Thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS", cùng những tư liệu, nhân chứng lịch sử, việc sử dụng công nghệ radar dò tìm xuyên lòng đất và các phương pháp địa vật lý hiện đại đã mở ra hướng đi đột phá, góp phần tạo cơ sở thông tin khoa học để công tác tìm kiếm HCLS, đặc biệt là ở những hiện trạng, dấu tích chiến tranh bị thời gian và những biến đổi của địa hình che lấp, được triển khai hiệu quả trên khắp mọi miền Tổ quốc.
Hải Phòng khai quật, tìm kiếm HCLS tại khu vực Mả Chìa
Gần 8 thập kỷ trôi qua, nhiều dấu tích chiến tranh có thể đã bị thời gian và những biến đổi của địa hình che lấp, nhưng hành trình tìm kiếm những người con đã hy sinh vì Tổ quốc vẫn chưa bao giờ dừng lại. Ngày 26/9, Ban Chỉ đạo 515 TP.Hải Phòng đã tổ chức Lễ triển khai tìm kiếm, quy tập HCLS tại khu vực Mả Chìa, thôn Mai Sơn, xã Vĩnh Bảo. Trước đó, tích cực triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm", Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 3 giao TP.Hải Phòng tổ chức xác minh, tìm kiếm, quy tập hài cốt 65 Liệt sĩ, được chôn cất trên địa bàn thành phố theo kết luận dữ liệu địa bàn năm 2023, trong đó có 8 Liệt sĩ tại khu Mả Chìa thuộc thôn Mai Sơn, xã Vĩnh Bảo.
Ứng dụng radar xuyên đất tìm HCLS tại đồi Cồn Tiên, Quảng Trị
Sau thời gian ngắn triển khai, Bộ CHQS TP.Hải Phòng đã phối hợp với UBND các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Hải, Vĩnh Am; thân nhân Liệt sĩ, nhân chứng lịch sử tổ chức xác minh trên cơ sở tài liệu lưu giữ và được cung cấp; xác minh thực địa, tổ chức hội thảo ở các cấp. Kết quả đã làm rõ cơ sở, căn cứ để tiến hành tìm kiếm, quy tập HCLS tại khu vực Mả Chìa, dự kiến tổ chức thực hiện theo 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 khai quật toàn bộ khu vực Mả Chìa hiện còn khoảng 250m²; giai đoạn 2 tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm ra khu vực xung quanh khoảng 350 - 500m², trên cơ sở kết quả thực tế của giai đoạn 1. Công tác tìm kiếm bảo đảm chặt chẽ, nghiêm túc, phải thực hiện đúng phạm vi, trình tự chuyên môn và giai đoạn đã được xác định, phấn đấu hoàn thành trước ngày 10/10/2026.
Theo hồ sơ lưu trữ của Đảng bộ huyện Vĩnh Bảo (nay là xã Vĩnh Bảo) và thông tin do nhân chứng, thân nhân Liệt sĩ cung cấp, trong những năm 1950 - 1951, sau các cuộc càn quét, đánh chiếm huyện Vĩnh Bảo, thực dân Pháp xây dựng bốt Mai Sơn trên địa bàn Nhân Hòa, nay thuộc xã Vĩnh Bảo. Bốt là nơi quân Pháp tổ chức đóng quân, thường xuyên tiến hành các cuộc lùng sục, càn quét, bắt giữ những người nghi ngờ hoạt động hoặc ủng hộ Cách mạng. Theo thông tin do các nhân chứng cung cấp, nhiều người sau khi bị bắt giữ, tra tấn tại bốt Mai Sơn đã bị đưa đến khu vực Mả Chìa sát hại và chôn cất; trong đó có những hố chôn tập thể. Trong quá trình thực hiện công tác tìm kiếm, quy tập HCLS theo Đề án 1237, các nhân chứng và thân nhân Liệt sĩ đã cung cấp thông tin về 8 Liệt sĩ được chôn cất tại khu vực Mả Chìa nhưng chưa xác định được vị trí cụ thể.
