Vì sao cần một thông tư riêng cho "lãng phí”
Ngày 10/12/2025, tại Hà Nội, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tổ chức lễ ký Thông tư liên tịch với 11 cơ quan Trung ương, hướng dẫn việc xác định hành vi lãng phí để áp dụng trong khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm liên quan đến lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Dự và chủ trì buổi lễ có ông Hồ Đức Anh, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; dự và chứng kiến lễ ký có ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Trưởng ban Nội chính Trung ương.
Văn bản được ký kết mang tên đầy đủ là Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BTP-BTC-BCT-BXD-BNN&MT-KTNN-TTCP, có sự tham gia của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra Chính phủ. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 25/01/2026.
Hội nghị tổng kết công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày 11/12/2025
Việc xây dựng thông tư này xuất phát từ chỉ đạo của Thường trực Ban Bí thư, giao Đảng ủy Viện Kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan nghiên cứu ban hành hướng dẫn về cách xác định lãng phí để thống nhất áp dụng trong điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm về "lãng phí” quy định tại Bộ luật Hình sự.
Đáng chú ý, các dấu hiệu xác định lãng phí được ghi nhận cụ thể tại chương II của Thông tư liên tịch được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các hành vi lãng phí cần tập trung phòng, chống theo Hướng dẫn số 63-HD/TW ngày 28/4/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời đối chiếu với các quy định của pháp luật chuyên ngành trong từng lĩnh vực như Luật Đất đai, Luật Đầu tư công, Luật Khoáng sản.
Điều này lý giải vì sao thành phần ký kết Thông tư có sự góp mặt của nhiều bộ chuyên ngành như: Xây dựng, Công thương, Nông nghiệp và Môi trường - bởi hành vi lãng phí trong thực tế thường gắn liền với những lĩnh vực quản lý chuyên môn cụ thể, đòi hỏi ý kiến phối hợp từ các cơ quan quản lý nhà nước tương ứng.
Thông tư liên tịch số 11/2025 gồm 3 chương với 14 điều. Chương II của Thông tư - phần cụ thể hóa việc xác định lãng phí, gồm 8 điều - là nội dung có ý nghĩa thực tiễn nhất. Trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án hình sự, khi xác định có dấu hiệu vi phạm được quy định từ Điều 5 đến Điều 9 của Thông tư, cơ quan, người tiến hành tố tụng đang thụ lý vụ việc sẽ chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan để xác định hậu quả lãng phí.
Trong cơ chế phối hợp liên ngành này, Thanh tra Chính phủ được xác định giữ vai trò quan trọng: cung cấp thông tin, kết luận thanh tra và phối hợp chuyên môn, góp phần bảo đảm việc xác định hậu quả lãng phí được thực hiện thống nhất, chặt chẽ và đúng pháp luật. Cụ thể, khi cơ quan tiến hành tố tụng cần xác định hậu quả lãng phí trong một vụ việc, vụ án cụ thể, Thanh tra Chính phủ tham gia với vai trò cung cấp kết luận thanh tra, thông tin, tài liệu và ý kiến theo lĩnh vực quản lý nhà nước, góp phần làm rõ bản chất, mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm.
Đây chính là điểm kết nối trực tiếp giữa Thông tư liên tịch 11/2025 với hoạt động thanh tra các dự án tồn đọng, chậm tiến độ đang diễn ra trên khắp cả nước. Những kết luận thanh tra được Thanh tra Chính phủ và Thanh tra các địa phương ban hành trong thời gian qua không chỉ dừng lại ở việc kiến nghị khắc phục hành chính, mà còn có thể trở thành căn cứ, tài liệu đầu vào để các cơ quan tố tụng xem xét, xác định hậu quả lãng phí theo Thông tư liên tịch mới. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc hoặc những vấn đề cần bổ sung, Thanh tra Chính phủ có trách nhiệm phối hợp phản ánh để các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo quy định.
Một dự án khu phức hợp thương mại, văn phòng, khách sạn và chung cư cao cấp ở Đà Nẵng từ năm 2008 đến nay chưa hoàn thành
Ranh giới nhân văn: Các trường hợp được xem xét khoan hồng
Một trong những nội dung được dư luận quan tâm nhất của Thông tư liên tịch 11/2025 là các quy định về chính sách khoan hồng - bởi đây chính là ranh giới phân định giữa một sai sót trong quản lý, điều hành với một hành vi phạm tội cần xử lý hình sự.
