Bài cuối: Nung nấu bản đề cương chói lọi

Vợ chồng bác Năm Diêm đều đã qua đời. Cô con gái thứ sáu của ông bà là chị Huỳnh Thị Đến (Sáu Đến) - người góp nhiều công sức trong việc chăm lo mọi sinh hoạt hàng ngày của đ/c Bí thư Xứ ủy cũng đã quá cố. Hiện nay, gia đình chỉ còn mỗi người con trai út là anh Mười Lợi biết rõ về quá trình hoạt động cách mạng bí mật của "Chú Chín" trong thời gian ông lưu trú ở đây.

Theo lời kể của anh Mười, thuở trước nhà anh thuộc diện khang trang nhất ở địa phương. Phía trước nhà có hàng rào hoa dâm bụt bốn mùa đơm bông đỏ rực, hai bên hông trồng hai hàng mãng cầu Xiêm, trái sai quằn cành, sau là vườn trầu. Thời gian đầu khi mới đến đây "Chú Chín" làm việc trong buồng. Những lúc sáng sớm hoặc chiều tối khi bốn bề tĩnh lặng, ông mới bước ra khỏi nhà để vận động, hít thở không khí trong lành. Về sau, bác Năm cất thêm một cái chòi nằm tách biệt ở phía sau vườn để cho "Chú Chín" làm việc được yên tĩnh hơn. Trong chòi, bác Năm có kê một bộ ván lớn đủ vài ba người nằm. Thường túc trực bên cạnh chú có ông Châu Quốc Tuấn (Thư ký), bác sĩ Mười Năng và hai cán bộ cận vệ tin cẩn là các anh Tư Hoành (Nguyễn Văn Hoành) và Năm Hoành (Trần Văn Hoành).

Cố Tổng Bí thư Lê Duẩn còn được người dân quý mến bởi sự thân thiện, nụ cười đôn hậu

Anh Mười Lợi cho biết thêm: "Lúc ông Chín ở đây, chị Sáu tôi và vợ tôi chuyên lo việc cơm nước cho ổng. Còn tôi, đêm đến giả làm người đi cắm câu để lo bảo vệ vòng ngoài. Sau khi cất chòi, ông Chín và những người phụ tá đều làm việc, nghỉ ngơi và ăn uống ở ngoài đó. Ông Chín sinh hoạt giản dị và cần kiệm lắm. Món ổng thích nhất là cá rô, nhưng mỗi bữa cơm chỉ dùng đúng một con. Ổng nói với mọi người phải biết tiết kiệm! Đến nay, tôi vẫn không quên hình ảnh ngày ngày ông Chín luôn mang theo bên mình một chiếc máy thu thanh sử dụng bằng loại pin đại để nghe tin tức và theo dõi tình hình thời cuộc. Lâu lâu, chị Sáu tôi và vợ tôi đi ra ngoài thị trấn mua pin cho ổng nghe đài".

Một điều đặc biệt thú vị là khi đến thăm nhà bác Năm Diêm, chúng tôi phát hiện được nơi phát tích những dòng sơ thảo đầu tiên của bản "Đề cương Cách mạng Miền Nam". Chúng ta đều biết, do chưa nắm được những bằng chứng xác thực nên trong một thời gian dài sau ngày đất nước thống nhất, với lòng ái mộ chân thành, nhiều người đã từng lưu truyền những giả thuyết khác nhau xung quanh việc đoán định địa danh xuất xứ những dòng sơ thảo đầu tiên của bản Đề cương nức tiếng này. Có người quả quyết rằng tác giả đã sơ thảo và hoàn thiện bản Đề cương này tại ngôi nhà số 29 đường Huỳnh Khương Ninh giữa lòng thành phố Sài Gòn. Có người phán đoán nó ra đời tại nhà ông Trần Văn Pháo (Ba Pháo) ở ấp Khai Long, xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển. Cũng có người quả quyết nó được khai sinh trên mảnh đất Bến Tre...

Theo lời kể rất đáng tin cậy của những người đã từng sống kề cận với đ/c Lê Duẩn trong hai năm 1955-1956 như Thượng tướng Cao Đăng Chiếm (người trực tiếp phụ trách công tác bảo vệ đ/c Lê Duẩn trong thời gian này), Thư ký Châu Quốc Tuấn, bác sĩ Võ Cương cùng các cán bộ cận vệ Nguyễn Văn Hoành và Trần Văn Hoành... thì ý tưởng ban đầu của bản sơ thảo Đề cương Cách mạng Miền Nam được đ/c Lê Duẩn phác họa dưới cái chòi con ở phía sau nhà bác Năm Diêm.

Hồi tưởng lại giai đoạn lịch sử này, nguyên Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt đã nhiều lần nói với tôi: "Đề cương Cách mạng Miền Nam" đã được phát kiến và hình thành dần trong tư duy lý luận của đ/c Lê Duẩn kể từ khi kẻ thù thẳng tay đàn áp khủng bố cán bộ, đồng bào ta và ra sức phá vỡ các cơ sở Cách mạng tại khu vực các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Khi đang ở Quản Phú, giữa Vàm Đình thuộc xã Tân Hưng Tây, huyện Cái Nước, đ/c Bí thư Xứ ủy đã căn dặn tôi phải theo dõi sát sao các cuộc tàn sát đẫm máu của địch để kịp thời phát động sâu rộng lòng căm thù giặc trong quần chúng, hướng tới việc sử dụng bạo lực cách mạng để chống lại bạo lực phản cách mạng". Và Nhân dân ta đã thực sự hành động như vậy. Tại xã Tân Hưng Đông (huyện Cái Nước), có bà mẹ cùng 3 con dùng hung khí thô sơ hạ sát quân thù khi chúng kéo đến định gây tang tóc...