Để công tác tìm kiếm, quy tập HCLS đạt hiệu quả, ngày 22/9, Ban Chỉ đạo 515 TP.Hải Phòng phối hợp với Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật tổ chức khảo sát, dò tìm bằng thiết bị radar xuyên đất (GPR) tại khu vực Mả Chìa. Lực lượng chức năng tiến hành quét khảo sát theo các tuyến được xác định, thu nhận dữ liệu và phân tích các tín hiệu phản xạ trong lòng đất, qua đó hỗ trợ khoanh vùng những vị trí cần tiếp tục xác minh, kiểm tra bằng các biện pháp chuyên môn.
Do thông tin xác định đây là khu vực có khả năng có hố chôn tập thể, gồm cả Liệt sĩ và người dân nên Ban Chỉ đạo 515 TP.Hải Phòng đề xuất sau khi hoàn thành tìm kiếm, khai quật, các hài cốt được an táng thành mộ tập thể tại khu vực Mả Chìa và đầu tư xây dựng thành Khu tưởng niệm các Liệt sĩ và đồng bào tử nạn để trở thành "địa chỉ đỏ” về giáo dục truyền thống cách mạng, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.
Tỉnh Tây Ninh sử dụng radar xuyên đất rà soát các khu vực nghi có HCLS trên địa bàn
Ứng dụng radar xuyên đất tìm HCLS tại đồi Cồn Tiên
Tại Quảng Trị, thiết bị radar xuyên đất được đưa vào khảo sát các khu vực nghi có HCLS. Tại khu vực đồi Cồn Tiên, xã Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị - khu vực nghi có mộ chôn tập thể các Liệt sĩ hy sinh vào năm 1967, Quân khu 4 đã có chuyến kiểm tra thực địa và sử dụng radar xuyên đất để khảo sát.
Tại Hội thảo xác minh, kết luận thông tin về Liệt sĩ, mộ Liệt sĩ tại khu vực Cồn Tiên, xã Cồn Tiên, do Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS tỉnh Quảng Trị tổ chức ngày 09/9, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Văn Bảo cho biết, giai đoạn 1965 - 1968, Cồn Tiên là một trong những cứ điểm có vị trí đặc biệt quan trọng trên tuyến Đường 9 - Bắc Quảng Trị. Trước hệ thống phòng thủ kiên cố của đối phương, quân và dân ta liên tục tổ chức các hoạt động chiến đấu, từng bước làm suy yếu và vô hiệu hóa căn cứ Cồn Tiên. Trong nhiều năm qua, các lực lượng chức năng, với sự hỗ trợ của Nhân dân và nhân chứng lịch sử, đã tìm kiếm, quy tập nhiều HCLS tại khu vực Cồn Tiên đưa về an táng tại các Nghĩa trang Liệt sĩ.
Tuy nhiên, qua tài liệu, lời kể của nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh và kết quả khảo sát thực địa gần đây, vẫn còn nhiều thông tin cho thấy khu vực Cồn Tiên có thể còn HCLS chưa được tìm thấy. Qua xác minh các nguồn tư liệu và nhân chứng, Hội Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam cung cấp thông tin, tại khu vực Núi Cồn Tiên có 173 bộ đội Việt Nam hy sinh trong trận đánh ngày 08/5/1967 được chôn tập thể. Trong khi đó, hai nhân chứng từng trực tiếp tham gia chốt giữ căn cứ Cồn Tiên cho biết có 283 Liệt sĩ, trong đó có 12 nữ, được chôn tại hai đường hào chạy theo hướng Bắc - Nam, dài 60m. Vị trí chôn cất là bãi trực thăng dã chiến, gần một chiếc xe tăng bị cháy, nằm về hướng Đông Nam của căn cứ Cồn Tiên.
Cùng với các nguồn thông tin trên, công tác tìm kiếm, quy tập HCLS tại Cồn Tiên đã được triển khai trong nhiều năm qua. Theo tổng hợp thông tin từ nhân chứng, khoảng 93 HCLS đã được quy tập tại khu vực này. Trong đó, sổ theo dõi của Ban CHQS huyện Gio Linh (cũ) ghi nhận từ tháng 3/1992 đến tháng 8/2022 đã quy tập 83 HCLS tại Cồn Tiên. Trên cơ sở đối chiếu các nguồn thông tin, báo cáo tạm xác định còn khoảng 80 - 90 HCLS chưa được tìm kiếm, quy tập.
