Ký ức của những người từng đi qua “địa ngục trần gian”
Hướng đến Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” năm 2026 diễn ra từ ngày 19 đến 22/11 tại Đặc khu Côn Đảo, TPHCM, với nhiều hoạt động ý nghĩa như trưng bày, giới thiệu sách, giao lưu nhân chứng lịch sử, trao tặng sách, học bổng và tổ chức các chương trình nghệ thuật.

Những câu chuyện đầy xúc động được kể tại Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” năm 2026.
Sự kiện do UBND TPHCM chỉ đạo, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM chủ trì, phối hợp cùng các cơ quan, đơn vị tổ chức. Các hoạt động chính diễn ra tại khu vực Di tích Nhà Công quán và Công viên đường Tôn Đức Thắng, tạo không gian văn hóa để người dân, du khách và thế hệ trẻ tìm hiểu về lịch sử đấu tranh cách mạng gắn liền với vùng đất Côn Đảo.
Điểm nhấn của hội sách là chương trình giao lưu “Thư viện người - Những cuốn sách sống về lòng yêu nước”, diễn ra ngày 20/11 tại Hội trường Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công Đặc khu Côn Đảo. Chương trình có sự tham gia của các cựu tù chính trị Côn Đảo, gồm Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Trung tướng Châu Văn Mẫn; bà Hoàng Thị Khánh, Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày TPHCM; cùng bà Trần Kim Cúc và bà Trần Thị Trúc Chi, Ủy viên Ban Thường vụ Hội.
Lấy cảm hứng từ tuyển tập Những lá thư thời chiến Việt Nam do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành (Đại tá, nhà báo Đặng Vương Hưng sưu tầm và biên soạn), chương trình mở ra cuộc trò chuyện về những bức thư giữa chiến tranh, tình cảm dành cho gia đình, tình đồng đội và những lời nhắn gửi của người lính trước khi ra trận. Qua ký ức của những người từng trực tiếp trải qua chiến tranh và những năm tháng tù đày, nhiều câu chuyện tưởng chừng đã lùi xa được tái hiện chân thực, xúc động.

Các nhân chứng lịch sử từng đi qua “địa ngục trần gian” chia sẻ tại chương trình giao lưu
Đáng chú ý, các cựu tù chính trị kể lại những phương thức liên lạc bí mật trong nhà tù, từ việc truyền tin qua những chiếc lá bàng đến những bức thư được viết bằng mật mã nhằm tránh sự kiểm soát của địch. Trong điều kiện giam cầm khắc nghiệt, việc chuyển được một thông tin, một lời nhắn nhủ đến đồng đội hay người thân không chỉ là cách duy trì liên lạc mà còn thể hiện ý chí, niềm tin và tinh thần đấu tranh bất khuất của những người chiến sĩ cách mạng.
Đặc biệt xúc động là câu chuyện được cựu tù Trần Thị Trúc Chi chia sẻ về những người mẹ phải gửi con cho ông bà, người thân chăm sóc khi bị địch bắt giam. Do điều kiện liên lạc bị cắt đứt, nhiều người mẹ không thể biết tình hình con cái ở quê nhà. Có trường hợp, sau ngày đất nước giải phóng, khi được trở về đoàn tụ với gia đình, người mẹ mới đau đớn hay tin con mình đã qua đời từ nhiều năm trước vì bệnh tật hoặc tai nạn.
Những câu chuyện ấy khiến người nghe không khỏi nghẹn ngào, bởi chiến tranh không chỉ gây ra mất mát nơi chiến trường hay chốn lao tù, mà còn để lại những vết thương dai dẳng trong từng mái ấm gia đình. Đằng sau tinh thần chiến đấu kiên cường của người chiến sĩ cách mạng là biết bao hy sinh thầm lặng, những nỗi đau chia lìa và khát vọng đoàn tụ tưởng chừng rất đỗi bình thường nhưng không phải ai cũng có được.
Chia sẻ tại chương trình, bà Hoàng Thị Khánh nhấn mạnh: “Dù thế nào vẫn luôn nhớ một khi đã quyết định dấn thân thì phải kiên định với con đường đã chọn, không được phản bội lý tưởng. Lời hứa ấy trở thành động lực để người chiến sĩ giữ vững ý chí, vượt qua những thử thách khắc nghiệt và đi trọn con đường cách mạng”.

