Kỳ 2: Biến phòng giam đế quốc thành lớp học xóa mù chữ

Từ lớp học sơ khai xóa mù chữ

nhờ sự giúp đỡ của các thủy thủ Pháp, tù chính trị Côn Đảo đã có được những tác phẩm lý luận của Mác-Ăngghen và Lênin do Nhà xuất bản xã hội Paris ấn hành bằng nguyên bản tiếng Pháp. Đó là một nguồn tài liệu quý giá để nghiên cứu cơ bản và hệ thống về chủ nghĩa Mác-Lênin. Những lớp học từ trình độ Cộng sản sơ giản đến chương trình lý luận trung cấp được mở ở nhiều khám tù và các kíp lao động khổ sai, phổ cập lý luận cho tù chính trị. Hai lớp Triết học và Kinh tế chính trị học chương trình B (trung cấp) đã thu hút đông đảo cán bộ, đảng viên ở Banh II tham gia. Các đồng chí có trình độ cao được phân công nghiên cứu sâu một phần hoặc một tác phẩm kinh điển, trình bày trước tập thể rồi cùng nhau thảo luận. Vấn đề gì chưa hiểu rõ thì đem ra đọc lại, cắt nghĩa từng câu, từng đoạn, và liên hệ với thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Những tù nhân Côn Đảo đã biến các phòng giam đế quốc thành lớp học Cách mạng

Ở Banh I, chi bộ Cộng sản đã giao cho giáo sư Trần Văn Giàu mở lớp huấn luyện lý luận theo chương trình của Trường Đại học Phương Đông (Liên Xô). Nội dung chính của mỗi bài học còn được tóm tắt, biên soạn thành từng bài đăng trên các báo Tiến Lên và Ý Kiến Chung của Chi bộ, phát hành rộng rãi trong các khám. Báo Tiến Lên và Ý Kiến Chung là những tờ báo đặc biệt, ra đời trong nhà tù thực dân (như Côn Đảo, Buôn Ma Thuột) giai đoạn 1931 - 1936, do các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Trần Văn Giàu, Lê Văn Lương... sáng lập và biên tập. Đây là công cụ đấu tranh tư tưởng, định hướng cách mạng, rèn luyện tư duy cho tù chính trị trong "địa ngục trần gian".

Trường học Cộng sản ở Côn Đảo đã đào tạo một thế hệ cán bộ lãnh đạo của Đảng. Hàng trăm cán bộ, đảng viên được đào tạo cơ bản về lý luận, ra tù năm 1936 đã góp phần quan trọng phục hồi phong trào cách mạng 1936 - 1939 và lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 thắng lợi. Hai ngàn tù chính trị từ Côn Đảo được đón về (tháng 9/1945) đã trở thành cán bộ lãnh đạo chủ chốt ở Nam bộ trong kháng chiến chống Pháp. Nhiều người đã trưởng thành và giữ những trọng trách của Đảng và Nhà nước ta. Với ý nghĩa đó, nhiều người đã gọi Côn Đảo là Trường Đại học Cộng sản.

Thời chống Pháp, các lớp học lý luận trong tù vẫn được duy trì, song thành tích nổi bật trong học tập của tù nhân kháng chiến là phong trào bình dân học vụ. Xóa mù chữ và phổ cập bậc tiểu học là chương trình hành động mà Liên đoàn Tù nhân kháng chiến và Đảng ủy Côn Đảo quan tâm thực hiện như một nhiệm vụ chính trị mà Đảng và Chính phủ đã chủ trương. Mỗi người tù bị đày ra Côn Đảo đều đăng ký trình độ văn hóa và được phiên chế vào các lớp học thích hợp. Sau mỗi khóa học đều có kiểm tra để chuyển lớp, chuyển cấp. Theo tổng kết của Đảo ủy, năm 1954 Liên đoàn Tù nhân kháng chiến đã hoàn thành xóa mù chữ và căn bản phổ cập tiểu học cho toàn thể tù binh, tù chính trị. Tỉ lệ 100% số tù nhân được xóa mù chữ và phổ cập tiểu học ở một nhà tù khắc nghiệt như Côn Đảo vẫn còn là chỉ tiêu phấn đấu của nhiều quốc gia hiện nay. Nhiều tù nhân đã kiên trì tự học từ bậc tiểu học đến chương trình tú tài.

