Ngày 23/10, tiến hành thảo luận tại Tổ góp ý dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội Đoàn TPHCM nhấn mạnh yêu cầu phân cấp thẩm quyền phù hợp để xử lý kịp thời các tình huống cấp bách về quốc phòng, an ninh, thiên tai, dịch bệnh; đồng thời hoàn thiện cơ chế bồi thường, hoàn trả tài sản, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, không để phát sinh vướng mắc trong quá trình thực thi.
Quy định thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản khẩn cấp
Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhất là trong các tình huống khẩn cấp về quốc phòng, an ninh, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh; đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về thẩm quyền trưng mua, trưng dụng, trách nhiệm bồi thường và bảo vệ quyền sở hữu tài sản.
Đoàn ĐBQH TPHCM thảo luận Tổ
Tham gia thảo luận, Trung tướng, GS.TS Nguyễn Minh Đức, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội đề nghị rà soát mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm, cứu nạn, cứu hộ.
Theo ĐB Nguyễn Minh Đức, nhiều luật chuyên ngành hiện đã quy định thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản, phương tiện để thực hiện nhiệm vụ cấp bách. Tuy nhiên, nếu Điều 7 của dự thảo Luật chỉ giới hạn trong một số trường hợp cụ thể thì có thể dẫn đến cách hiểu bó hẹp phạm vi áp dụng, ảnh hưởng đến thẩm quyền xử lý tình huống của lực lượng chức năng.
Trung tướng Nguyễn Minh Đức dẫn ví dụ, trong quá trình tuần tra, kiểm soát, truy bắt tội phạm, nếu phương tiện của lực lượng chức năng bị hư hỏng, việc huy động, trưng dụng phương tiện của tổ chức, cá nhân có thể là yêu cầu cấp thiết để kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm.
ĐBQH Nguyễn Minh Đức tham gia thảo luận
Vì vậy, ông Nguyễn Minh Đức đề nghị chỉnh lý Điều 4 và Điều 7 theo hướng bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật chuyên ngành. Trong đó, luật chuyên ngành có thể quy định thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản khẩn cấp tại hiện trường, nhưng việc hoàn thiện thủ tục, hoàn trả tài sản và bồi thường thiệt hại phải được thực hiện thống nhất theo quy định của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.
"Không để quy định của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản vô hiệu hóa thẩm quyền xử lý tình huống cấp bách đã được quy định trong các luật chuyên ngành", Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị.
Đại biểu cũng cho rằng, việc trưng dụng tài sản cần đáp ứng yêu cầu chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, không chỉ giới hạn trong những tình trạng khẩn cấp đã xảy ra.
ĐBQH Nguyễn Thành Trung phát biểu thảo luận
Chung quan điểm, Thiếu tướng, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.Hồ Chí Minh Nguyễn Thành Trung đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể thẩm quyền của người chỉ huy trong Quân đội nhân dân Việt Nam, nhất là trong tình trạng chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp về quốc phòng.
Theo ông, cần nghiên cứu giao thẩm quyền phù hợp cho người chỉ huy đơn vị cấp trung đoàn và tương đương trở lên, chỉ huy trưởng cơ quan quân sự cấp tỉnh, cấp xã hoặc giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng phân cấp thẩm quyền trong phạm vi quản lý.
Dẫn thực tiễn phòng, chống dịch COVID-19 tại TP Hồ Chí Minh, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cho biết, Bộ Tư lệnh Thành phố đã khảo sát, tổ chức sử dụng 33 địa điểm là đất, nhà xưởng, trường học để xây dựng bệnh viện dã chiến với quy mô tiếp nhận khoảng 27.000 người; phối hợp huy động, bố trí 81 địa điểm làm bệnh viện điều trị COVID-19, 173 khu cách ly tập trung và nhiều phương tiện phục vụ nhiệm vụ phòng, chống dịch.
Từ thực tiễn này, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.Hồ Chí Minh cho rằng, khối lượng tài sản cần huy động trong tình huống khẩn cấp rất lớn, liên quan đến nhiều chủ thể, phân bổ trên nhiều địa bàn và phải được tổ chức sử dụng trong thời gian ngắn. Hiệu quả thực hiện nhiệm vụ phụ thuộc rất lớn vào khả năng quyết định kịp thời, sự phối hợp chặt chẽ và trách nhiệm rõ ràng ngay tại nơi xảy ra tình huống.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự phiên thảo luận Tổ
Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh: "Người chỉ huy được giao nhiệm vụ và phải chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện thì cũng cần có thẩm quyền tương ứng để giải quyết những yêu cầu cấp thiết trong phạm vi nhiệm vụ được giao".
Trong chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, giao thông, thông tin liên lạc có thể bị chia cắt, trong khi nhiệm vụ cứu chữa người bị thương, sơ tán nhân dân và bảo đảm quốc phòng vẫn phải được triển khai ngay. Nếu mọi nhu cầu trưng dụng tài sản tại chỗ đều phải chờ xin ý kiến qua nhiều cấp thì có thể bỏ lỡ thời điểm xử lý hiệu quả nhất.
Do đó, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh đề nghị quy định rõ trường hợp áp dụng, cấp chỉ huy có thẩm quyền, loại tài sản, phạm vi trưng dụng, đồng thời xác định cụ thể trách nhiệm lập hồ sơ, báo cáo, hoàn trả và bồi thường, bảo đảm vừa xử lý kịp thời tình huống cấp bách, vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cũng đề nghị mở rộng quy định tại điểm d khoản 3 Điều 7 để bao quát cả trường hợp cần trưng mua, trưng dụng tài sản nhằm ngăn chặn nguy cơ trực tiếp xảy ra sự cố, thảm họa. Theo đại biểu, nếu phải chờ đến khi thảm họa xảy ra, gây thiệt hại nghiêm trọng mới được áp dụng biện pháp trưng mua, trưng dụng thì sẽ không đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, xử lý kịp thời, nhất là đối với những tình huống như sạt lở, thiên tai đe dọa trực tiếp tính mạng người dân.
