Sáng 8/6, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) phối hợp UBND TPHCM tổ chức Hội thảo xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TPHCM. Bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia chủ trì hội thảo. Tham gia điều hành hội thảo có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia; đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TPHCM; cùng các nhân chứng lịch sử, chuyên gia, nhà khoa học, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, các câu lạc bộ truyền thống kháng chiến khối vũ trang biệt động và thân nhân các gia đình liệt sĩ hy sinh trong Chiến dịch Mậu Thân 1968.
Quang cảnh hội thảo
Hội thảo vừa là khoa học, vừa là tình dân tộc, nghĩa đồng bào
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh đây không chỉ là một cuộc hội thảo khoa học mà còn là dịp để làm sáng tỏ sự thật lịch sử còn chưa được giải đáp trọn vẹn, đồng thời thể hiện sâu sắc tình cảm thiêng liêng, đạo lý đền ơn đáp nghĩa, lòng biết ơn sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta nói chung và mỗi chúng ta có mặt tại đây đối với các anh hùng liệt sĩ đã cống hiến tuổi trẻ, xương máu và cả cuộc đời mình cho độc lập, dân tộc và thống nhất đất nước.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 mãi là một bản anh hùng ca bất tử. Tại khu vực Sài Gòn – Gia Định, các lực lượng cách mạng đã vô cùng quả cảm, quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh, đã tiến công vào các mục tiêu trọng yếu tại đô thành Sài Gòn. Trong các trận chiến quyết liệt, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã kiên trung bám trụ và anh dũng hy sinh.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà phát biểu
Sau ngày đất nước thống nhất, từ năm 1978 đến năm 1983, nghĩa địa Đô Thành, Chí Hòa, Sài Gòn được giải tỏa, quy hoạch, cải tạo để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình thi công san lấp, các lực lượng đã phát hiện một số dấu tích và hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, quá trình san lấp đã làm thay đổi hoàn toàn địa hình. Năm 1995, các cơ quan chức năng đã nỗ lực tổ chức khảo sát, quy tập, song do hạn chế về phương tiện kỹ thuật chuyên dụng, công nghệ và đặc biệt thiếu hụt thông tin, tư liệu nên việc tìm kiếm không đạt được kết quả như mong muốn. Nỗi trăn trở ấy vẫn luôn canh cánh trong lòng Đảng bộ, Chính quyền, Nhân dân TPHCM nói riêng và Đảng, Nhà nước, Nhân dân ta nói chung.
Thời gian gần đây, nhiều tài liệu quân sự và kho ảnh của phía Hoa Kỳ liên quan đến trận đánh năm 1968 đã được giải mật, cung cấp cho Việt Nam. Kết hợp với nhiều tư liệu lịch sử, sơ đồ quân, hình ảnh, tư liệu, hồi ức chiến tranh và lời kể của các nhân chứng lịch sử và sự phối hợp của nhóm tình nguyện nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam – Hoa Kỳ và các đơn vị, Bộ Tư lệnh TPHCM đã tận tụy, tâm huyết phối hợp với các cơ quan chức năng của Bộ Quốc phòng, nhân chứng từ nhiều thế hệ đi qua để củng cố hồ sơ, giúp chúng ta nắm trong tay những cơ sở thực tiễn vô cùng là quý giá.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà thông tin Việt Nam đang thực hiện những ngày tháng cao điểm của chiến dịch 500 ngày đêm, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, chiến dịch đang thôi thúc chúng ta từng ngày, từng giờ, từng phút. Mỗi thông tin được kiểm chứng, mỗi tư liệu được đối chiếu, mỗi kỹ thuật được nhắc lại hôm nay đều mang ý nghĩa rất đặc biệt để mong được đón các anh hùng trở về cùng đất mẹ và đồng đội.
Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được chào mừng các đại biểu dự hội thảo
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà khẳng định Hội thảo hôm nay vừa là khoa học, vừa là tình dân tộc, nghĩa đồng bào, đầy ắp lòng biết ơn, đồng thời mang tính chất quyết định, đòi hỏi chúng ta phải đi thẳng vào vấn đề, thảo luận sâu sắc để thống nhất các nội dung trọng tâm trước khi có thể tiến tới việc khai quật thực địa. Đồng thời tin tưởng rằng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng của các cơ quan chức năng, tinh thần trách nhiệm cao của các nhà khoa học, sự đóng góp tâm huyết của các nhân chứng lịch sử và sự phối hợp chặt chẽ của các bên, Hội thảo sẽ thành công tốt đẹp, đạt được mục tiêu đề ra.
Những thông tin giá trị giúp tìm kiếm hiệu quả hơn
Tại hội thảo, Đại tá-TS Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu QĐND Việt Nam nhận xét, tài liệu, thông tin được sử dụng trong hồ sơ đa dạng và đều được dẫn nguồn tham chiếu rõ ràng. Nhóm nghiên cứu đã kiên trì, kỳ công trong việc thu thập tư liệu, đặc biệt là tư liệu không ảnh, bản đồ phục vụ nghiên cứu. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, trong đó lấy phương pháp phân tích, xử lý không ảnh làm trung tâm.
