Phân quyền cho cấp cơ sở
Có thể thấy ở lĩnh vực hộ tịch, sự thay đổi còn căn bản hơn về tư duy phục vụ. Luật Hộ tịch năm 2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027, giao thẩm quyền đăng ký tất cả sự kiện, thông tin hộ tịch trong nước cho UBND cấp phường, xã. Theo Bộ Tư pháp, người dân được quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ địa phương nào, không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính, với các việc gồm khai sinh, kết hôn, giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi thông tin hộ tịch, tình trạng hôn nhân và khai tử.
Để người dân có thể đến bất kỳ xã, phường nào làm khai sinh, thì bản thân dữ liệu hộ tịch phải chạy được trên phạm vi rộng. Luật Hộ tịch năm 2026 xác định Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng tập trung, thống nhất, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác. Từ đó, luật chuyển từ phương thức "quản lý thụ động" sang "phục vụ chủ động", trong đó các cơ quan Nhà nước có trách nhiệm khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục, thay vì yêu cầu người dân cung cấp lại nhiều loại giấy tờ như trước.
Đầu tháng 06/2026, kết luận Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 05/2026, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương đôn đốc hoàn thành kết nối, đồng bộ dữ liệu các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành về Trung tâm dữ liệu quốc gia, hoàn thành trong quý 3/2026; đồng thời đẩy nhanh tích hợp hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung của bộ, ngành với Cổng dịch vụ công quốc gia tại Trung tâm dữ liệu quốc gia.
Chủ trương này được cụ thể hóa bằng Thông tư số 62/2026/TT-BCA quy định về phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công an, triển khai Nghị quyết số 22/2026/NQ-CP ngày 29/4/2026 của Chính phủ. Trao đổi tại tọa đàm chính sách về thông tư này, Thiếu tướng Trần Nguyên Quân, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an cho biết Thông tư 62/2026/TT-BCA đã bãi bỏ 30 thủ tục hành chính theo Nghị quyết số 22/2026/NQ-CP, chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", đồng thời xác định việc phân cấp thủ tục phải gắn với đơn giản hóa các yếu tố khác như thành phần hồ sơ, yêu cầu điều kiện, trình tự thực hiện, thời gian giải quyết để tạo thuận lợi cho số hóa, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.
Việc chuyển trọng tâm phục vụ từ cấp trên xuống cấp cơ sở cũng đi kèm cơ chế kiểm soát dữ liệu chặt chẽ. Theo Báo Chính phủ, lý giải về Quyết định số 2709/QĐ-BCA ngày 15/5/2026 công bố bãi bỏ nhiều thủ tục ở cấp bộ, cấp tỉnh, Đại tá Ngô Như Cường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (CSQLHC về TTXH), Bộ Công an cho biết chủ trương này nhằm chuyển trọng tâm phục vụ người dân về cấp xã, gắn với dữ liệu dân cư, căn cước, định danh điện tử. Theo đó, việc truy cập, cập nhật, khai thác dữ liệu đều phải được kiểm soát trên hệ thống, có định danh người thực hiện, phân quyền nghiệp vụ, lưu vết thao tác và chịu sự kiểm tra, giám sát; trường hợp lợi dụng, chia sẻ dữ liệu trái quy định sẽ bị xử lý nghiêm.
Công an phường Phú Lợi cấp đổi thẻ đảng viên trên nền tảng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư
Việc bãi bỏ các thủ tục nêu trên không phải là bãi bỏ yêu cầu quản lý Nhà nước về căn cước, cũng không làm mất đi việc thu thập, cập nhật, quản lý thông tin căn cước khi pháp luật có quy định, mà là bãi bỏ hình thức thủ tục hành chính thực hiện tại cấp bộ, cấp tỉnh. Bước chuyển này nhằm sắp xếp lại thẩm quyền, quy trình giải quyết theo hướng phân cấp mạnh, phân cấp triệt để, đưa việc tiếp nhận, hướng dẫn, xử lý thủ tục hành chính về cấp cơ sở, nhất là công an cấp xã, nơi gần dân, sát dân và thuận tiện nhất cho người dân.
Đưa dữ liệu đến gần dân
Là địa phương đông dân nhất nước, TPHCM cho thấy rõ mối liên hệ giữa dữ liệu và thủ tục. Theo Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, thành phố dẫn đầu cả nước với hơn 45 triệu dữ liệu chuyên ngành được kết nối, liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; hoàn thành số hóa 4 loại sổ hộ tịch với hơn 15,3 triệu dữ liệu; đồng bộ hàng triệu dữ liệu về đất đai, hôn nhân, bảo hiểm xã hội, lao động, văn bằng.
