Chiến đấu bảo vệ đơn vị và kho hàng còn có những cô gái ngỡ như rất bé nhỏ, nhút nhát. Chị Thu Nguyệt - đội Mai Thanh Thế, đến từ Mỹ Tho rất sợ đỉa. Khi mới đến chiến truờng, nhìn dáng vẻ yểu điệu, đài các của chị, nhiều người thầm nghĩ chị không trụ nổi ở đây lâu. Nhưng hết mùa khô đến mùa nắng, Nguyệt đã bền bỉ lội bộ hàng chục cây số với trọng lượng lớn hơn cả trọng lượng của mình đi trong mưa bom bảo đạn. Mùa nước nổi, chị chống xuồng, sống chung với nước để chuyển hàng, cùng chị em làm hầm nổi tránh pháo. Nguyệt vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ; kể cả cái khát cháy cổ, uống nước ở vũng đầy xương cá, cứt trâu. Vậy mà Nguyệt không vượt qua nổi sợ đỉa. Chị Nguyễn Thanh Nhàn nhớ mãi một kỷ niệm về Nguyệt. Hôm ấy, Nguyệt cùng chị em dầm mình dưới nước đắp hầm nổi tránh pháo. Phát hiện đỉa cắn vào bắp chân, Nguyệt la hoảng, vội cởi quần quăng đi. Khi cơn sợ đã qua, chị đỏ bừng mặt xấu hổ. Đồng đội thấy chiếc quần của chị vắt vẻo trên cành cây không nhịn được trận cười. May mà lúc đó đơn vị toàn là nữ.
Người con gái nhút nhát ấy không ai ngờ đã cùng Ngọc Đẹp dũng cảm dập pháo màu, cứu sống đồng đội. Hôm ấy, các chị vừa xây xong hầm nổi, chưa kịp ngụy trang, đã bị máy bay địch phát hiện, quăng trái màu vào ngay miệng hầm. Nhiều Thanh niên xung phong (TNXP) được ém phía trong hầm, còn Thu Nguyệt và Ngọc Đẹp ở bên ngoài. Kinh nghiệm chiến trường khiến các chị biết đó là ám hiệu máy bay địch đến ném bom, bắn pháo hoặc đổ quân. Sợ lộ mục tiêu, trong tích tắc hai chị nhào ra ôm trái pháo màu rồi cởi áo ém lại, hốt bùn, phân tràm, dùng toàn bộ sức lực ấn sâu xuống sình non. Trái pháo màu hiện đại của bọn xâm lược bị cú ngộp trong lớp vải khăn áo và sau đó bị bùn sệt lẫn nước dìm sâu. Sự dũng cảm của hai chị đã cắt bỏ trận ném bom tọa độ sống, bảo toàn cho đơn vị.
Nhưng pháo màu khiến hai chị bị tức ngực, mắt bị sưng vù. Các chị không thấy đường, sờ soạng như người mù, ôm mắt vì đau nhức. Nặng nhất là Ngọc Đẹp. Đồng đội đưa chị vào trạm xá điều trị cả tuần lễ. Sau thời gian điều trị, mọi người vui mừng khi thấy mắt các chị hồi phục. Lần đó, Ngọc Đẹp được bình chọn là "Chiến sĩ thi đua". Chị Nhàn ngậm ngùi kể tiếp: "Sau này, cả Thu Nguyệt và Ngọc Đẹp đều hy sinh. Có dịp, tôi sẽ kể về cái chết anh dũng, bi thương của các chị. Còn vào lúc đó, chúng tôi rút kinh nghiệm khi làm hầm nổi không đắp cao nữa, mà dựng cây theo kiểu hình tam giác, gọi là hầm "chùi". Hầm kiểu này khi bom rơi sẽ chùi xuống nước, ít nguy hiểm hơn. Có những bài học TNXP chúng tôi phải đổi bằng giá máu như thế đó!".
Tháng 01/2010, theo chân các cựu TNXP 1C, tôi về miền cuối đất, tìm đến quê chị Nguyễn Thị Ngọc Đẹp tại xã Khánh Hưng, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau. Đường đi trắc trở, phải bỏ xe, đi hơn một tiếng vỏ lãi, phơi mình trong cái nắng phương Nam rát mặt. Xuồng cập bến, tôi bước lên bờ, ngậm ngùi đứng trước hiên nhà đã đổ sụp của má Nguyễn Thị Hai. Bà con xã Khánh Hưng quen gọi má là Má Hai. Má đã rất yếu, từ lâu không tự đi đứng được. Nhưng hình ảnh đứa con gái út vẫn nguyên vẹn trong lòng má.