Chương trình hướng đến Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11)
Lời chia sẻ của người cựu tù chính trị không chỉ thể hiện khí phách của một thế hệ đã hiến dâng tuổi xuân cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, mà còn gửi gắm thông điệp sâu sắc về lòng trung thành với lý tưởng, bản lĩnh và trách nhiệm của mỗi người đối với Tổ quốc.
Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu còn theo dõi phóng sự về Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng. Nhắc đến công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, các cựu tù chính trị bày tỏ sự xúc động, đồng tình và ủng hộ chủ trương đưa những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc trở về với gia đình, quê hương. Các nhân chứng cũng kể lại những hình ảnh xúc động tại lễ tiễn đưa hài cốt liệt sĩ, khi không chỉ có thân nhân mà đông đảo người dân, dù không có quan hệ trực tiếp với người đã khuất, vẫn đến tham dự, thành kính tiễn đưa.
Những nghĩa cử ấy thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, truyền thống tri ân các anh hùng liệt sĩ của dân tộc Việt Nam. Thông qua cuộc đối thoại giữa các cựu tù chính trị với đoàn viên, thanh niên và học sinh, chương trình góp phần khơi dậy ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ tư liệu lịch sử, lưu giữ ký ức về một thời đấu tranh gian khổ, đồng thời tiếp nối truyền thống yêu nước và tinh thần cách mạng của các thế hệ cha anh.
Để lịch sử tiếp tục được kể cho thế hệ mai sau
Bên cạnh các hoạt động giáo dục truyền thống cách mạng, Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” năm 2026 còn chú trọng lan tỏa văn hóa đọc, tạo điều kiện để học sinh trên địa bàn tiếp cận nhiều hơn với sách và tri thức. Ngày 20/11, tại Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc (cơ sở 2), chương trình “Tiết đọc sách” được tổ chức với nhiều hoạt động giao lưu, trải nghiệm sinh động, thu hút sự tham gia của học sinh.

Các em học sinh rưng rưng xúc động khi nghe lời kể của các nhân chứng lịch sử
Thông qua các trò chơi tìm hiểu kiến thức về sách, hoạt động tô màu và giao lưu, các em được khuyến khích phát huy khả năng sáng tạo, nuôi dưỡng niềm yêu thích đọc sách và hình thành thói quen tự học. Đặc biệt, nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, hoạt động viết thiệp gửi tặng thầy cô đã mang đến những khoảnh khắc ý nghĩa khi các em học sinh tự tay viết những lời chúc, gửi gắm tình cảm và lòng biết ơn đối với những người đang ngày đêm tận tụy với sự nghiệp trồng người.
Dịp này, Quỹ Giáo dục Thiện Tâm trao tặng nhà trường một tủ sách Hiếu học cùng 200 quyển sách, góp phần bổ sung nguồn tài liệu phục vụ nhu cầu học tập, tìm hiểu kiến thức của học sinh. Các mạnh thường quân cũng trao 16 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, tiếp thêm động lực để các em vươn lên trong học tập. Ngoài ra, ba học sinh của trường gồm Lại Quang Huy, Nguyễn Ngọc Hạnh Ngân và Trần Bảo Nam được vinh danh với giải Tác phẩm tiêu biểu tại Cuộc thi ảnh “Gia đình cùng đọc sách” TPHCM năm 2026.
Theo chương trình, ngày 21/11, Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” năm 2026 tổ chức lễ khai mạc chính thức tại khu vực Di tích Nhà Công quán. Trước đó, các đại biểu tham gia lễ viếng, dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Hàng Keo, Nghĩa trang Hàng Dương và Đền thờ Côn Đảo. Trong ngày, đoàn cũng tổ chức thăm cựu tù Nguyễn Xuân Viên tại nhà riêng; đồng thời thực hiện lễ thắp nến tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ và đồng bào yêu nước đã hy sinh tại Côn Đảo ở Bia tưởng niệm Cầu tàu lịch sử 914.

Những câu chuyện lịch sử hào hùng tiếp tục được kể cho thế hệ mai sau qua những trang sách
Đặc biệt, chương trình biểu diễn chuyển thể tác phẩm văn học với chủ đề “Côn Đảo - Lời gửi mai sau” được tổ chức tại Di tích Trại Phú Hải (Nhà tù Phú Hải). Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật, những câu chuyện lịch sử về một thời đấu tranh kiên cường, bất khuất được tái hiện, giúp công chúng, nhất là thế hệ trẻ, hiểu sâu sắc hơn về những hy sinh to lớn của các thế hệ đi trước.
Tiếp nối thành công của Hội sách Côn Đảo năm 2025, sự kiện năm nay tiếp tục khẳng định vai trò của sách trong việc lưu giữ và truyền tải những giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc. Giữa không gian Côn Đảo, nơi ghi dấu những trang sử hào hùng và sự hy sinh của biết bao chiến sĩ cách mạng, mỗi cuốn sách, mỗi câu chuyện của nhân chứng lịch sử không chỉ giúp công chúng hiểu thêm về quá khứ mà còn góp phần bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” vì thế không chỉ là ngày hội của sách và tri thức, mà còn là dịp để những ký ức lịch sử tiếp tục được trao truyền, để sự hy sinh của các thế hệ cha anh mãi được khắc ghi và trở thành động lực cho thế hệ hôm nay vững bước trên hành trình xây dựng quê hương, đất nước.