"Đi từng ngõ, gõ từng nhà”: Hành trình của công an cơ sở
Tại xã Quảng Yên (tỉnh Phú Thọ), cán bộ Công an xã đến tận nhà đón cụ Trần Thị Lê (90 tuổi), là chị ruột một Liệt sĩ, đưa đến điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN. Ở một nơi khác trong xã, một tổ công tác tìm đến nhà Mẹ Việt Nam Anh hùng Lại Thị Tơ (108 tuổi), để thu mẫu ngay tại chỗ. Với những thân nhân đã bước qua tuổi "xưa nay hiếm", mỗi mẫu sinh phẩm thu được là dữ liệu quý giá phải lưu giữ sớm vì có thể mất đi bất cứ lúc nào theo tuổi tác. Chính nhờ sự chủ động ấy mà tại Công an xã Quảng Yên, đơn vị đã hoàn thành thu nhận mẫu ADN của 89 thân nhân của 86 Liệt sĩ chưa xác định được thông tin, đạt 100% chỉ tiêu.
Điều được các đơn vị nhắc đến nhiều nhất trong đợt cao điểm là nguyên tắc không bỏ sót bất kỳ trường hợp đủ điều kiện nào. Ở nhiều địa phương, cán bộ Công an cơ sở phối hợp với chính quyền, Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ, tổ dân phố và các đoàn thể rà soát từng danh sách, đối chiếu từng thông tin, tìm đến từng gia đình. Cách làm này đòi hỏi sự chuẩn bị từ sớm. Tại phường Bồ Đề (TP.Hà Nội), nhiều ngày trước thời điểm lấy mẫu, cán bộ Công an đã chia thành từng tổ công tác đến từng hộ dân hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, kiểm tra thông tin và thông báo thời gian cụ thể để người dân không phải chờ đợi lâu. Với những thân nhân tuổi cao, sức yếu, đau ốm hoặc không có điều kiện đi lại, lực lượng chức năng không để người dân phải vất vả nhiều lần mà trực tiếp đến tận nơi hỗ trợ hoàn thiện thủ tục, đưa đón đến điểm lấy mẫu hoặc thực hiện các bước cần thiết ngay tại nhà.
Thân thân các gia đình Liệt sĩ được xác thực thông tin và thu mẫu ADN để giám định
Ở TP.Huế, bên cạnh các điểm thu mẫu tập trung, đối với những thân nhân Liệt sĩ tuổi cao, sức yếu, Công an TP.Huế đã thành lập các tổ công tác phối hợp cùng cán bộ chuyên môn đến tận nhà để thu nhận mẫu sinh phẩm.
Trong bức tranh chung ấy, Thanh Hóa trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước hoàn thành việc thu nhận mẫu ADN đối với thân nhân Liệt sĩ thuộc diện có mặt tại địa phương theo kế hoạch cao điểm của Bộ Công an. Từ ngày 03 đến 05/7/2026, Công an tỉnh đã hoàn thành thu nhận 1.239 mẫu ADN của thân nhân Liệt sĩ chưa xác định được danh tính, hoàn thành sớm hơn kế hoạch một ngày. Đây là thành quả của quá trình hơn một năm triển khai, với sự vào cuộc tích cực của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của hàng nghìn thân nhân Liệt sĩ. Bên cạnh công tác tổ chức, Công an tỉnh Thanh Hóa đã đẩy mạnh tuyên truyền, trực tiếp đến từng thôn, bản, từng gia đình để vận động, giải thích ý nghĩa của việc thu nhận mẫu, giúp nhiều thân nhân Liệt sĩ hiểu rằng mỗi mẫu sinh phẩm được lưu giữ hôm nay có thể trở thành cơ sở khoa học quan trọng để xác định danh tính người thân đã hy sinh.
Một điểm đáng chú ý trong cách làm của Thanh Hóa là việc huy động nguồn lực xã hội hóa. Trong hai đợt thu nhận đầu tiên, tổng kinh phí huy động đạt gần 83 tỷ đồng, trong đó cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh tự nguyện đóng góp hơn 3,5 tỷ đồng. Đến đợt thu nhận thứ ba, toàn bộ kinh phí được Bộ Công an bảo đảm theo kế hoạch cao điểm triển khai trên phạm vi cả nước, nên việc thu nhận mẫu ADN ở cả ba đợt đều được thực hiện hoàn toàn miễn phí đối với thân nhân Liệt sĩ. Từ cơ sở dữ liệu ADN đã xây dựng, đến nay Thanh Hóa đã xác định được danh tính của 8 Liệt sĩ và đưa các anh trở về với gia đình.