Má kể: "Quê má ở Bến Tre...". Tôi vô cùng kinh ngạc lẫn mừng rỡ nói: "Vậy hả má, quê con cũng ở Bến Tre". Má nắm chặt tay tôi, run run giọng hỏi lại: "Thiệt hả con. Trời đất ơi, má đâu ngờ gặp được người cùng quê, ở cái xứ cùng trời cuối đất này!". Tôi hỏi cơ duyên nào khiến má từ Bến Tre lại có mặt ở tận xã Khánh Lâm, huyện Trần Văn Thời. Má rưng rưng kể: "Má chạy càn, trôi dạt về Cà Mau, được bà con ở đây cưu mang, che chở...".
Sau này, khi đọc những dòng lịch sử tỉnh Bạc Liêu, tôi mới hiểu cội nguồn của hai chữ "chạy càn" mà Má Hai thổ lộ lúc đó. Năm 1950, 1951, tỉnh Bến Tre bị quân Pháp đánh phá ác liệt. Tỉnh ủy Bến Tre vốn gắn bó mật thiết với các đồng chí Tỉnh ủy Cà Mau, Bạc Liêu; bày tỏ mọi khó khăn, mong tỉnh bạn cứu giúp đồng bào, bảo toàn lực lượng lúc ngặt nghèo. Tỉnh ủy Cà Mau, Bạc Liêu rất sẵn lòng. Năm ấy, để phù hợp với yêu cầu chỉ đạo và tình hình chung trong tỉnh, một huyện mới được thành lập, lấy tên Trần Văn Thời - một nhà Cách mạng Việt Nam, là đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương, Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu, một trong những chỉ huy của cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ, hy sinh ngoài Côn Đảo.
Chị Nguyễn Thị Ngọc Đẹp (hàng trước, bìa trái) cùng những người bạn TNXP đường 1C
Ủy Ban kháng chiến hành chính tỉnh Bạc Liêu đã bố trí đưa bà con Bến Tre về định cư các xã Thới Bình, Trí Phải, Trần Hợi, Khánh An, Phong Lạc... Tỉnh ủy chỉ đạo các chi bộ, chính quyền và đoàn thể các địa phương sắp xếp chuyện ăn ở, chia cấp đất, vận động phong trào tương thân tương ái, đùm bọc nhau của bà con các xóm ấp. Nhờ tình người ấm áp, bà con Bến Tre nhanh chóng ổn định cuộc sống, tăng gia sản xuất, nhiệt tình làm nghĩa vụ đóng góp cho kháng chiến. Nhiều người dân Bến Tre di cư sang Cà Mau, Bạc Liêu sau này gắn bó với cùng đất xa xôi này, đã nhiệt tình tham gia kháng chiến và không ít những người con quê hương Bến Tre đã anh dũng ngã xuống, sẵn sàng hy sinh cho sự nghiệp Cách mạng của quê hương mới như chị Tô Ngọc Thọ, Huỳnh Thị Rỉ...
Nữ Liệt sĩ Nguyễn Thị Ngọc Đẹp là một trong số những người con Bến Tre đã ngã xuống trên quê hương mới. Với chị Ngọc Đẹp, từng con kênh, ngọn rau, tức đất bên bờ kênh Trần Văn Thời gắn bó máu thịt với tuổi thơ chị. Những kỷ niệm về tình làng nghĩa xóm nơi miền cuối đất, thân thuộc, sâu đậm hơn nơi chôn nhau cắt rốn quê mẹ, đơn giản vì chị đã lớn lên trên quê hương mới, ở Cà Mau. Vì lẽ đó, khi bom đạn Mỹ dội xuống mảnh đất quê hương, chị không thể sống cuộc đời yên bình, lấy chồng, sinh con, vun vén cho tổ ấm của riêng mình.
Chị Ngọc Đẹp là con gái út của bà Nguyễn Thị Hai, quê huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre. Ký ức quê hương vẫn hiển hiện trước mắt người mẹ già. Những năm tháng chiến tranh chống Mỹ, chạy giặc về cái huyện heo hút miền cuối đất mà lòng má vẫn không nguôi nỗi nhớ quê hương. Bà má quê hương làng kháng chiến qua Trần văn Thời vẫn giữ liên lạc với các đồng chí ở quê hương, tiếp tục tham gia Cách mạng. Má nói: "Giặc đã càn thì trốn đi đâu, chạy chỗ nào cũng không tránh được giặc, chỉ có con đường là đánh lại giặc". Má Hai tham gia Cách mạng bằng cách của riêng mình, bằng sức vóc bé nhỏ nhưng vô cùng hiệu quả. Má Nguyễn Thị Hai là cán bộ giao liên, dũng cảm chở vũ khí trên những chiếc xuồng hai đáy cho Tỉnh ủy.
