Vườn chim nguy cơ bị xóa sổ vì nạn săn bắt

Nguy cơ xóa sổ vì nạn săn bắt

Ông Hai Chìa cho hay, ông có khu vườn trồng nhãn với diện tích khoảng 2,5ha. Từ năm 2006, bỗng từ đâu xuất hiện một đàn vạc hơn trăm con bay về vườn nhãn trú ngụ, tiếp theo đó các đàn cò, còng cọc... kéo về ngày một đông. Đến nay, vườn có hơn hàng ngàn con. Thời gian gần đây, số lượng cò ốc (loại quý hiếm nằm trong sách đỏ) bay về vườn rất đông, khoảng 2.000 con, các loài khác cũng vài ngàn. Tuy nhiên, cũng thời gian này, mỗi ngày có 2-3 con bị săn bắn trộm. Theo ông, những kẻ săn bắt sẽ đem chim bắn được đi đông lạnh và bán lại. Đối với cò ốc thì bán với giá từ 150.000 - 200.000 đồng/con, vạc từ 50.000 - 70.000 đồng/con, cò khoảng 30.000 đồng/con.

Lão nông bày tỏ, ông rất đau lòng khi mỗi ngày nhìn chim, cò bị bắn hạ, trong khi có một mình ông trông coi đàn chim. "Trong tuần sau, tôi dự định sẽ trực tiếp lên UBND tỉnh, Chi cục Kiểm lâm và Đa dạng sinh học tỉnh để trình báo với hy vọng tìm được giải pháp cứu lấy đàn chim quý. Nếu không có giải pháp, tôi sẽ đốn bỏ vườn cây để chim bay đi nơi khác trú ngụ” - ông Hai Chìa nghẹn ngào.

Ông Hai Chìa xót xa vì chim trời bị thương do nạn săn bắt

Vợ chồng lão nông Hai Chìa có căn nhà nhỏ, đơn sơ nằm ven mé ruộng trong ấp. Ông Hai Chìa kể: Khu vườn trồng các loại nhãn cho thu nhập hơn 100 triệu đồng. Nhờ đó mà 3 người con trai của ông được học hành tử tế. Năm 2006, một đàn vạc hơn trăm con bay về vườn trú ngụ, dần dà có thêm đàn cò, còng cọc... kéo về ngày một đông. "Ban đầu, tôi thấy làm lạ và chạy ra xem đàn chim bay lượn trên trời cao vút, rồi bỗng cắm đầu đáp xuống vườn cây trông rất đã mắt. Vài tháng sau, đàn chim tăng số lượng lên đến hàng ngàn con. Chiều tối là vạc bay đi, rạng sáng là còng cọc, chúng luân phiên thay nhau giữ tổ để đi kiếm mồi thấy vui mắt lắm" - ông Hai Chìa nhớ lại.

Ban đầu, ông Hai Chìa cũng ra sức xua đuổi đàn chim nhưng chúng chẳng chịu đi. Lúc này, lão nông về bàn bạc với các con để giữ chúng ở lại. Từ đó, 3 người con và đứa cháu đành bỏ nhà lên Bình Dương làm ăn. Ở nhà, ông Hai Chìa quyết định bỏ hoang khu vườn cây ăn trái cho bầy chim trời trúng ụ. Mọi chi tiêu phải nhờ tiền phụng dưỡng từ con cái, nhưng lão cũng bấm bụng bỏ ra hàng chục triệu đồng mua lưới, dây về bao hết khu vườn nhằm chống người săn bắt.

Một người thân ông Hai Chìa kể: "Cứ mỗi lúc ăn cơm chiều mà thấy đàn chim bay về là ông quăng chén đũa bỏ chạy ra vườn. Lũ chim ở lại thì vườn cây không thể khai thác cho thu nhập, nhưng đuổi đi thì thấy buồn". Để bảo vệ đàn chim khỏi bị săn bắt, ông Hai Chìa dựng một căn chòi trên nóc nhà của người cháu bỏ lại để tiện việc quan sát. Mỗi lần phát hiện có người vào bắt chim, lão nông chẳng ngại tuổi tác, mưa gió ra sức bảo vệ. Thời gian rảnh rỗi, ông Hai Chìa còn hay ra sông đặt dớn bắt tôm cá về đổ vào khu vườn.

Chim về đậu kín vườn cây

Theo thống kê, cao điểm vào năm 2018, khu vườn của ông Hai Chìa xuất hiện hơn 2.000 con chim, cò, vạc... về sinh sống. Lần lượt các loài chim khác như cò trắng, cồng cộc và có cả chim nằm trong sách đỏ như cò ốc cũng bắt đầu kéo về ngày một nhiều hơn, hình thành quần thể chim cò đông đúc. Năm 2021, Vĩnh Long ghi nhận tại khu vườn của ông Hai Chìa có 33 loài chim cò, thuộc 20 họ, 12 bộ. Trong đó, có ít nhất 13 cá thể cò ốc, 6 cá thể quắm đen, khoảng từ 130 - 135 cá thể cò ruồi, khoảng 190 - 260 con cốc đen, khoảng 600 - 625 cá thể vạc và khoảng 80 - 120 cá thể cò trắng...

