Hỏi: Tôi và người bạn đi chơi cùng có xảy ra mâu thuẫn với nhóm thanh niên khác. Khi bị đối phương đánh, tôi nhặt khúc cây đánh trả và gây thương tích cho người kia khá nặng. Việc chống trả của tôi có được xem là phòng vệ chính đáng không? (Phạm Hữu Đức, phường Bảy Hiền, TPHCM).
Trả lời: Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) quy định:
1. Phòng vệ chính đáng (PVCĐ) là hành vi của người vì bảo vệ (BV) quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên. Vì thế, PVCĐ không phải là tội phạm.
2. Vượt quá giới hạn PVCĐ là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ gây nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại. Người có hành vi vượt quá giới hạn PVCĐ sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của bộ luật này.
Hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác được coi là PVCĐ khi có đủ các điều kiện sau:
- Hành vi xâm hại những lợi ích cần phải BV là hành vi phạm tội hoặc rõ ràng là có tính chất nguy hiểm cho XH.
- Hành vi nguy hiểm cho XH đang gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc cho những lợi ích cần phải BV.
- PVCĐ không chỉ gạt bỏ sự đe dọa, đẩy lùi sự tấn công, mà còn có thể tích cực chống lại sự xâm hại, gây thiệt hại cho chính người xâm hại.
- Hành vi phòng vệ phải tương xứng với hành vi xâm hại, tức là không có sự chênh lệch quá đáng giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại.
Như vậy, những hành vi chống trả không đáp ứng các điều kiện nêu trên, đặc biệt việc chống trả có sự chênh lệch lớn giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại (chống trả quá mức cần thiết) có thể được xem là vượt quá giới hạn PVCĐ và phải chịu trách nhiệm hình sự về các tội như: giết người do vượt quá giới hạn PVCĐ (Điều 126), cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn PVCĐ (Điều 136 BLHS).
Trong sự việc của bạn, để BV an toàn cho mình mà chống trả quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại là vượt quá giới hạn PVCĐ. Tuy nhiên, nếu bị khởi tố, bạn có thể được áp dụng tình tiết giảm nhẹ theo Điểm c Khoản 1 Điều 51 BLHS.