Kết quả đầu ra của khối dữ liệu nói trên là những con số về hồ sơ. Tính đến giữa tháng 5/2026, toàn thành phố tiếp nhận 1.673.708 hồ sơ, đã giải quyết 1.503.636 hồ sơ, tỷ lệ đúng hạn đạt hơn 99%; đồng thời công bố 2.065 thủ tục hành chính đủ điều kiện thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính, đạt 100%. Ở cấp cơ sở, sau 9 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Dĩ An đã tiếp nhận và chuyển giải quyết trên 36.300 hồ sơ, tỷ lệ giải quyết trước và đúng hạn đạt 99,9%.
Lực lượng công an cơ sở giữ vai trò trực tiếp trong việc đưa dữ liệu đến gần dân. Công an TPHCM đã ra mắt mô hình "Trạm công dân số" tại phường Gò Vấp và phường Tân Sơn Nhì, bố trí kiosk dịch vụ công với 201 thủ tục hành chính, tập trung vào các lĩnh vực gần gũi với người dân như đăng ký cư trú, cấp định danh điện tử, căn cước và hộ tịch, nhằm thúc đẩy khai thác hiệu quả Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư ngay tại khu dân cư.
Hệ thống tra cứu thủ tục hành chính dịch vụ công
Tuy nhiên, quá trình vận hành vẫn ghi nhận mặt còn vướng là khi dữ liệu chưa "đúng, đủ, sạch, sống". Ghi nhận thực tế của Trung tâm Phục vụ Hành chính công thành phố cho thấy quá trình triển khai vẫn còn khó khăn do sự chưa đồng bộ giữa một số hệ thống của bộ, ngành Trung ương, đôi lúc phát sinh lỗi kỹ thuật. Một dẫn chứng cụ thể cho khoảng cách giữa dữ liệu "trên hệ thống" và dữ liệu "sát thực tế" là con số do Phòng CSQLHC về TTXH nêu ra. Sau sáp nhập, TPHCMcó hơn 40.000 trẻ em đã đăng ký khai sinh nhưng chưa được đăng ký cư trú trên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây chính là loại "độ trễ" khiến một thủ tục dù đã được thiết kế để chạy phi địa giới vẫn có thể gặp trục trặc khi dữ liệu gốc chưa hoàn chỉnh.
Khi thẩm tra dự án Luật Hộ tịch, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cũng lưu ý việc xây dựng lộ trình đăng ký khai sinh, khai tử chủ động cần xác định cụ thể lộ trình kết nối cơ sở dữ liệu hộ tịch với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác để bảo đảm luật sớm đi vào cuộc sống.
Đơn giản hóa thủ tục hành chính không phải là cắt bớt một cách cơ học, mà là chuyển gánh nặng giấy tờ, đi lại từ người dân sang hệ thống dữ liệu. Người dân bớt một chuyến về quê để làm khai sinh, thì ở phía sau, các cơ sở dữ liệu quốc gia phải kết nối, chia sẻ, xác thực thay cho họ. Mốc quý 3/2026 mà Chính phủ đặt ra để hoàn thành kết nối, đồng bộ dữ liệu về Trung tâm dữ liệu quốc gia, cùng mục tiêu mà TPHCM hướng tới đến năm 2030 về tỷ lệ hài lòng của người dân, doanh nghiệp trong giải quyết thủ tục hành chính, cho thấy đây là một chặng đường còn tiếp diễn. Yêu cầu này được hiện thực hóa ở mức cao hơn với việc Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0 được Chính phủ ban hành ngày 01/8 vừa qua.
(CATP) Một xã hội số không bắt đầu bằng một ứng dụng mà bắt đầu bằng câu hỏi: làm sao để người dân bớt phải chứng minh những điều Nhà nước đã biết. Bước sang năm 2026, câu hỏi đó được trả lời bằng hàng loạt văn bản nối tiếp nhau: Luật Chuyển đổi số xác lập luật chơi chung, Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0 dựng nên bản vẽ kỹ thuật để mọi hệ thống "nói cùng một ngôn ngữ". Nguyên tắc cốt lõi lấy người dùng làm trung tâm dẫn đến sự thay đổi trong tư duy phục vụ từ "người dân phải chứng minh" sang "Nhà nước có trách nhiệm khai thác dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục". Đây là điều mà Khung kiến trúc vừa ban hành xác định là mục tiêu cần đo lường, kiểm chứng được.