Mở rộng quy mô tổ chức lễ hội đô thị
Nhìn từ góc độ phát triển đô thị dài hạn, mô hình tập trung không phải là vấn đề mà vấn đề nằm ở chỗ nó trở thành cấu trúc duy nhất trong nhiều năm. Khi trải nghiệm lặp lại theo quán tính, giá trị văn hóa không mất đi nhưng khả năng mở rộng cảm nhận của con người về thành phố bị thu hẹp. Điều cần thiết không phải thay thế cái cũ, mà mở rộng tư duy tổ chức để tạo thêm tầng trải nghiệm mới. Lễ hội đô thị không nên bị giới hạn trong một điểm nhấn đơn lẻ; nó cần được tổ chức như một hệ sinh thái không gian đa trung tâm, nơi mỗi khu vực đóng góp một lớp ý nghĩa riêng.
Trong bối cảnh ấy, mặt nước - cụ thể là trục không gian của sông - mở ra một hướng tiếp cận tự nhiên. Con sông không chỉ là yếu tố địa lý mà là nền tảng hình thành lịch sử giao thương, định cư và phát triển kinh tế của Thành phố. Trong ký ức đô thị, nó từng là cửa ngõ kết nối với thế giới, nhưng vai trò văn hóa đã thu hẹp qua nhiều thập niên hiện đại hóa. Nhìn Tết như dịp tái kể câu chuyện đô thị, việc khai thác không gian mặt nước cho nghệ thuật và trải nghiệm cộng đồng không chỉ là lựa chọn sáng tạo, mà là cách tái kết nối con người với yếu tố nền tảng của chính nơi họ sống.
Xét về bản chất không gian, mặt nước tạo khả năng biểu đạt mà quảng trường hay tuyến phố khó thay thế. Chiều rộng tự nhiên cho phép tổ chức quy mô lớn, còn bề mặt phản chiếu tạo lớp trải nghiệm thị giác và cảm xúc thứ hai thông qua ánh sáng, âm thanh và chuyển động. Quan trọng hơn, trải nghiệm này không bị dồn nén vào một trục duy nhất: người tham gia có thể tiếp cận từ bờ, từ cầu, từ tàu, từ các tầng cao. Không gian lễ hội vì thế lan tỏa theo cấu trúc đô thị, thay vì bị nén vào một điểm.
Đông đảo người dân, du khách tham quan đường hoa Nguyễn Huệ dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026
Ở góc độ kinh tế, khai thác mặt nước đồng nghĩa kích hoạt chuỗi dịch vụ liên quan du lịch đường thủy, lưu trú ven sông, ẩm thực, vận chuyển và thương mại. Giá trị tiêu dùng phân tán ra nhiều ngành và nhiều khu vực, biến Tết thành động lực kinh tế tổng hợp thay vì chỉ là sự kiện văn hóa ngắn hạn. Đồng thời, việc mở rộng lễ hội sang mặt nước còn mang ý nghĩa biểu tượng: nó tái định vị quan hệ giữa đô thị và thiên nhiên, thể hiện cách Thành phố coi môi trường sống như một phần của đời sống văn hóa, không chỉ là nền tảng hạ tầng kỹ thuật.
Dĩ nhiên, lựa chọn này không đơn giản. Nó đòi hỏi phối hợp quản lý liên ngành, kiểm soát giao thông thủy, tổ chức dòng người đa hướng, đầu tư kỹ thuật phức tạp và nguồn lực lớn. Việc chưa triển khai rộng rãi không phản ánh thiếu sáng tạo, mà là hệ quả của cân nhắc rủi ro và tính khả thi. Vì vậy, vấn đề không nên đặt trong khung thay thế giữa hai mô hình, mà ở sự chuyển đổi tư duy: từ tổ chức sự kiện đơn điểm sang điều phối mạng lưới trải nghiệm đô thị.
