng PCCC&CNCH; củng cố lực lượng dân phòng, lực lượng PCCC cơ sở, chuyên ngành và duy trì, nhân rộng các mô hình an toàn PCCC. Khi kiến thức được lặp lại bằng trải nghiệm, thực hành và phối hợp, PCCC không còn chỉ là những điều cần "biết", mà từng bước trở thành những điều mỗi người "biết làm" khi cần thiết. Đó cũng là cách mỗi người dân trở thành một mắt xích trong mạng lưới an toàn chung của cộng đồng.
Trao đổi với phóng viên Chuyên đề Công an TPHCM, Trung tá Lê Tấn Châu, Phó Trưởng Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH Công an TPHCM nhấn mạnh: mục tiêu của đổi mới tuyên truyền PCCC&CNCH không chỉ là giúp người dân biết thêm một quy định hay một kỹ năng, mà hướng đến khả năng vận dụng khi tình huống thực tế xảy ra. Vì vậy, cùng với tuyên truyền, lực lượng Cảnh sát PCCC&CNCH tiếp tục tăng cường trải nghiệm, thực hành; duy trì các mô hình an toàn tại cộng đồng và từng bước nhân rộng những cách làm hiệu quả. Định hướng này nhằm đưa công tác phòng ngừa đến gần hơn với đời sống, để mỗi gia đình, cơ sở và người dân đều có kiến thức, phương tiện và kỹ năng cần thiết, góp phần chủ động xử lý tình huống ngay từ ban đầu.
(CATP) Cách đây 65 năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác phòng cháy, chữa cháy, đặt nền tảng quan trọng cho việc xây dựng lực lượng và phát triển công tác PCCC.