Những người tù Cách mạng cùng nhau học tập và nung nấu ý chí đấu tranh

Đến truyền tin bằng tín hiệu moọc

Thời Mỹ - Ngụy, tù chính trị vẫn tiếp tục các chương trình học tập văn hóa, lý luận trong những điều kiện khắc nghiệt hơn nhiều. Quy chế nhà tù cấm tù nhân liên hệ với nhau dưới mọi hình thức, cấm tàng trữ bất cứ thứ gì không phải do nhà tù cấp phát. Một mảnh giấy trắng, một mẩu sách báo đem vào khám phải cất giấu rất khó khăn. Vậy mà, họ vẫn không ngừng học tập, ngay cả khi bị biệt giam mỗi người một gian xà lim, chuồng cọp, họ cũng gõ moọc (tín hiệu Morse - phương pháp giao tiếp quốc tế sử dụng các chuỗi xung điện, ánh sáng, âm thanh hoặc ký hiệu để biểu thị chữ cái và số) qua tường để gửi bài cho nhau. Học để trau dồi tri thức, học để lạc quan cách mạng, tăng thêm sức mạnh và chiến thắng kẻ thù; học để có cơ hội trở về phục vụ cách mạng, phục vụ Nhân dân. Đó là phẩm chất của những người Anh hùng mang chí lớn, đáng nêu gương cho các thế hệ đời sau.

Trong xiềng xích, đọa đày, đối diện với bộ máy bạo lực không giới hạn của kẻ thù thì lý tưởng, lẽ sống, trí tuệ và nhân cách con người là thứ vũ khí duy nhất mà người tù tự trang bị cho mình để chiến đấu và chiến thắng. Lý tưởng Cộng sản và đạo lý dân tộc là hai yếu tố chính, được kết hợp sinh động trong mỗi người tù, mỗi thế hệ tù nhân, tạo nên những phẩm chất cao đẹp của chủ nghĩa Anh hùng Cách mạng Việt Nam.

Đồng chí Vũ Văn Hiếu (quê ở Hải Hậu, Nam Định), nguyên Bí thư đầu tiên của Đặc khu mỏ Hòn Gai (1930), vào phút hấp hối đã cởi tấm áo duy nhất trên người trao cho bạn tù với lời trăn trối: "Ráng sống mà phục vụ cho Cách mạng". Đương nhiên là mạng sống của người bạn tù không lệ thuộc vào manh áo ấy, song hình ảnh của người Cộng sản "chết còn cởi áo trao nhau" đã trở thành một biểu tượng cao đẹp "sống vì Đảng mà chết cũng không rời Đảng".

Người thanh niên Lê Ngọc Hương (Hương Bà Điểm) tiêu biểu cho một thế hệ tù nhân kháng chiến trong cuộc đấu tranh chống cúi đầu lúc điểm danh với lời tuyên bố bất hủ: "Cái đầu chúng tôi có thể rời khỏi cổ, nhưng từ nay không bao giờ cúi nữa". Người thiếu nữ Võ Thị Sáu ung dung bước ra pháp trường Côn Đảo đã từ chối rửa tội với lời tuyên bố hùng hồn: "Tôi không có tội! Chính bọn thực dân Pháp xâm lược mới là kẻ có tội". Từ chối bịt mắt, chị nhìn thẳng vào họng súng kẻ thù, hát bài Tiến quân ca và hô vang khẩu hiệu: "Việt Nam độc lập muôn năm" khiến kẻ thù phải bàng hoàng kinh sợ, ngay cả khi chị đã ngã xuống rồi.