Phía sau mỗi mẫu sinh phẩm là nỗi mong chờ
Sau Thanh Hóa, nhiều địa phương khác cũng lần lượt hoàn thành đợt cao điểm với quy mô tổ chức lớn. Tại Bắc Ninh, sau 5 ngày triển khai (từ ngày 04 đến hết ngày 08/7/2026), tỉnh đã hoàn thành đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN cho thân nhân Liệt sĩ chưa xác định thông tin trên toàn địa bàn. Qua rà soát trên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, toàn tỉnh ghi nhận 18.407 Liệt sĩ chưa xác định được thông tin; trong đó xác định được 10.959 Liệt sĩ còn thân nhân họ ngoại và đã tổ chức vận động, đăng ký thu mẫu thành công cho 14.532 thân nhân. Để phục vụ chiến dịch, Công an tỉnh Bắc Ninh đã phối hợp với Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an) và đơn vị chuyên môn thiết lập 18 điểm trạm thu mẫu tại các cụm xã, phường. Đợt này có 347 cán bộ, chiến sĩ từ Trung ương đến địa phương trực tiếp tham gia tiếp đón, hướng dẫn và lấy mẫu sinh phẩm.
Thu nhận mẫu ADN cho hơn 150 trường hợp thân nhân Liệt sĩ đến từ các địa phương Bà Rịa, Long Hương, Tam Long, Phước Thắng, Tam Thắng, Vũng Tàu, Long Điền thuộc TPHCM
Tại Nghệ An, một trong những địa phương có số lượng Liệt sĩ lớn, sau 7 ngày triển khai chiến dịch tại 7 điểm cố định, Công an tỉnh đã thu nhận được 17.831 mẫu sinh phẩm, phục vụ công tác tìm kiếm, xác định danh tính hơn 22.000 Liệt sĩ. Còn tại TP.Huế, từ ngày 09 đến 11/7, lực lượng Công an đồng loạt triển khai đợt cao điểm tại 9 điểm thu nhận tập trung, phục vụ gần 2.200 trường hợp thân nhân Liệt sĩ đủ điều kiện theo quy định. Đợt cao điểm đã hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ được xử lý trong thời gian rất ngắn, đây là kết quả của khâu chuẩn bị kỹ lưỡng từ rà soát danh sách, thông báo lịch, bố trí địa điểm đến huy động lực lượng phục vụ.
Đằng sau những con số ấy là những gương mặt cụ thể. Tại Hội trường Công an xã Ô Diên (TP.Hà Nội) cuối tháng 6/2026, ông Nguyễn Văn Tụ (78 tuổi, ở cụm 1, Tân Lập), đến cung cấp mẫu sinh phẩm. Anh trai ông là Liệt sĩ Nguyễn Văn Tưởng, hy sinh tháng 3/1968, đến nay vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Với những gia đình như thế, việc cung cấp một mẫu máu là cách duy nhất để tiếp tục cuộc tìm kiếm mà nhiều thế hệ trong gia đình đã theo đuổi. Tại điểm thu mẫu ở TP.Huế, ông Dương Đức Tửu, thân nhân Liệt sĩ Dương Thị Bích Liên, cho biết gia đình đã nhanh chóng sắp xếp công việc để tham gia ngay sau khi nhận được thông báo. Theo ông, dù kết quả đến sớm hay muộn thì thông tin của gia đình cũng đã được lưu giữ để phục vụ đối sánh sau này, góp phần tăng thêm cơ hội xác định danh tính các Liệt sĩ.