Đại diện các nhân chứng phát biểu
Các thông tin ban đầu được cung cấp về mộ liệt sĩ tập thể thường rất chung chung, phạm vi rộng; sơ đồ, bản đồ gắn với hệ quy chiếu trước đây nhưng hiện tại đã là hệ quy chiếu khác; hình ảnh hiện trường gắn với địa hình đã có nhiều thay đổi.
Việc sử dụng kỹ thuật phân tích, đối ứng không ảnh, ảnh vệ tinh chụp trong thời gian chiến tranh với các tư liệu như: bản đồ, ảnh hiện trường, kết hợp giải mã, chuyển đổi độ để ngăn chặn vùng, thu hẹp phạm vi và định vị mộ liệt sĩ tập thể trên thực địa… là phương pháp rất khoa học, hiện đại và có độ tin cậy cao.
Tuy nhiên, nguồn thông tin trong nước ngày càng cạn kiệt. Các thông tin dễ, rõ đều đã được khai thác, sử dụng để tìm kiếm, quy tập trong thời gian qua, chỉ còn các thông tin khó, không rõ. Cùng với đó, các nhân chứng ngày càng giảm, tuổi cao, trí nhớ không còn minh mẫn.
Đại tá-TS Bùi Yên Tĩnh kiến nghị nhất trí việc sử dụng phương tiện hiện đại GPR (radar xuyên đất) để thăm dò các tầng và thăm dò lấy mẫu kiểm tra; ưu tiên các phương pháp thăm dò không phá hủy. Đồng thời, cần bổ sung thêm thông tin về lịch sử tìm kiếm, quy tập liệt sĩ trong Công viên Lê Thị Riêng từ sau năm 1975; lịch sử di cư nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán; lịch sử xây dựng, mở rộng, cải tạo Công viên Lê Thị Riêng.
Ông Nguyễn Thành Phước là một trong số ít nhân chứng còn lại từng trực tiếp chứng kiến việc chôn cất tập thể các chiến sĩ hy sinh tại nghĩa địa Chí Hòa, nay là Công viên Lê Thị Riêng. Sinh ra và lớn lên tại khu vực Bắc Hải, thời điểm xảy ra sự kiện ông mới 12 tuổi nhưng đã tận mắt chứng kiến việc chôn cất tập thể tại nghĩa địa. Ông Phước là người đã công tác tại Công viên Lê Thị Riêng hơn 20 năm, với cương vị Đội trưởng Đội cây xanh rồi công tác tại phòng tổ chức cho đến khi nghỉ hưu. Ông Phước nhớ lại theo những gì mình quan sát được, lực lượng công binh đã đào 3 hầm lớn, nhưng chỉ sử dụng 2 hầm để chôn cất. Thi thể được đưa đến bằng nhiều xe tải, xe cứu hỏa và chôn theo nhiều lớp trong các hầm có quy mô lớn.
Ông Nguyễn Thành Phước kể, theo thông tin từ quản trang nghĩa địa thời điểm đó, nhiều thi thể được đưa về từ các trận đánh tại Đài Phát thanh Sài Gòn và khu vực Sứ quán Mỹ. Qua quy mô thực tế, ông ước tính 2 hầm chôn tập thể có khoảng 600 - 700 người. Trong đợt giải tỏa Nghĩa địa Chí Hòa năm 1983, chỉ những phần mộ có bia, có nấm mộ mới được bốc dỡ, còn khu vực hầm chôn tập thể đã bị san lấp vẫn được giữ nguyên. Việc khoanh vùng cần căn cứ vào các mốc địa hình còn lưu lại như khu vực tháp bồn nước thuộc Cư xá Bắc Hải và trục nhà xác cũ của nghĩa địa Chí Hòa. Đây là những dấu mốc quan trọng giúp đối chiếu, xác định chính xác khu vực cần khảo sát, khai quật.
Không chỉ các nhân chứng Việt Nam, hội thảo còn có sự hiện diện của cựu binh Mỹ Robert Ambrose Connor, người trực tiếp trải qua và chứng kiến các trận đánh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại khu vực sân bay Biên Hòa. Chia sẻ tại hội thảo, ông Connor cho biết rất xúc động khi chứng kiến sự phát triển của Việt Nam ngày nay cũng như những nỗ lực của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam trong việc tri ân, tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ.
Theo ông Robert Ambrose Connor, dù trôi qua nhiều năm, những dấu tích còn lại trong lòng đất không hoàn toàn biến mất và vẫn có thể được phát hiện bằng các phương pháp khoa học hiện đại. Ông Connor bày tỏ tin tưởng công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực này sẽ đạt được kết quả.