Làm gì để bảo vệ chim trời?

Theo Tiến sĩ Dương Văn Ni - chuyên gia về đa dạng sinh học ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), Chủ tịch Quỹ hỗ trợ nghiên cứu và bảo tồn ĐBSCL (MCF) - cho biết: Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sản lượng chim trời bị suy giảm, như: canh tác nông nghiệp khiến các loài chim trời thiếu nguồn thức ăn, hệ sinh thái cây xanh không còn (ở đồng ruộng, vườn tược), săn bắt bằng ngư cụ hoặc dùng thuốc, chưa có chương trình giáo dục thực tế để nâng cao ý thức của thế hệ trẻ...

Tiến sĩ Dương Văn Ni nhấn mạnh: "Nhiều người dân coi săn bắt chim hoang dã là một nghề mưu sinh, kiếm sống. Rất nhiều người nghĩ rằng "chim trời, cá nước" đó là của trời cho, nên bất cứ ai cũng có quyền bắt, bẫy chim. Trước đây, chim trời còn nhiều thì dễ chấp nhận, chứ suy giảm như hiện nay thì cần phải thay đổi. Thời gian qua, hệ thống pháp luật về ngăn chặn việc săn bắt đã có nhưng việc quản lý còn lỏng lẻo".

Theo tiến sĩ Ni, phía ngành Giáo dục cần có các chương trình tuyên truyền về bảo vệ chim hoang dã, di cư được lồng ghép vào chương trình học. Bởi học sinh có vai trò rất quan trọng, các em là thế hệ trẻ, là những nhà quản lý tương lai của đất nước. Nếu các em nhận thức được mức độ cấp bách của vấn đề bảo tồn và cùng tham gia vào ngăn chặn, đẩy lùi hành vi săn bắt, công tác bảo tồn sẽ đạt được những kết quả tốt. Ngoài ra, cần thay đổi tập quán dùng các loại chim trời để ngâm rượu, chế biến các món đặc sản.

Vườn chim của lão nông Hai Chìa

Tương tự với góc nhìn chuyên gia, thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện - chuyên gia nguyên cứu độc lập hệ sinh thái vùng ĐBSCL - cho rằng: Việc người dân giải cứu, nuôi nấng chim cò và động vật hoang dã thật đáng trân trọng. Trong bối cảnh mà chim cò, tôm, cá, rùa, rắn, động vật hoang dã ĐBSCL còn rất ít, đang có nguy cơ mất hết thì việc làm này của người dân cần được khuyến khích. Có thể thấy, đa số người làm công việc giải cứu và nuôi dưỡng chim cò đều là người nghèo, tự dùng sức mình và tấm lòng mà làm thì khó có thể bền vững. Do đó, việc làm của họ cần được sự nhìn nhận và hỗ trợ của chính quyền và xã hội. Cụ thể, đối với những người nghèo mưu sinh bằng nghề buôn bán động vật hoang dã cần được nâng cao nhận thức pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã và nên được hỗ trợ để chuyển đổi sinh kế sang nghề khác. Với những người tự xây dựng cơ sở để giải cứu động vật hoang dã, cần được hỗ trợ thành lập quỹ chính thức cho việc này để xã hội có thể đóng góp vào.

Một con chim bị bắn hạ

Đối với những người dành hẳn đất đai của mình để gìn giữ chim trời thì chính quyền và các tổ chức bảo tồn thiên nhiên có thể nghĩ tới việc hỗ trợ để họ tiếp tục thực hiện dưới hình thức "bảo tồn đa dạng sinh học trên đất tư nhân". Hiện nay, ở các quốc gia khác, nhất là ở Hoa Kỳ, hình thức bảo tồn trên đất tư nhân rất phổ biến, nhưng Việt Nam chưa có nhiều kinh nghiệm về việc này. Điều quan trọng để duy trì hình thức bảo tồn đa dạng sinh học trên đất tư nhân là cần phải có sự công nhận về pháp lý cho hình thức bảo tồn này để họ có thể nhận được sự hỗ trợ từ các tổ chức bảo tồn. Ngoài ra, người dân cũng có thể nghĩ đến việc làm du lịch sinh thái tạo thu nhập để duy trì bảo tồn.

Thông tin từ Công an xã Trà Côn cho biết, thời gian qua, Công an xã cùng lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở tổ chức tuần tra quanh khu vực vườn chim. Qua đó, lực lượng đã phát hiện và mời một số thanh niên có hành vi sử dụng ná bắn chim, cò xảy ra bên ngoài khu vực vườn của ông Hai Chìa. Công an xã đã làm việc với các trường hợp này và cho làm cam kết, trường hợp nếu tái phạm hoặc cố tình, tùy theo mức độ vi phạm sẽ xử lý nghiêm.