Cánh cửa sắt nhà tù không thể giam hãm ý chí người chiến sĩ Cách mạng

Thời Mỹ - Ngụy, nhà tù Côn Đảo là công cụ đắc lực trong "quốc sách" tố cộng, diệt cộng. Địch dùng mọi thủ đoạn đày ải, truy bức tinh thần, khủng bố đàn áp, dụ dỗ mua chuộc, cưỡng bức người tù chính trị phải từ bỏ lý tưởng Cộng sản, ly khai Đảng Cộng sản, đả đảo lãnh tụ của mình, trở thành tay sai tiếp tay cho chúng đánh phá phong trào Cách mạng. Sự thâm độc của Mỹ ngụy là ở chỗ: toàn bộ các thủ đoạn trị tù của chúng đều nhằm đánh vào sinh mạng chính trị của người tù, làm cho họ suy sụp về lý tưởng, mòn mỏi về ý chí, tha hóa về nhân cách, vô hiệu hóa về hoạt động. Chính vì thế mà cuộc đấu tranh của tù chính trị Côn Đảo mang một sắc thái chính trị điển hình và trở thành tiêu điểm của cuộc đối đầu giữa những người Cộng sản trung kiên với những thế lực chống cộng cực đoan và tàn bạo nhất. Chúng đã từng bịt tất cả lỗ thông hơi trong xà lim, không cho họ thở; không cho ăn rau trong nhiều tháng làm rối loạn chức năng tiêu hóa, tuần hoàn; đánh đập, đày ải triền miên làm rối loạn tâm thần; còng xiềng không kỳ hạn, làm teo cơ, bại liệt. Cả về sự tàn bạo, thâm độc và tinh vi, Mỹ ngụy đều vượt xa thực dân Pháp.

Hàng ngàn tù chính trị câu lưu (không án) đã kiên cường đấu tranh chống ly khai Đảng Cộng sản từ năm 1957 - 1963. Hơn 500 người đã hy sinh vô cùng anh dũng, với những tấm gương tỏa sáng Chủ nghĩa Anh hùng Cách mạng Việt Nam như Trần Trung Tín, Lưu Chí Hiếu, Cao Văn Ngọc... Năm chiến sĩ trực diện chống ly khai tại Chuồng Cọp tiếp tục cuộc chiến đấu cho đến ngày toàn thắng, kẻ thù phải chào thua và trả tự do cho các anh sau ngày Ngô Đình Diệm bị lật đổ. Cùng với Trần Trung Tín, Lưu Chí Hiếu, Cao Văn Ngọc và hàng trăm người đã ngã xuống, năm anh: Nguyễn Đức Thuận, Phan Trọng Bình, Phạm Quốc Sắc, Nguyễn Minh và Lê Văn Một đã được tập thể tù chính trị Côn Đảo tôn vinh danh hiệu "Năm ngôi sao sáng".

(Còn tiếp...)

Kỳ 1: Nhà tù Côn Đảo - công cụ khủng bố của chủ nghĩa thực dân

(CATP) Cách Vũng Tàu 97 hải lý, Côn Đảo sừng sững trấn giữ vùng biển Đông Nam của Tổ quốc với những thắng cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp của biển, của rừng. Trong những năm kháng chiến, Côn Đảo là một nhà tù lớn, nổi tiếng là "địa ngục trần gian", nơi giam giữ các chiến sĩ cách mạng. Cũng chính nơi đây, những người tù kiên trung đã biến các trại giam thành trận tuyến, giáo dục và giác ngộ cho những tù nhân khác về lòng yêu nước và cách mạng. Trước những đòn tra tấn dã man của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, các chiến sĩ vẫn giữ vững ý chí, không khuất phục. Ngay trong xiềng xích, các chiến sĩ cách mạng tổ chức các lớp học chính trị, học văn hóa, ngoại ngữ và nghiên cứu lý luận Mác - Lênin. Từ đó, các chi bộ Đảng được thành lập bí mật, duy trì sự lãnh đạo, đấu tranh.