Ông Đoàn Văn Khơi, em ruột Liệt sĩ Đoàn Văn Khải, xúc động nhận kết quả giám định ADN của anh trai
Với tâm thế "lưu giữ hôm nay để hy vọng cho mai sau", lực lượng Công an cơ sở đang chạy đua để bảo toàn thông tin thân nhân Liệt sĩ. Nhiều thân nhân trực hệ nay đã ở tuổi tám mươi, chín mươi, thậm chí hơn trăm tuổi. Mỗi ngày cán bộ, chiến sĩ đến sớm được một căn nhà, là thêm một khả năng giữ lại được một mắt xích ADN quý giá trước khi quá muộn.
Có thể thấy, Thông tư liên tịch 11/2025 được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng về đấu tranh phòng, chống lãng phí; bảo đảm tính khách quan, khoa học, khả thi, có căn cứ trong việc xác định hậu quả lãng phí để giải quyết các vụ việc, vụ án liên quan đến lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý, sự thống nhất trong nhận thức, áp dụng quy định của pháp luật trong việc xác định lãng phí; thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan chuyên môn, cơ quan quản lý nhà nước có liên quan trong việc giải quyết vụ việc, vụ án liên quan đến lãng phí. Việc ban hành Thông tư liên tịch góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết các vụ việc, vụ án, đáp ứng được những yêu cầu, nhiệm vụ mới rất khẩn trương, cấp bách trong công tác phòng, chống lãng phí; góp phần tăng cường nguồn lực, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Theo hướng dẫn của cơ quan chức năng, việc lấy mẫu ADN áp dụng đối với thân nhân của các Liệt sĩ chưa xác định được danh tính hoặc chưa tìm thấy hài cốt. Đối tượng được ưu tiên là thân nhân bên ngoại của Liệt sĩ do đặc điểm di truyền giúp việc giám định đạt hiệu quả cao hơn. Để tạo thuận lợi cho người dân, Bộ Công an hướng dẫn quy trình thu nhận mẫu sinh phẩm ADN gồm 3 bước. Bước đầu tiên, người đang hưởng chế độ thờ cúng Liệt sĩ mang theo Bằng Tổ quốc ghi công đến Công an xã, phường nơi cư trú để đăng ký và cung cấp thông tin ban đầu. Bước thứ hai là kê khai thông tin và xác định đối tượng ưu tiên. Thân nhân sẽ làm 2 biểu mẫu chuyên dụng của lực lượng CAND. Cơ quan chức năng đồng thời xác định tối thiểu 2 người thân của Liệt sĩ theo thứ tự ưu tiên từ 1 đến 6, gồm: (1) mẹ đẻ Liệt sĩ; (2) bà ngoại ruột của Liệt sĩ; (3) anh, chị, em cùng mẹ đẻ với Liệt sĩ; (4) bác, cậu, dì là anh, chị, em ruột của mẹ Liệt sĩ; (5) anh, em con của chị gái, em gái của mẹ đẻ Liệt sĩ; (6) con của chị gái, em gái Liệt sĩ. Bước cuối cùng, người được lựa chọn sẽ đến địa điểm thu mẫu theo thời gian Công an xã, phường thông báo và bắt buộc mang theo thẻ Căn cước hoặc CCCD gắn chíp để phục vụ việc quét, đối chiếu dữ liệu.
Khi công dân có mặt, lực lượng chức năng sẽ tiến hành xác thực thông tin thân nhân thu mẫu, đơn vị Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội địa phương sẽ tạo yêu cầu tích hợp lên dữ liệu dân cư rồi mới chuyển sang công đoạn lấy mẫu sinh phẩm và xác nhận hoàn thành trên hệ thống. Việc lấy mẫu sinh phẩm được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, bảo đảm an toàn và thuận tiện. Sau khi kiểm tra, đối chiếu nhân thân, cán bộ chức năng sẽ tiến hành thu nhận mẫu ADN. Toàn bộ dữ liệu sẽ được quản lý, lưu trữ để phục vụ đối chiếu với các mẫu hài cốt Liệt sĩ chưa xác định danh tính.
(CATP) Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng trong lòng đất mẹ vẫn còn hơn 175.000 Liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt, cùng hơn 300.000 phần mộ thiếu tên tuổi. Phía sau những con số ấy là những mái đầu từ xanh nay đã bạc trắng, nhiều cụ đã ngoài 90 tuổi, vẫn ngày đêm khắc khoải đợi ngày đón người thân trở về.