Không dừng ở khẩu hiệu
Theo Bộ Công an, định hướng phát triển công dân số của Việt Nam có nhiều điểm tương đồng về mặt chiến lược với Estonia, một trong những quốc gia đi đầu thế giới về Chính phủ số. Cả hai quốc gia đều tiếp cận theo hướng lấy người dân làm trung tâm, sử dụng định danh điện tử và cơ sở dữ liệu dân cư làm nền tảng để phát triển dịch vụ công trực tuyến, thúc đẩy giao dịch số và xây dựng xã hội số. Nếu Việt Nam triển khai công dân số qua căn cước, VNeID và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thì Estonia phát triển hệ sinh thái số dựa trên định danh điện tử, cơ sở dữ liệu số thống nhất và nền tảng trao đổi dữ liệu X-Road, đã ở mức độ sâu và đồng bộ hơn.
Tại Việt Nam, hành trình công dân số được triển khai đồng bộ, gắn liền với Đề án 06, việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử, cùng siêu ứng dụng quốc gia VNeID. Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu diễn ra mạnh mẽ, việc định hình và phát triển công dân số được xác định là nhiệm vụ cốt lõi, mang tính chiến lược của Chính phủ nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công phục vụ người dân, doanh nghiệp.
TPHCM cung cấp các dịch vụ công trực tuyến trên hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính
Chiến lược "lấy người dân làm trung tâm" không dừng ở khẩu hiệu, mà được cụ thể hóa bằng một chính sách khuyến khích khá thực tế: miễn, giảm phí và lệ phí cho những ai chủ động tích hợp giấy tờ trên VNeID. Theo Nghị quyết về phát triển công dân số của Chính phủ (Nghị quyết 66.22), có hiệu lực thi hành từ ngày 15/8/2026 đến 28/2/2027, công dân hoàn thành việc tích hợp 5 loại thông tin, giấy tờ cơ bản trên ứng dụng VNeID và thực hiện thủ tục hành chính đáp ứng điều kiện quy định sẽ được miễn, giảm phí, lệ phí tương ứng của thủ tục hành chính đó. Năm loại thông tin, giấy tờ cơ bản đó, gồm: giấy khai sinh, thông tin thẻ ngân hàng hoặc tài khoản thanh toán, ví điện tử, tài khoản tiền di động, thông tin tài khoản an sinh xã hội, thông tin số thuê bao ĐTDĐ và sổ sức khỏe điện tử.
Danh sách quyền lợi đi kèm khá cụ thể. Với cấp đổi, cấp lại căn cước, quy định hiện hành đã giảm 50% lệ phí đến hết ngày 31/12/2026, nhưng nếu công dân sử dụng tài khoản định danh điện tử đã tích hợp đủ giấy tờ, mức giảm sẽ là toàn bộ chi phí; lệ phí đăng ký thường trú, cấp hộ chiếu phổ thông trong nước, cấp giấy thông hành với nước có chung đường biên giới cho một số nhóm đối tượng cũng được miễn phí khi đáp ứng điều kiện. Với các loại phí, lệ phí giá trị lớn hơn, Nghị quyết quy định giảm 10% lệ phí trước bạ với nhà, đất nhận chuyển nhượng khi đăng ký quyền sở hữu, áp dụng một lần duy nhất trong năm, mức giảm tối đa không quá 5 lần mức lương cơ sở; đồng thời giảm 50% lệ phí trước bạ với ô tô và giảm 100% với xe máy khi đăng ký quyền sở hữu, nếu đã tích hợp đủ thông tin mã số thuế, đăng ký xe. Phí thẩm định phê duyệt thiết kế phòng cháy, chữa cháy cũng được giảm 50%, tương đương mức thu tối thiểu 250.000 đồng một dự án và tối đa 75 triệu đồng một dự án, khi tích hợp đủ 5 loại giấy tờ và đăng ký qua dịch vụ công trực tuyến.
Điều kiện chung xuyên suốt các chính sách ưu đãi này là công dân phải dùng tài khoản định danh điện tử mức độ 2, hoàn thành tích hợp thông tin và thực hiện thủ tục qua dịch vụ công trực tuyến. Đây là cách Nhà nước dùng chính sách tài chính để khuyến khích người dân tự nguyện đưa dữ liệu lên hệ thống chung, thay vì áp đặt bằng mệnh lệnh hành chính, nhất quán với tinh thần "lấy người dân làm trung tâm".