Nếu nhìn xa hơn, câu chuyện không chỉ nằm ở không gian mà còn ở thời gian. Đêm giao thừa thường được tổ chức như cao trào ngắn ngủi, rồi nhanh chóng tan rã. Nhưng nếu được thiết kế như một hành trình xuyên đêm - từ chiều tối đến bình minh - thời gian trở thành cấu trúc trải nghiệm. Giai đoạn đầu kích hoạt không gian công cộng bằng nghệ thuật ánh sáng và trình diễn; thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới tạo cao trào biểu tượng; sau giao thừa là sự dịch chuyển sang trải nghiệm trên mặt nước; về cuối đêm là các hoạt động âm nhạc, ẩm thực, cộng đồng. Khi đó, lễ hội không chỉ là trình diễn mà là hành trình cảm xúc, dẫn dắt con người khám phá Thành phố bằng nhiều giác quan.
Xây dựng bản sắc thành ba trục giá trị
Tuy nhiên, bản sắc lễ hội không được tạo ra chỉ bằng kỹ thuật tổ chức. Nền tảng sâu nhất nằm ở cộng đồng - yếu tố quyết định sức sống xã hội. Với một đô thị hình thành từ di chuyển và giao thương, cộng đồng không phải khối quan sát thụ động mà là động cơ vận hành. Tết chỉ có bản sắc khi đời sống của người dân trở thành nội dung của lễ hội: họ tham gia bằng chính hoạt động sống - kinh doanh, sáng tạo, giao tiếp - và vì vậy có cảm giác sở hữu văn hóa đối với trải nghiệm chung. Khi cộng đồng là chủ thể, lễ hội bền vững không nhờ mệnh lệnh hành chính hay truyền thông, mà nhờ ký ức chung được nuôi dưỡng qua nhiều năm.
Ở tầng quốc tế, bản sắc chỉ được công nhận khi sự kiện xuất hiện trong hệ sinh thái lựa chọn của thế giới. Điều này không phụ thuộc vào quy mô sân khấu, mà vào vị trí của lễ hội trong lịch truyền thông, mạng lưới du lịch và hợp tác văn hóa toàn cầu. Khi thời khắc giao thừa trở thành mốc được nhắc tới trước nhiều tháng, khi nghệ sĩ quốc tế coi việc tham gia là dấu mốc nghề nghiệp, khi hình ảnh Thành phố được phát sóng đến hàng triệu người - khi đó, sự kiện vượt ra khỏi phạm vi nội địa. Nhưng để đạt được điều này, điều cốt lõi không phải sao chép hình mẫu bên ngoài, mà xác lập giá trị độc nhất của chính mình.
Và chính tại điểm này, câu hỏi về bản sắc có thể được trả lời ở mức nền tảng nhất. Thành phố này không được định nghĩa bởi sự bảo tồn nguyên trạng, mà bởi năng lực hấp thụ và chuyển hóa. Nó được hình thành bởi dòng người đến để tìm cơ hội thay đổi đời sống. Trong cấu trúc ấy, Tết không chỉ là nghi lễ khép lại năm cũ, mà là khoảng dừng hiếm hoi để nhìn lại rồi tiếp tục đi tiếp. Nếu nhiều nơi định nghĩa giao thừa bằng ký ức lịch sử, thì Tết ở đây có thể được định vị như lễ hội của khả năng bắt đầu lại - nơi năng lượng sống của con người là biểu tượng trung tâm.
Từ nền tảng ấy, bản sắc có thể được cô đọng thành ba trục giá trị. Trục mở - dung nạp nhiều văn hóa, nhiều tầng lớp, nhiều nhịp sống. Trục kết nối - hướng ngoại và gắn với dòng giao thương, nơi lễ hội trở thành điểm gặp gỡ của thế giới. Trục tiếp diễn - không triệt tiêu nhịp sống mà chuyển hóa nó, phản ánh tinh thần năng động và thực tế. Khi ba trục này hội tụ, các lựa chọn tổ chức - từ tuyến phố, mặt nước, ánh sáng, âm nhạc đến sự tham gia cộng đồng - không còn rời rạc mà trở thành phương tiện kể cùng một câu chuyện.
