Minh bạch trong từng bữa ăn
Mỗi ngày, hàng trăm nghìn học sinh tại TPHCM sử dụng bữa ăn bán trú tại trường. Thế nhưng, chỉ một mắt xích lỏng lẻo trong chuỗi cung ứng thực phẩm cũng có thể dẫn đến hậu quả khó lường. Những vụ ngộ độc thực phẩm từng xảy ra tại một số địa phương trong cả nước đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ từ nguồn nguyên liệu đến khâu chế biến và phục vụ.
Trong bối cảnh đó, TPHCM đang chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang mô hình quản trị chủ động, lấy công nghệ và tính minh bạch làm trung tâm. Mô hình "Tick xanh trách nhiệm" đang được Sở Công thương TPHCM phối hợp với các địa phương triển khai tại các bếp ăn trường học mở ra kỳ vọng hình thành một hệ thống quản trị hiện đại đối với bữa ăn học đường.
Phường Bình Đông chính thức công bố triển khai mô hình "Tick xanh trách nhiệm" tại 14 trường công lập
"Tick xanh trách nhiệm" là sáng kiến do Sở Công thương TPHCM phối hợp Hội Công nghệ cao TPHCM khởi xướng, đề cao trách nhiệm tự nguyện của doanh nghiệp với chất lượng hàng hóa. Đây là giải pháp kết nối chuỗi cung ứng an toàn từ trang trại đến bàn ăn, giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm uy tín, đồng thời nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số. Hệ thống "tick xanh" hiện tích hợp công nghệ blockchain để kiểm soát, cập nhật mọi thay đổi trong hồ sơ sản phẩm, từ đó giúp các nhà phân phối và người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc, kiểm tra thành phần, chất lượng và phát hiện gian lận.
"Tick xanh trách nhiệm" được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán minh bạch hóa thông tin tại các bếp ăn trường học vốn là vấn đề khiến dư luận xã hội đặc biệt quan tâm thời gian qua. Mới đây, ngày 17/7, UBND phường Bình Đông (TPHCM) chính thức công bố triển khai mô hình "Tick xanh trách nhiệm" tại 14 trường công lập trên địa bàn sau thời gian thí điểm ở 4 trường mầm non.
Trước đó, phường Tân Mỹ cũng thí điểm mô hình "Tick xanh trách nhiệm" tại 2 trường Mầm non Phú Mỹ và Tân Phú nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm ngay từ đầu vào cho học sinh bán trú. Theo các đơn vị tham gia thí điểm, giá trị lớn nhất của mô hình không nằm ở việc sử dụng mã QR hay nền tảng công nghệ, mà ở sự chuẩn hóa toàn bộ quy trình kiểm soát thực phẩm. Mỗi lô hàng khi được đưa vào trường học đều phải có đầy đủ thông tin về nguồn gốc, nhà cung cấp, quá trình vận chuyển và hồ sơ kiểm định. Toàn bộ dữ liệu được cập nhật lên hệ thống điện tử trước khi thực phẩm được giao đến bếp ăn.
Tại trường Mầm non 19 Tháng 5 (phường Bình Đông), một trong những đơn vị đầu tiên áp dụng mô hình, toàn bộ quy trình tiếp nhận thực phẩm đã được số hóa. Nhà cung cấp phải cập nhật thông tin sản phẩm theo thực đơn đăng ký trước khi giao hàng. Những nhóm thực phẩm như thịt heo, thịt gia cầm hay trứng đều phải có mã QR và hồ sơ truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Khi thực phẩm được chuyển đến trường, bộ phận phụ trách sẽ kiểm tra số lượng, chất lượng, đối chiếu với dữ liệu trên hệ thống trước khi nhập kho và đưa vào chế biến. Sau khi hoàn thành, toàn bộ quá trình từ lưu mẫu thức ăn, thành phẩm cho đến hình ảnh bữa ăn đều tiếp tục được cập nhật để phục vụ công tác giám sát và truy xuất khi cần thiết.
Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Văn Dũng kiểm tra bữa ăn của học sinh tại phường Bình Đông
Sự thay đổi này tạo nên bước chuyển rõ rệt trong công tác quản lý bếp ăn học đường. Nếu như trước đây việc kiểm tra nguyên liệu chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy tờ và đánh giá cảm quan thì nay mọi thông tin đều được số hóa và lưu trữ trên hệ thống. Đặc biệt, phụ huynh có thể chủ động theo dõi thực đơn, hình ảnh bữa ăn cũng như nguồn gốc của từng loại thực phẩm thông qua mã QR trên ứng dụng điện tử của nhà trường.
Việc công khai toàn bộ thông tin không chỉ giúp phụ huynh yên tâm hơn khi gửi con đến trường, mà còn tạo động lực để các đơn vị cung ứng và nhà trường nâng cao trách nhiệm trong từng khâu. Khi mọi dữ liệu đều được minh bạch, bất kỳ sai sót nào cũng có thể được truy xuất nhanh chóng, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ thực phẩm không bảo đảm chất lượng lọt vào bếp ăn.