Nghị quyết cũng nêu rõ ứng dụng định danh quốc gia sẽ được phát triển, mở rộng để cung cấp tiện ích số cho công dân: truy cập dữ liệu số của công dân, định danh và xác thực điện tử, chứng thực chữ ký số công cộng miễn phí phục vụ dịch vụ công trực tuyến, làm nền tảng nộp hồ sơ thủ tục hành chính trên môi trường điện tử, liên kết tài khoản thanh toán, ví điện tử, thẻ ngân hàng để hỗ trợ chi trả an sinh xã hội, Theo định hướng này, VNeID là "chìa khóa số" để định danh, xác thực, cung cấp giấy tờ điện tử, còn Cổng Dịch vụ công quốc gia là "một cửa số" duy nhất để thực hiện toàn bộ thủ tục hành chính.
Người dân Estonia có thể thực hiện mọi thủ tục hành chính, kể cả ly hôn hoàn toàn qua mạng
Sớm hoàn thiện luật định danh
Nếu VNeID hiện tại xoay quanh con người, một dự thảo luật đang được lấy ý kiến sẽ mở rộng phạm vi đó ra rất xa. Bộ Công an đang chủ trì xây dựng Hồ sơ dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, lấy ý kiến công khai đến ngày 2/8/2026, dự kiến định danh không chỉ cá nhân, tổ chức mà mọi thực thể trong môi trường vật lý và điện tử, từ hàng hóa, tàu thuyền, tài sản số đến sự kiện, địa điểm, không gian. Theo dự thảo, đối tượng định danh điện tử được chia thành 5 nhóm: cơ quan, tổ chức và cá nhân; các đối tượng vật chất như sản phẩm, hàng hóa, thiết bị, tài sản; các thực thể phi vật chất như cơ sở dữ liệu, hình ảnh, video, phần mềm, dịch vụ số, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số và di sản văn hóa phi vật thể; các sự kiện, giao dịch, hành vi; và địa điểm, không gian. Dự thảo cũng quy định mã định danh gồm mã định danh quốc gia và mã định danh tự chủ, mỗi đối tượng chỉ được cấp một mã duy nhất, không trùng lặp.
Theo cơ quan soạn thảo, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc chỉ định danh con người không còn đáp ứng được yêu cầu quản lý, khi ngày càng nhiều đối tượng khác tham gia vào các giao dịch trên môi trường số. VNeID theo đó không chỉ là ứng dụng lưu trữ thông tin cá nhân, mà từng bước trở thành cổng quản lý tài sản, hàng hóa thuộc quyền sở hữu của người dân. Dự thảo cũng thiết lập cơ chế truy vết danh tính điện tử theo trình tự thời gian, có ý nghĩa quan trọng trong phòng, chống lừa đảo trực tuyến khi mọi giao dịch tài chính, hoạt động trên mạng xã hội hay tương tác giữa các tài khoản số đều được lưu vết và xác thực. Kết quả truy vết, xác thực được quy định là nguồn chứng cứ hợp pháp trong tố tụng, giúp cơ quan chức năng xử lý tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến, gian lận thương mại nhanh và hiệu quả hơn.
Nhìn xuyên suốt có thể thấy một trình tự rõ ràng trong xây dựng quốc gia số. Việc xây dựng nền tảng bằng luật khung và bản thiết kế kiến trúc chung, buộc mọi hệ thống phải "nói cùng một ngôn ngữ" giúp chuyển dần gánh nặng giấy tờ của người dân sang cho dữ liệu. Đây cũng là quá trình xây dựng chiến lược lấy người dân làm trung tâm và xa hơn là một dự thảo luật đang định hình lại khái niệm "định danh" theo hướng bao trùm cả con người lẫn tài sản, dữ liệu, sự kiện, không gian. Quá trình xây dựng Khung kiến trúc, hoàn thiện Luật hộ tịch, mở rộng VNeID và soạn thảo luật định danh mới vẫn đang tiếp diễn, với nhiều mốc thời gian cụ thể ở phía trước như quý 3/2026 cho việc kết nối dữ liệu quốc gia cùng với việc lấy ý kiến dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử.
(CATP) Trong xu thế đơn giản hóa thủ tục hành chính, thời hạn áp dụng một thay đổi sâu rộng đang đến gần. Người dân sẽ được đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử tại bất kỳ xã, phường nào, không còn bị ràng buộc bởi nơi cư trú hay địa giới hành chính. Việc cắt giảm một khâu thủ tục ở đầu vào này là nhờ ở phía sau có nền tảng thông tin chính xác để hậu kiểm: Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Bộ Công an xây dựng và quản lý.