Theo nội dung được công bố tại lễ ký, Thông tư nêu rõ các trường hợp được xem xét áp dụng chính sách khoan hồng bao gồm: người thực hiện hành vi không vì vụ lợi cá nhân, có tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; không gây thiệt hại hoặc đã khắc phục, bồi thường toàn bộ hậu quả; dự án, công trình tuy có sai phạm nhưng đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; người vi phạm do quan hệ lệ thuộc, thiếu nhận thức đầy đủ, đã hợp tác tích cực với cơ quan có thẩm quyền; hoặc đã tự nguyện khai báo, ăn năn, khắc phục hậu quả trước khi bị xử lý.
Những quy định này phản ánh đúng tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh trong các phát biểu chỉ đạo trước đó: công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải "phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội; không vì phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực mà làm cán bộ không dám làm, đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm" (phiên họp thứ 30 Ban Chỉ đạo Trung ương ngày 18/6/2026).
Nói cách khác, Thông tư liên tịch 11/2025 không nhằm mục đích hình sự hóa mọi trường hợp dự án chậm tiến độ hay tài sản công sử dụng chưa hiệu quả - điều mà nhiều cán bộ, doanh nghiệp từng lo ngại có thể dẫn đến tâm lý "sợ trách nhiệm", né tránh quyết định. Thay vào đó, văn bản này thiết lập một cơ chế phân loại: những trường hợp có dấu hiệu vụ lợi, cố ý gây thất thoát, không hợp tác khắc phục hậu quả sẽ bị xem xét xử lý nghiêm theo pháp luật; còn những trường hợp xuất phát từ nguyên nhân khách quan, không vụ lợi cá nhân và đã có nỗ lực khắc phục sẽ được xem xét khoan hồng.
Theo văn bản chính thức từ Kiểm toán Nhà nước, Thông tư liên tịch số 11/2025 quy định rõ trách nhiệm tổ chức triển khai thực hiện thuộc về toàn bộ 11 cơ quan đã tham gia ký kết: Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Kiểm toán nhà nước và Thanh tra Chính phủ; trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các cơ quan có trách nhiệm kịp thời phản ánh để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền.
Với cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ như vậy, có thể thấy Thông tư liên tịch 11/2025 không phải là một văn bản đơn lẻ của riêng ngành tư pháp, mà là kết quả của sự đồng thuận giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp, phản ánh quyết tâm chung trong việc biến chủ trương "lãng phí tương đương tham nhũng" từ lời nói thành công cụ pháp lý có thể áp dụng trên thực tế.
Có thể thấy, Thông tư liên tịch 11/2025 được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng về đấu tranh phòng,
chống lãng phí; bảo đảm tính khách quan, khoa học, khả thi, có căn cứ trong việc xác định hậu quả lãng phí để giải quyết các vụ việc, vụ án liên quan đến lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý, sự thống nhất trong nhận thức, áp dụng quy định của pháp luật trong việc xác định lãng phí; thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan chuyên môn, cơ quan quản lý nhà nước có liên quan trong việc giải quyết vụ việc, vụ án liên quan đến lãng phí. Việc ban hành Thông tư liên tịch góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết các vụ việc, vụ án, đáp ứng được những yêu cầu, nhiệm vụ mới rất khẩn trương, cấp bách trong công tác phòng, chống lãng phí; góp phần tăng cường nguồn lực, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới dưới sự lãnh đạo của Đảng.
(CATP) Nằm dọc Đại lộ Mai Chí Thọ, tuyến giao thông huyết mạch kết nối khu Đông với trung tâm TPHCM qua hầm Thủ Thiêm, khu tái định cư Bình Khánh (phường An Khánh) từng được kỳ vọng trở thành khu tái định cư kiểu mẫu, một phần quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị mới Thủ Thiêm. Nhưng hơn 10 năm sau, 3.790 căn hộ tại đây vẫn bị bỏ hoang. Đây có thể gọi là biểu tượng của sự lãng phí tài sản công ngay giữa khu vực mà đất có giá đắt đỏ bậc nhất TPHCM. Ngoài ra, rải rác khắp khu vực trung tâm TPHCM, nhiều khu đất công có vị trí đắc địa vẫn đang trong tình trạng quây tôn, bỏ trống hoặc chậm triển khai dự án.