Ngày 19/8, cho ý kiến tại Tổ 2 (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc hoàn thiện các quy định về ngân sách nhà nước và đầu tư công lần này phải tạo ra những đổi mới, đột phá thực chất, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, đồng thời tạo thêm dư địa phát triển cho những đô thị động lực như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá các định hướng sửa đổi lần này cơ bản nhằm giải quyết những điểm nghẽn về thể chế, bảo đảm đồng bộ giữa pháp luật về ngân sách nhà nước và đầu tư công, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.
Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh thảo luận tại Tổ
Chủ tịch Quốc hội cho rằng, một trong những vấn đề cần khắc phục là mô hình lập ngân sách, kế hoạch còn nhiều tầng nấc, quy trình kéo dài, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương.
Qua các ý kiến phát biểu, Chủ tịch Quốc hội cũng thống nhất, về hoàn thiện cơ chế phân bổ vốn chương trình mục tiêu quốc gia và vốn bổ sung có mục tiêu, cần chuyển mạnh sang cơ chế giao vốn “trọn gói”, không phân bổ quá chi tiết từng dự án nhỏ lẻ ở cấp Trung ương. Trung ương giao tổng nguồn lực và xác định các mục tiêu, nhiệm vụ bắt buộc; Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phân bổ chi tiết, điều hòa nguồn lực phù hợp với tình hình thực tế; Ủy ban nhân dân tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm.
Cùng với đó, cần rà soát, bãi bỏ những điều kiện ràng buộc quá cứng; nghiên cứu cho phép kéo dài thời gian giải ngân đối với một số khoản kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia có tính chất đặc thù sang năm kế tiếp, thay vì phải thực hiện quá nhiều thủ tục.
“Một trong những vướng mắc lớn thời gian qua chính là mỗi bộ, ngành hướng dẫn một kiểu về thủ tục của từng chương trình. Nay đã hợp nhất chương trình thì cơ chế quản lý ngân sách cũng phải thay đổi tương ứng”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham gia thảo luận tại Tổ 2
Theo Chủ tịch Quốc hội, Quốc hội cũng phải đổi mới phương thức quản lý, không đi quá sâu vào danh mục và từng dự án cụ thể; Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội trong tổ chức thực hiện các định hướng, mục tiêu và chính sách lớn đã được Quốc hội quyết định.
Chủ tịch Quốc hội cũng gợi mở việc cho phép địa phương sử dụng ngân sách để đầu tư, hỗ trợ các công trình hạ tầng liên tỉnh, liên vùng hoặc những công trình ngoài địa giới hành chính nhưng có tác động trực tiếp đến sự phát triển của địa phương.
Chủ tịch Quốc hội dẫn ví dụ TP Hồ Chí Minh có nhu cầu hỗ trợ một số địa phương thuộc vùng căn cứ cách mạng trước đây xây dựng đường, cầu, phục hồi các khu di tích lịch sử gắn với Thành phố nhưng còn gặp vướng mắc về cơ chế ngân sách. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là những vấn đề thực tiễn mà Luật sửa đổi cần tính đến.
Đề cập cơ chế cho Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là hai đô thị đầu tàu, đóng góp rất lớn cho nền kinh tế nhưng đang chịu áp lực rất lớn về nhu cầu đầu tư hạ tầng, giao thông, chống ngập, xử lý chất thải và bảo đảm an sinh xã hội. Trong khi nhu cầu vốn cho các tuyến vành đai, hệ thống đường sắt đô thị, metro và các dự án hạ tầng chiến lược trong 10 - 20 năm tới rất lớn, khả năng đáp ứng từ nguồn ngân sách hiện nay còn hạn chế.
Bên cạnh đó, thẩm quyền huy động vốn, quyết định các công cụ tài chính và khả năng tạo nguồn thu mới của địa phương vẫn chịu nhiều ràng buộc từ các luật chuyên ngành. Từ thực tế này, Chủ tịch Quốc hội gợi mở nghiên cứu một số cơ chế mạnh hơn như khai thác nguồn lực từ đất đai gắn với phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD); mở rộng dư địa vay phù hợp với năng lực tài chính; đa dạng hóa công cụ huy động vốn; tăng quyền chủ động ngân sách và khả năng tạo nguồn thu mới; đồng thời xây dựng cơ chế ngân sách thuận lợi hơn cho liên kết vùng.
Hoặc chuyển từ việc chỉ khống chế cứng bằng trần nợ sang kiểm soát bằng các chỉ số an toàn tài chính, gắn với năng lực trả nợ và hiệu quả sử dụng vốn. Chủ tịch Quốc hội cũng gợi mở nghiên cứu ổn định tỷ lệ điều tiết ngân sách cho Hà Nội và TP Hồ Chí Minh trong chu kỳ dài hơn, có thể tương đương hai thời kỳ ổn định ngân sách, nhằm giúp hai thành phố chủ động cân đối nguồn lực và thực hiện các dự án lớn, dài hạn…
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, tinh thần chung, việc hoàn thiện các quy định về ngân sách nhà nước và đầu tư công lần này phải tạo ra những đổi mới, đột phá thực chất, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, đồng thời tạo thêm dư địa phát triển cho những đô thị động lực như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh
Cũng cho ý kiến định hướng xây dựng dự án Luật, đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh bày tỏ tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước với Luật Đầu tư. Theo đại biểu, việc quy định ở hai luật khác nhau trong thời gian qua đã dẫn tới một số nội dung chồng chéo. Việc hợp nhất hai luật sẽ giúp tinh gọn hệ thống pháp luật, giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.
Góp ý cụ thể về phân cấp, phân quyền, đại biểu Trần Hoàng Ngân cho rằng, các dự án luật hiện nay đều cần quán triệt tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đối với các dự án đầu tư công sử dụng ngân sách địa phương, đại biểu đề nghị thực hiện theo hướng “phân cấp trọn gói”, giao đầy đủ hơn quyền chủ động cho địa phương trong quyết định, tổ chức thực hiện và gắn với trách nhiệm của địa phương.
Về việc phân định thẩm quyền giữa Quốc hội và Chính phủ trong lĩnh vực thuế, theo đại biểu, Hiến pháp quy định Quốc hội quyết định các vấn đề về thuế. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, ranh giới giữa những nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội và những nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết có thời điểm chưa thực sự rõ ràng.
Do đó, đại biểu đề nghị Luật quy định cụ thể theo hướng Quốc hội quyết định các loại thuế và những nội dung cơ bản của từng chính sách thuế; Chính phủ chỉ quy định chi tiết đối với những nội dung được Luật hoặc nghị quyết của Quốc hội giao. Quy định như vậy, theo đại biểu, sẽ vừa bảo đảm đúng thẩm quyền của Quốc hội theo Hiến pháp, vừa xác định rõ phạm vi Chính phủ được giao quy định chi tiết.
Cùng với đó, tại Điều 19, đại biểu đề nghị bổ sung nhiệm vụ của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong giám sát các văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực tài chính, ngân sách.