Đặt trên bản đồ thế giới, bản sắc ấy không nằm ở sự hoành tráng hình thức, mà ở sự trung thực với cách đô thị tồn tại: một thành phố đang chuyển động, đang mở ra và đang tái tạo chính mình qua từng năm. Tết, vì thế không phải là lễ hội của hoài niệm, mà là lễ hội của năng lực bắt đầu lại - nơi đời sống con người trở thành nội dung trung tâm và nơi đô thị kể câu chuyện của mình bằng chính nhịp sống đang diễn ra.
Một đô thị không trở thành điểm đến toàn cầu nhờ quy mô trình diễn hay công nghệ ánh sáng, mà nhờ sự trung thực trong cách thể hiện bản chất sống của chính mình.
Thành phố này không mang dáng dấp của những trung tâm lễ hội cổ kính, cũng không sở hữu các biểu tượng kiến trúc dùng để phô diễn quyền lực văn hóa. Điều làm nên đặc tính riêng của nó là nhịp sống luôn vận động, là khả năng dung nạp con người và ý tưởng mới, là tinh thần mở cửa và tiếp nối. Vì vậy, khi Tết được nhìn như khoảnh khắc đô thị tự biểu đạt, nó không cần phải cố gắng trở thành một phiên bản khác của nơi nào đó. Điều cần thiết hơn là để lễ hội phản ánh đúng điều đã tồn tại: một thành phố nhiệt đới sống động, nơi đời sống cộng đồng, dòng sông, đường phố và kinh tế sinh hoạt hòa vào nhau trong thời khắc chuyển năm.
Trong chiều hướng ấy, việc mở rộng không gian lễ hội - từ tuyến phố trung tâm đến mặt nước - không phải là thay thế biểu tượng cũ, mà là làm phong phú cách con người cảm nhận đô thị. Việc khuyến khích cộng đồng tham gia không chỉ là chiến lược xã hội, mà là cách bảo đảm rằng lễ hội mang hơi thở đời sống thực. Và việc kết nối quốc tế không đơn thuần là quảng bá, mà là đặt sự kiện vào dòng lựa chọn của thế giới bằng sự ổn định, chuyên nghiệp và kiên nhẫn theo năm tháng.
Một thương hiệu văn hóa bền vững thường không hình thành trong khoảnh khắc bùng nổ mà trong quá trình tích lũy ký ức. Nếu mỗi năm Thành phố tổ chức đêm giao thừa với cùng một tinh thần nhất quán: tôn trọng bản sắc, mở không gian cho con người và duy trì chuẩn mực tổ chức thì theo thời gian, sự kiện ấy sẽ tự nhiên bước vào bản đồ du lịch toàn cầu. Không phải như một điểm nhấn ồn ào, mà như một lời mời dịu dàng nhưng đáng tin cậy, khiến người ta muốn quay lại.
Vì thế, có lẽ nên dừng ở một nhận định giản dị: nâng tầm Tết không phải là tạo ra điều xa lạ, mà là chăm sóc và định hình những gì Thành phố vốn có: dòng người, dòng sông, nhịp sống và tinh thần bắt đầu lại. Khi những yếu tố ấy được tổ chức bằng sự chuyên nghiệp và tầm nhìn dài hạn, Tết sẽ không chỉ là một dịp lễ thường niên, mà trở thành một sản phẩm văn hóa đặc trưng đủ sâu để cư dân gắn bó, đủ rõ để thế giới nhận diện và đủ bền để tồn tại qua thời gian.
(CATP) Khi đi sâu hơn vào cấu trúc xã hội cụ thể, có thể thấy rằng việc bàn về văn hóa Tết dưới dạng khái quát chung cho toàn xã hội sẽ khó phản ánh hết chiều sâu vận hành thực tế. Tết không diễn ra trong một không gian đồng nhất mà trải qua những điều kiện sống, nhịp sinh kế và cấu trúc cộng đồng rất khác nhau. Vì vậy, nếu đặt mục tiêu kiến tạo Tết như một thiết chế văn hóa có năng lực nuôi dưỡng con người và bản sắc, thì cách tiếp cận cần chuyển từ "một mô hình chung" sang "một hệ sinh thái đa dạng", trong đó mỗi cộng đồng được nhìn nhận theo hoàn cảnh riêng nhưng vẫn được kết nối bởi các giá trị cốt lõi.