Anh Mười Lợi (người ngồi trên võng) kể lại quá trình hoạt động của "Chú Chín" trong khoảng thời gian ông tá túc cùng gia đình

Người có công thể hiện tư duy sắc sảo của vị đứng đầu Xứ ủy thành những trang sơ thảo đầu tiên của "Đề cương Cách mạng Miền Nam" tại nhà ông Năm Diêm là Thư ký Châu Quốc Tuấn. Do nét chữ của đ/c Tuấn khó xem nên khi viết tới đâu phải nhờ thêm cận vệ Trần Văn Hoành (Năm Hoành) chép lại tới đó, rồi trình cho đ/c Lê Duẩn đọc lại để chỉnh lý và bổ sung. Bản Đề cương lịch sử này được hoàn thành bước đầu vào mùa Thu năm 1956 tại Văn phòng Thường vụ Xứ ủy ở thành phố Sài Gòn rồi gửi ra tới Thủ đô Hà Nội vào cuối năm đó.

Sau khi trở về vùng đất Mũi để tìm lại những vết chân son của đ/c Lê Duẩn trong những tháng ngày hoạt động bí mật tại tỉnh Cà Mau, tôi có dịp đến nhà thăm Thượng tướng Cao Đăng Chiếm. Gia chủ xúc động kể lại chuyện xưa: "Anh Ba (Lê Duẩn) lúc này để râu dài, đôi mắt nhiều suy tư, chúng tôi biết anh đang nghĩ nhiều vấn đề kế sách trong hoàn cảnh chiến đấu mới. Tôi được phân công nhiệm vụ nắm địch tình và bảo vệ anh Ba. Cả hai công tác ấy đối với tôi thật nặng nề, hệ trọng. Nổi lo luôn thường trực trong tôi bởi để xảy ra chuyện chẳng lành thì mình có tội lớn với Đảng, với Nhân dân. Kẻ thù lật lọng phá hoại Hiệp định Giơ-ne-vơ. Mỹ - Diệm ngày càng trắng trợn đánh phá Cách mạng một cách cực kỳ tàn bạo. Chúng bắt bớ, khủng bố khốc liệt, thanh lọc dần người bị chúng nghi ngờ do Cách mạng cài cắm. Máu chảy, người chết, làng xóm tan hoang khiến dân chúng căm uất, chỉ mong được vùng lên, chiến đấu và làm nên chiến thắng như hồi 9 năm Kháng chiến chống Pháp. Tôi nhớ mãi lời của bác Mười Đỏ - một lão nông ở địa phương nhờ tôi hỏi dùm các anh lãnh đạo Xứ ủy là chúng ta có đứng dậy đánh giặc không? Nếu không đánh thì mọi người khó được yên thân".

Bác Mười Đỏ có hai con trai đều là đảng viên trung kiên. Chẳng riêng bác Mười mà phần lớn đồng bào Miền Nam lúc đó đều chung nỗi căm uất, chung câu hỏi bức xúc: Có được cầm súng, cầm dao mà vùng dậy không? Đ/c Cao Đăng Chiếm tập hợp mọi thông tin, báo cáo trực tiếp với Anh Ba. Nghe qua, nét mặt của đ/c Bí thư lúc đó sắt đanh, trầm tư, chẳng nói chẳng rằng. Rồi một hôm, đ/c Chiếm thấy Bí thư đứng lên đi đi, lại lại, lẩm bẩm như nói với riêng mình: "Tình thế này phải đánh thôi". Nghe vậy, trong lòng đ/c Chiếm như mở cờ.

Bản Đề cương này đã được Đảng ta đánh giá là cơ sở của Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ XV - cuộc hội nghị lịch sử do Bác Hồ chủ tọa họp tại Thủ đô Hà Nội vào tháng 01-1959 để xác định con đường tiến lên của Cách mạng Miền Nam, vạch rõ mục tiêu và phương pháp cách mạng trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, để cho bản Đề cương này được hóa thân nhuần nhuyễn vào trong Nghị quyết, cả một tập thể đã tốn biết bao thời gian và tâm lực, phải viết đi viết lại đến 27 lần dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đ/c Lê Duẩn.

Đứng trên mảnh đất thiêng liêng vùng cực Nam của Tổ quốc, nơi hơn nửa thế kỷ trước đ/c Lê Duẩn đã cho ra đời những trang phác thảo đầu tiên của bản Đề cương Cách mạng Miền Nam, lòng chúng tôi vô cùng xúc động. Năm tháng đã trôi qua, đ/c Lê Duẩn đã mãi mãi đi vào cõi vĩnh hằng. Vợ chồng bác Năm Diêm cũng đã hóa ra người thiên cổ. Tại cái chòi nhỏ năm xưa, nơi sơ thảo bản Đề cương bất hủ ra đời, nay chỉ còn là khoảnh đất trồng mấy liếp bạc hà xanh mướt. Hai ngôi mộ vợ chồng bác Năm nằm kề bên nhau trên nền nhà cũ, xung quanh trồng dày đặc những đám hoa mười giờ đơm bông đỏ rực, như để mãi mãi tri ân tác giả bản Đề cương Cách mạng Miền Nam và vợ chồng người lão nông yêu nước nhiệt thành.