Tháng 01/2010, theo chân các cựu TNXP 1C, phóng viên về Cà Mau và được nghe mẹ Liệt sĩ Nguyễn Thị Ngọc Đẹp kể chuyện về con gái
Ở tuổi 96, má vẫn còn nhớ tên ông Mười Kỷ, Năm Đởm, Chín Lâm, Bảy Hồ..., những cán bộ má liên lạc làm nhiệm vụ giao liên, chở súng đạn. Má còn là cán bộ đấu tranh chính trị. Chị Đẹp khi còn nhỏ cứ đòi đi theo mẹ tham gia các cuộc đấu tranh. Má không cho chị đi, má sợ chị Ngọc Đẹp còn quá nhỏ, "ăn chưa no lo chưa tới", lỡ bị địch bắt, không giữ được bí mật Cách mạng. Nhưng chị Đẹp vẫn dũng cảm đi theo, dũng cảm chịu đòn. Má Hai vừa đánh chị vừa khóc, rồi má cười, tự hào vì con má tuy nhỏ tuổi nhưng rất gan dạ, anh dũng đi đầu trong các cuộc đấu tranh, hưởng ứng nhiệt tình lời kêu gọi của má, trở thành người đồng chí nhỏ của mẹ mình. Khi chị Ngọc Đẹp ngõ lời gia nhập lực lượng TNXP, má lặng lẽ tiễn con đi, không một lời ngăn cản, dù lòng má như đứt ra từng khúc. Với má, Ngọc Đẹp là đứa con gái út bà yêu quý nhất trên đời.
Lời cuối cùng, má nói trong nước mắt: "Con ở nhà thì nghe lời cha mẹ. Con đi bộ đội thì nghe lời chỉ huy, nghen con!". Má lấy từ trong túi ra đôi bông, chiếc nhẫn dúi vào tay con gái. Đó là tất cả tài sản má chắt chiu được, làm vật kỷ niệm cho con, khi cần có thể bán lấy chút đỉnh tiền trang trải. Từ lúc tiễn con đi, má không bao giờ được gặp lại chị Ngọc Đẹp. Có một lần qua đồng đội con gái, má hay tin chị Ngọc Đẹp đã cắt đi mái tóc dài óng ả. Má nhói lòng nhưng hiểu chị Đẹp đã nghe lời má, bởi chiến trường ác liệt, chuyển thương phải băng qua cánh đồng ngập nước, con gái má phải mặc quần cụt, cắt đi mái tóc dài...
Sau khi cùng đồng đội dũng cảm dập pháo màu, điều trị vết thương, mắt sáng lại rồi, chị Ngọc Đẹp lại tiếp tục những chuyến chuyển hàng, xuyên qua mưa bom, bão đạn. Năm 1972, chị Nguyễn Thị Ngọc Đẹp ngã xuống trên cánh đồng nơi Gộc Xây Nhỏ, ven bờ kênh Vĩnh Tế ác liệt. Nghe tin con gái hy sinh, má đau nhói lòng nhưng má biết, với tính cách luôn nhận phần gian khó về mình, con gái mẹ sẵn sàng lao vào nơi đầu ngọn sóng.
Qua lời kể của Má Hai, tôi biết má có 6 người con, trong đó có 3 người con ngã xuống cho Tổ quốc. Đó là Liệt sĩ Nguyễn Thị Ngọc Đẹp, anh Nguyễn Văn Lạc và chị Nguyễn Thị Nghiệp. Tôi hỏi má: "Vậy má là Mẹ Việt Nam Anh hùng?". Má cười buồn nói: "Quê má ở tận Bình Khánh, Mỏ Cày. Mấy năm nay chân cẳng yếu, má không đi làm giấy tờ cho con Nghiệp được. Lúc cho con đi chiến đấu, má đâu nghĩ mình là Mẹ Việt Nam Anh hùng gì đâu". Tôi lặng người trước nụ cười héo hắt của má. Trở về TPHCM, vài tháng sau, qua cựu TNXP 1C Lê Thị Út Mãnh, đồng đội chị Ngọc Đẹp, tôi hay tin má qua đời. Má không đòi hỏi gì nhưng tôi biết những người còn sống ở Bến Tre lẫn Cà Mau còn nợ má một lời xin lỗi, vì chúng ta đã quá chậm, để có những việc làm cụ thể bày tỏ lòng biết ơn má. Món nợ một bà mẹ lặng lẽ trong đường dây giao liên với chiếc ghe hai lườn dưới tầm mưa đạn, người mẹ đi đầu trong các cuộc đấu tranh trực diện với kẻ thù, dâng hiến 3 đứa con cho Tổ quốc lớn biết bao!