Nguy cơ và giải pháp kiểm soát bệnh lao trong cộng đồng

Sàng lọc kịp thời, điều trị sớm, đúng phác đồ

Lao là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, với chứng lao phổi là phổ biến nhất, chiếm khoảng 80% - 85% số ca mắc và cũng là nguồn lây chính ra cộng đồng, chủ yếu qua đường hô hấp, khi người lành hít phải các giọt bắn chứa vi khuẩn do người bệnh ho, khạc, nói chuyện hoặc hắt hơi ra môi trường cùng một số nguyên nhân khác. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam hiện nằm trong nhóm 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao và lao kháng thuốc cao, đứng thứ 11 toàn cầu. Ước tính mỗi năm nước ta có khoảng 174.000 người mắc lao; và nếu không được điều trị, 1 bệnh nhân (BN) có thể lây nhiễm cho từ 10 - 15 người khác.

Đây không phải là bệnh di truyền, song mức độ lây lan nhanh khiến lao trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Căn bệnh diễn biến âm thầm nhưng có thể gây suy kiệt dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Tuy nhiên, điều đáng mừng là bệnh lao có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Triệu chứng điển hình nhất của lao phổi là ho kéo dài trên 2 tuần; ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng ho ra máu, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi ban đêm, tức ngực, khó thở, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân. Khi có các dấu hiệu này cần chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm đờm và chụp X-quang phổi nhằm phát hiện bệnh kịp thời.

Dinh dưỡng và chăm sóc bệnh nhân lao

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi của BN lao. Do tình trạng chán ăn, mệt mỏi, người bệnh thường không có đủ năng lượng cần thiết, vì vậy khẩu phần ăn cần được tăng cường 20%-30% dinh dưỡng so với bình thường để duy trì thể trạng. Trong đó, protein là thành phần thiết yếu giúp hạn chế tình trạng suy kiệt, trong khi các vitamin và khoáng chất cần được bổ sung với lượng cao hơn mức khuyến nghị thông thường. Người bệnh nên dùng thực phẩm giàu đạm kết hợp rau xanh, trái cây cùng các loại nước ép. Quá trình dùng thuốc, tác dụng phụ như chán ăn có thể xảy ra, do đó nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày.

Do bệnh lao dễ lây qua không khí, việc chăm sóc BN tại nhà cần tuân thủ nghiêm các nguyên tắc phòng ngừa. Người bệnh nên được bố trí ở khu vực riêng, hạn chế tiếp xúc với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, người già hoặc người có hệ miễn dịch yếu. Khi giao tiếp, BN phải đeo khẩu trang, che miệng lúc ho hoặc hắt hơi, khạc đờm đúng nơi quy định đồng thời xử lý an toàn; không gian sống cần thông thoáng, sạch sẽ; bảo đảm người bệnh được nghỉ ngơi đầy đủ, ngủ đủ giấc và vận động nhẹ khi sức khỏe ổn định.

Chung tay phòng, chống bệnh

Phòng bệnh luôn là giải pháp hiệu quả và bền vững nhất. Trẻ sơ sinh cần được tiêm vắc-xin BCG trong tháng đầu để giảm nguy cơ mắc lao. Người có biểu hiện ho kéo dài nên đi khám sớm để tránh lây trong gia đình và cộng đồng. Đối với BN lao, việc điều trị cần được tiến hành càng sớm càng tốt và tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ. Người bệnh cần đeo khẩu trang thường xuyên, không khạc nhổ bừa bãi; các vật dụng cá nhân như chăn, chiếu, ly, chén... được trụng nước sôi hoặc phơi nắng mỗi ngày để hạn chế vi khuẩn.

Song song với đó, mỗi gia đình cần giữ gìn vệ sinh môi trường sống, nhà cửa thông thoáng, tăng cường rèn luyện thể lực và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý để nâng cao sức đề kháng. Phòng, chống bệnh lao không phải là trách nhiệm của riêng ngành Y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức, phát hiện sớm và điều trị đúng cách là những yếu tố then chốt giúp kiểm soát, tiến tới loại trừ bệnh lao.

Vì sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng, mỗi người cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh đồng thời tích cực tham gia các hoạt động truyền thông, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một Việt Nam không còn bệnh lao vào năm 2030.