Bà Vũ Yến Oanh (Phó Chủ tịch UBND phường Bình Đông) cho biết: "Tick xanh trách nhiệm" không phải là một danh hiệu hay phong trào mang tính hình thức. Mục tiêu cốt lõi của mô hình là tạo nên lời cam kết bằng hành động giữa chính quyền, nhà trường và doanh nghiệp đối với từng suất ăn của học sinh. Ba tiêu chí xuyên suốt gồm nguồn gốc rõ ràng, quy trình khép kín và giám sát công khai đã hình thành nên hệ thống kiểm soát nhiều lớp, giúp giảm thiểu rủi ro mất an toàn thực phẩm ngay từ khâu đầu tiên.
Công nghệ và trách nhiệm tạo "lá chắn" nhiều lớp
Một trong những điểm khác biệt lớn nhất của mô hình "Tick xanh trách nhiệm" là thay đổi hoàn toàn phương thức quản lý bếp ăn trường học. Nếu trước đây việc kiểm tra chủ yếu được thực hiện định kỳ hoặc sau khi phát sinh sự cố, thì nay toàn bộ chuỗi cung ứng được giám sát ngay từ nơi sản xuất. Hệ thống tích hợp công nghệ số và blockchain giúp cập nhật đầy đủ thông tin về nguồn nguyên liệu, đơn vị cung ứng, quá trình vận chuyển và các bước kiểm soát chất lượng trước khi thực phẩm được đưa vào chế biến.
Nhờ đó, mỗi lô thực phẩm đều có một "lý lịch điện tử" rõ ràng. Phụ huynh không chỉ biết hôm nay con mình ăn món gì mà còn có thể kiểm tra thực phẩm được sản xuất ở đâu, doanh nghiệp nào chịu trách nhiệm cung ứng, quá trình vận chuyển ra sao và đã trải qua những bước kiểm định nào trước khi vào trường học. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng niềm tin giữa gia đình và nhà trường, đồng thời góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.
Đối với nhà trường, hệ thống số hóa giúp giảm đáng kể khối lượng hồ sơ giấy tờ, đồng thời hình thành kho dữ liệu tập trung phục vụ công tác quản lý lâu dài. Thay vì ghi chép thủ công và lưu trữ phân tán, toàn bộ quy trình tiếp nhận, chế biến, lưu mẫu thức ăn và công khai thực đơn đều được thực hiện trên nền tảng điện tử. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị mà còn tạo cơ sở pháp lý rõ ràng khi cần truy vết hoặc đánh giá trách nhiệm của từng bên liên quan.
Ở góc độ phụ huynh, sự minh bạch chính là yếu tố tạo nên niềm tin. Trước đây, nhiều gia đình chỉ biết con mình ăn gì thông qua bảng thực đơn được dán tại trường hoặc thông báo trên nhóm lớp. Nay, với hệ thống truy xuất nguồn gốc, phụ huynh có thêm quyền được kiểm chứng chất lượng thực phẩm bằng dữ liệu cụ thể thay vì chỉ dựa trên thông tin một chiều. Đây cũng là cơ chế giám sát xã hội hiệu quả, góp phần thúc đẩy các đơn vị cung ứng và nhà trường luôn duy trì tiêu chuẩn cao trong từng bữa ăn.
Không chỉ học sinh và phụ huynh được hưởng lợi, mô hình còn tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị. Những đơn vị đáp ứng đầy đủ yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin và tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm sẽ có nhiều cơ hội tham gia chuỗi cung ứng cho hệ thống trường học. Ngược lại, những doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chuẩn sẽ dần bị sàng lọc. Điều này góp phần hình thành môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy sản xuất thực phẩm sạch và nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường.
Theo ông Nguyễn Nguyên Phương (Phó Giám đốc Sở Công thương TPHCM), giá trị lớn nhất của "Tick xanh trách nhiệm" không nằm ở công nghệ mà ở việc tạo ra sự minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi mọi thông tin về nguồn nguyên liệu, đơn vị cung cấp, quá trình tiếp nhận và chế biến đều được công khai, mỗi tổ chức, doanh nghiệp hay cá nhân tham gia chuỗi đều phải nâng cao ý thức và trách nhiệm đối với sản phẩm mình cung cấp. Chính sự minh bạch đó sẽ trở thành cơ chế tự giám sát hiệu quả, góp phần hạn chế những hành vi gian dối hoặc lơ là trong quá trình cung ứng thực phẩm.
Từ thành công bước đầu tại phường Bình Đông và trước đó là phường Tân Mỹ, TPHCM đang từng bước hình thành một mô hình quản trị mới đối với bếp ăn trường học. Không chỉ hướng đến mục tiêu bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, chương trình còn đặt nền móng xây dựng hệ sinh thái thực phẩm sạch với sự tham gia của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà trường và cộng đồng.
Việc TPHCM lựa chọn chuyển từ tư duy "xử lý sau sự cố" sang "phòng ngừa từ gốc" là bước đi phù hợp với xu thế quản trị hiện đại. Khi công nghệ được ứng dụng để minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng, khi trách nhiệm được chia sẻ cho tất cả các bên liên quan và khi phụ huynh trở thành một chủ thể giám sát tích cực, mỗi bữa ăn học đường sẽ được bảo vệ bằng nhiều "lớp lá chắn" vững chắc hơn.