Để công tác tìm kiếm, quy tập HCLS diễn ra thuận lợi, chính xác, trong hai ngày 05 - 06/8, tổ công tác radar xuyên đất thuộc Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng đã khảo sát thực địa 8 vị trí tại khu vực nghi vấn ở Cồn Tiên. Kết quả cho thấy tại các khu vực N2, N3, N6 và N7 xuất hiện những vùng xáo trộn với kích thước, độ sâu và đặc điểm khác nhau. Tổ công tác kiến nghị đào khảo sát, thăm dò tại các vị trí nghi vấn để xác định rõ các dấu hiệu bất thường dưới lòng đất, xác minh khả năng tồn tại HCLS, qua đó đẩy nhanh tiến độ quy tập HCLS tại khu vực đồi Cồn Tiên.
Từ tháng 6/2026, thiết bị radar xuyên đất được đưa vào sử dụng trong việc tìm kiếm HCLS tại Công viên Lê Thị Riêng
"Mắt thần" tìm mộ tập thể ở Công viên Lê Thị Riêng
Trước đó, thiết bị radar xuyên đất đã được các cơ quan chức năng đưa vào triển khai dò tìm tại nhiều tỉnh, thành phố như: TPHCM, Thừa Thiên - Huế, Quảng Ngãi, Đà Nẵng, Tây Ninh, Khánh Hòa... nhằm hỗ trợ khoanh vùng, phát hiện dấu vết HCLS mà không phải đào xới trên diện rộng.
Đặc biệt, tại TPHCM, từ tháng 6/2026, thiết bị này được đưa vào sử dụng trong việc dò tìm HCLS tại Công viên Lê Thị Riêng với tổng diện tích khoảng 2.500m². Thiết bị đã khảo sát, thăm dò và khoanh vùng các vị trí nghi có rãnh mộ, hố chôn tập thể của các Liệt sĩ và đồng bào hy sinh trong trận Tết Mậu Thân 1968 (tại khu vực trước đây là nghĩa trang). Tại hiện trường, các nhà khoa học sử dụng đồng thời công nghệ radar xuyên đất và phương pháp đo điện trở suất để khảo sát những khu vực cần được kiểm tra, xác minh. Toàn bộ dữ liệu địa vật lý sau khi thu thập được xử lý bằng các thuật toán chuyên dụng nhằm hạn chế tín hiệu nhiễu, xây dựng mặt cắt địa chất, bản đồ dị thường và mô hình không gian ba chiều. Từ các kết quả này, nhóm chuyên gia có thể nhận diện những khu vực có đặc điểm khác biệt so với môi trường địa chất xung quanh. Đây là một trong những nguồn dữ liệu khoa học phục vụ việc khoanh vùng, đối chiếu thông tin và đề xuất kiểm tra thực địa tại những vị trí nghi có HCSL để tiến hành tìm kiếm, quy tập. Tính từ ngày 23/6 đến ngày 04/10, tại Công viên Lê Thị Riêng, các lực lượng đã phát hiện, quy tập được 718 bộ HCLS, trong đó 306 bộ có di vật. Cụ thể, 685 bộ HCLS được phát hiện, quy tập riêng lẻ và 33 bộ HCLS tại 8 vị trí mộ tập thể.
Việc ứng dụng công nghệ hiện đại như radar xuyên đất với các nguồn tài liệu lịch sử, nhân chứng và kinh nghiệm thực tiễn vào việc tìm kiếm, quy tập HCLS, đồng thời triển khai đồng bộ các biện pháp khảo sát, xác minh những khu vực có khả năng còn mộ chôn tập thể, hố cào có thể khoanh vùng, thu hẹp phạm vi tìm kiếm, hạn chế tình trạng đào tìm trên diện rộng, qua đó giúp tiết kiệm thời gian và nhân lực, đặc biệt tại những khu vực có địa hình phức tạp hoặc dấu tích chiến trường đã biến đổi theo thời gian, để sớm đưa các Anh hùng Liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương.