Bài 1: Từ nước nhận viện trợ thành quốc gia sẻ chia

Truyền thống sẻ chia của Việt Nam với các quốc gia gặp thiên tai đã được thể hiện từ hơn hai thập niên trước, khi tiềm lực kinh tế đất nước còn hạn chế. Sau thảm họa động đất và sóng thần ngày 26/12/2004 tại khu vực Ấn Độ Dương - một trong những thảm họa thiên nhiên tàn khốc nhất lịch sử nhân loại - Chính phủ Việt Nam đã quyết định hỗ trợ 450.000 USD cho bốn nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong khu vực. Bên cạnh đó, hưởng ứng lời kêu gọi của Mặt trận Tổ quốc và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, các tầng lớp Nhân dân đã quyên góp được gần 2 tỷ 150 triệu đồng tính đến ngày 06/01/2005, theo số liệu từ Cổng thông tin Bộ Ngoại giao.

Chiến dịch thiện nguyện ngày càng quy mô

Tinh thần đó tiếp tục được thể hiện khi thảm họa kép động đất - sóng thần tàn phá vùng Đông Bắc Nhật Bản ngày 11/3/2011, khiến hơn 20.000 người thiệt mạng và mất tích. Khi đó, Chính phủ Việt Nam đã quyên góp và viện trợ cho khu vực chịu ảnh hưởng số tiền 200.000 USD, số tiền được dùng để cung cấp thực phẩm, quần áo, giường ngủ, nhu yếu phẩm và vật liệu xây dựng nhà tạm cho các nạn nhân. Cùng thời điểm, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cũng hỗ trợ thêm 500.000 USD thông qua Hội Chữ thập đỏ Nhật Bản. Đây là những khoản đóng góp mang ý nghĩa biểu tượng lớn, bởi vào thời điểm ấy Việt Nam vẫn là một nước đang phát triển, nhiều lần phải tiếp nhận viện trợ quốc tế khi trong nước xảy ra bão lũ.

Quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez thăm hỏi đoàn công tác Việt Nam. Ảnh: TTXVN

Từ năm 2023, cách thức Việt Nam tham gia hỗ trợ nhân đạo quốc tế có một bước chuyển rõ nét. Không chỉ dừng ở các khoản viện trợ tài chính, hàng hóa, mà bắt đầu đưa cả lực lượng chuyên nghiệp tham gia cứu hộ, cứu nạn ở nước ngoài. Khi động đất tàn phá Thổ Nhĩ Kỳ và Syria đầu tháng 2/2023, ngày 14/02 Thủ tướng Phạm Minh Chính đã gửi thư thăm hỏi và thông báo Việt Nam hỗ trợ khẩn cấp mỗi nước 100.000 USD. Song song với khoản viện trợ này, trong các ngày 09 và 12/02, hơn 100 cán bộ, chiến sĩ công an và quân đội đã được cử sang Thổ Nhĩ Kỳ cùng nhiều vật tư, thiết bị để tham gia cứu hộ, cứu nạn. Hai năm sau, sau trận động đất 7,7 độ richter tàn phá Mandalay (Myanmar) ngày 28/3/2025, Việt Nam tiếp tục viện trợ khẩn cấp 300.000 USD, đồng thời cử đoàn liên ngành công an - quân đội gồm 106 người sang hỗ trợ.

Mới đây nhất, giữa năm 2026, đoàn công tác Việt Nam với 124 thành viên cùng hơn 45 tấn hàng cứu trợ tiếp cận hỗ trợ Venezuela, đánh dấu quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Các chiến dịch tại Thổ Nhĩ Kỳ, Myanmar và Venezuela sẽ được đề cập chi tiết ở phần sau.

Việt Nam chuyển giao hơn 45 tấn hàng góp phần giúp Venezuela khắc phục hậu quả động đất. Ảnh: TTXVN

Từ truyền thống đến hoàn thiện pháp lý

Bên cạnh việc hỗ trợ các nước gặp thiên tai, Việt Nam còn duy trì những hoạt động nhân đạo mang tính nghĩa tình với các quốc gia bạn bè truyền thống. Năm 2025, trước những khó khăn của Cuba do tác động của dịch bệnh, thiên tai và chính sách bao vây, cấm vận, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã phát động chương trình vận động ủng hộ Nhân dân Cuba với chủ đề "65 năm nghĩa tình Việt Nam - Cuba", diễn ra trong 65 ngày từ 13/8 đến 16/10/2025, với mục tiêu vận động bà con ủng hộ tối thiểu 65 tỷ đồng. Chương trình nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ của đồng bào cả nước. Chỉ sau hơn một ngày phát động, tính đến 8 giờ sáng 15/8, số tiền ủng hộ qua tài khoản tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội đã đạt hơn 117 tỷ đồng với gần 590.000 lượt người đóng góp, vượt xa mục tiêu tối thiểu ban đầu. Chương trình tập trung trợ giúp Nhân dân Cuba về vật tư y tế, nhu yếu phẩm và các lĩnh vực hợp tác phát triển bền vững, đồng thời được nêu rõ là dịp để tri ân những nghĩa cử mà Cuba đã dành cho Việt Nam trong những năm tháng khó khăn. Trong quá trình vận động, lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu toàn bộ số tiền ủng hộ Nhân dân Cuba phải đến đúng người, đúng địa chỉ, công khai và minh bạch.

Việc đưa lực lượng ra nước ngoài làm nhiệm vụ nhân đạo, cứu trợ thảm họa không còn là hoạt động đơn lẻ mà đã được đặt trong một khuôn khổ pháp lý rõ ràng. Ngày 03/6/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Giang ký Quyết định số 27/2026/QĐ-TTg quy định việc tiếp nhận, điều phối nguồn lực cứu trợ, hỗ trợ từ nước ngoài và việc đưa lực lượng, phương tiện của Việt Nam ra nước ngoài tham gia hoạt động ứng phó, khắc phục hậu quả, hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa. Quyết định này quy định chi tiết khoản 4 Điều 8 Luật Tình trạng khẩn cấp số 104/2025/QH15.

Thành viên cứu hộ Việt Nam tìm cách mở lối dẫn đến vị trí phát ra tín hiệu nghi có sự sống trong trận động đất ở Myanmar    Ảnh: TTXVN

Theo văn bản này, lực lượng thường trực tham gia hoạt động hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa quốc tế được xác định gồm nhiều đơn vị của cả Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Riêng Bộ Công an có Đội Chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Đội Sử dụng chó nghiệp vụ để tìm kiếm và tham gia cứu nạn, cứu hộ; và Đội Y tế sơ cứu khẩn cấp. Các lực lượng này được quy định phải huấn luyện, bồi dưỡng ngoại ngữ, chuyên môn, nghiệp vụ, đồng thời hằng năm tổ chức tập huấn, diễn tập ít nhất một lần. Như vậy, việc lực lượng Công an Nhân dân tham gia các chiến dịch cứu hộ quốc tế đã trở thành một nhiệm vụ thường trực, có cơ sở pháp lý và được chuẩn bị bài bản, thay vì chỉ là hoạt động ứng phó tình huống.

Nhìn lại chặng đường từ khoản viện trợ 450.000 USD cho các nạn nhân sóng thần ở Ấn Độ Dương năm 2004, 200.000 USD cho Nhật Bản năm 2011, đến các chiến dịch cử lực lượng cứu hộ, cứu nạn sang Thổ Nhĩ Kỳ, Myanmar và Venezuela những năm gần đây, có thể thấy một hành trình nhất quán về tinh thần "thương người như thể thương thân" của dân tộc Việt Nam. Điều thay đổi là hình thức và quy mô: từ chỗ chủ yếu đóng góp tài chính và hàng hóa, Việt Nam nay đã có đủ năng lực và khuôn khổ để đưa cả con người, trang thiết bị chuyên dụng ra nước ngoài trực tiếp tham gia các hoạt động cứu người.

Bên cạnh việc sẻ chia thì chính Việt Nam cũng nhiều lần là bên tiếp nhận viện trợ quốc tế. Chỉ riêng đợt bão lũ cuối năm 2025, tính đến ngày 27/11, Việt Nam đã nhận được sự hỗ trợ về tài chính, nhu yếu phẩm và trang thiết bị từ cộng đồng quốc tế với giá trị ước tính gần 16 triệu USD. Việc vừa nhận, vừa chủ động sẻ chia cho thấy Việt Nam đang tham gia ngày càng đầy đủ vào mạng lưới tương trợ nhân đạo toàn cầu, trong tinh thần trách nhiệm của một thành viên có uy tín của cộng đồng quốc tế.