Bồi thường phải tính đầy đủ thiệt hại thực tế của người dân, doanh nghiệp
Quan tâm đến cơ chế bồi thường, đại biểu Trần Anh Tuấn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đánh giá quy định về bồi thường thiệt hại thu nhập đối với tổ chức, cá nhân có tài sản bị trưng dụng là nội dung mang tính nhân văn, thể hiện sự quan tâm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
ĐBQH Trần Anh Tuấn
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị nghiên cứu kỹ hơn phương pháp xác định thiệt hại về thu nhập, nhất là đối với tài sản, phương tiện phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Dẫn ví dụ một doanh nghiệp bị trưng dụng phương tiện hoặc tư liệu sản xuất, đại biểu cho rằng, để duy trì hoạt động, doanh nghiệp có thể phải thuê hoặc mua tài sản khác thay thế. Mặc dù vẫn có thu nhập, nhưng doanh nghiệp thực tế đã phát sinh thêm chi phí để duy trì hoạt động. Do đó, khi xác định thiệt hại về thu nhập, cần tính toán đầy đủ các khoản chi phí phát sinh trong thời gian tài sản bị trưng dụng, không chỉ căn cứ vào việc doanh nghiệp có hay không có thu nhập. "Thời gian tính thiệt hại về thu nhập cần bao gồm cả khoảng thời gian hợp lý để sửa chữa, khôi phục, lắp đặt và đưa tài sản trở lại trạng thái hoạt động bình thường như trước khi bị trưng dụng", đại biểu Trần Anh Tuấn đề nghị.
Theo đại biểu, quy định như vậy mới phản ánh đầy đủ những tổn thất thực tế, bảo đảm quyền lợi chính đáng của tổ chức, cá nhân có tài sản bị trưng dụng, đồng thời tạo cơ sở rõ ràng cho việc thanh toán, quyết toán.
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Thành Trung và đại biểu Trần Anh Tuấn cùng quan tâm là quy định về xác lập quyền sở hữu nhà nước đối với tài sản trưng dụng sau một năm mà người có tài sản không đến nhận. Đại biểu Nguyễn Thành Trung cho rằng, việc người dân chưa đến nhận tài sản có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như phải sơ tán, bị bệnh, mất liên lạc hoặc chưa đồng ý rằng tài sản đã được khôi phục đủ điều kiện hoàn trả. Do đó, không nên áp dụng cơ chế tự động chuyển tài sản trưng dụng thành tài sản thuộc sở hữu nhà nước chỉ vì hết thời hạn một năm mà người có tài sản không đến nhận.
Còn đại biểu Trần Anh Tuấn phân tích, trong thực tế có trường hợp doanh nghiệp là chủ sở hữu tài sản nhưng đang cho tổ chức, cá nhân khác thuê sử dụng. Nếu cơ quan có thẩm quyền chỉ thông báo cho người đang thuê mà chưa thông báo trực tiếp đến chủ sở hữu, việc xác lập quyền sở hữu nhà nước đối với tài sản có thể ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.
Các đại biểu đề nghị chỉnh lý quy định theo hướng làm rõ trách nhiệm thông báo đến đúng chủ sở hữu hợp pháp, trình tự bảo quản, hoàn trả và xử lý tài sản, bảo đảm phù hợp với pháp luật dân sự và bảo vệ quyền sở hữu tài sản của tổ chức, cá nhân.
Làm rõ quy định cho phép Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản
Góp ý về thẩm quyền của chính quyền địa phương, các đại biểu cho rằng, việc phân cấp thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản phải gắn với bảo đảm nguồn lực tài chính để chính quyền cấp xã chủ động xử lý tình huống khẩn cấp, không để những vướng mắc về kinh phí ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi.
Đại biểu Nguyễn Thành Trung đề nghị làm rõ quy định cho phép Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trong trường hợp cấp trung ương, cấp tỉnh không tiếp cận hoặc chưa tiếp cận được.
Theo đại biểu, cần làm rõ việc chưa tiếp cận là chưa đến được hiện trường hay chưa thể ban hành quyết định kịp thời để xử lý tình huống. Trong trường hợp cấp tỉnh đã có mặt nhưng chưa đủ phương tiện, trong khi người dân cần được cứu hộ ngay, Chủ tịch UBND cấp xã có được quyết định trưng dụng tài sản hay không? Đây là những tình huống thực tế cần được quy định rõ, bảo đảm xử lý kịp thời, tránh chồng chéo thẩm quyền.
Đại biểu Trần Anh Tuấn thì đề nghị làm rõ cơ chế bảo đảm kinh phí thanh toán, bồi thường đối với các quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản do Chủ tịch UBND cấp xã ban hành. Theo đại biểu, trong tình huống khẩn cấp như lũ lụt, thiên tai, Chủ tịch UBND cấp xã có thể phải quyết định trưng mua lương thực, trưng dụng phương tiện để cứu trợ, hỗ trợ người dân. Tuy nhiên, kinh phí thanh toán, bồi thường sau đó có thể vượt quá khả năng cân đối ngân sách của cấp xã.
Vì vậy, cần quy định rõ trách nhiệm hỗ trợ của UBND cấp tỉnh đối với phần kinh phí vượt khả năng cân đối của cấp xã, đồng thời xác định cụ thể cơ chế cấp kinh phí, thanh toán, quyết toán và trách nhiệm của từng cấp chính quyền.