Từ những mái nhà sàn đơn sơ ven sông ở Châu Phong, các xóm đồng bào Chăm giờ khoác lên mình diện mạo mới. Đường được nhựa hóa, điện thắp sáng từng ngõ, nước sạch đến từng hộ, việc này không chỉ cải thiện đời sống dân sinh, mà còn tạo nền tảng cho phát triển ổn định, lâu dài. Sự đổi thay ấy không đơn thuần đến từ nguồn lực đầu tư của Nhà nước, mà còn là kết quả của quá trình chuyển biến nhận thức, thay đổi cách nghĩ, cách làm trong chính cộng đồng, khi chủ trương của Đảng đi vào đời sống một cách thực chất và bền bỉ.
Chính sách được phát huy
Buổi sáng ở làng Chăm giờ đây bắt đầu bằng tiếng xe máy chạy đều trên những con đường mới mở, tiếng loa truyền thanh phát bản tin sớm, và tiếng trẻ nhỏ ríu rít đến trường. Nhịp sống ấy cho thấy một điều rõ ràng, không chỉ đời sống vật chất được nâng lên, mà nhịp sinh hoạt của cộng đồng cũng đã đổi khác, trật tự hơn, chủ động hơn và gắn với những mục tiêu phát triển lâu dài.
Toàn tỉnh An Giang hiện có khoảng 21.000 người Chăm, sinh sống tập trung tại 9 xóm thuộc địa bàn các xã: Châu Phong, Vĩnh Hậu, Khánh Bình... Đây là cộng đồng có đời sống văn hóa, tín ngưỡng đặc thù, gắn bó lâu đời với vùng đất đầu nguồn. Chính đặc thù ấy vừa là lợi thế, vừa đặt ra yêu cầu phải có những chính sách phù hợp, để phát triển nhưng không làm phai nhạt bản sắc.
Ông Mohamad truyền dạy nghề dệt thổ cẩm lại cho thế hệ sau
Trước đây, do điều kiện tự nhiên và những yếu tố lịch sử để lại, đời sống của một bộ phận đồng bào Chăm còn nhiều khó khăn. Hạ tầng thiếu đồng bộ, giao thông cách trở, nguồn nước sinh hoạt chưa đảm bảo, sinh kế chủ yếu dựa vào buôn bán nhỏ lẻ hoặc lao động thời vụ. Trình độ dân trí chưa đồng đều cũng khiến việc tiếp cận các cơ hội phát triển còn hạn chế. Những rào cản ấy không chỉ ảnh hưởng đến đời sống trước mắt, mà còn tác động lâu dài đến khả năng vươn lên của cả cộng đồng.
Từ thực tế đó, Đảng và Nhà nước đã triển khai đồng bộ nhiều chủ trương, chính sách dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và tôn giáo, với cách tiếp cận ngày càng thực chất, sát với nhu cầu đời sống. Trọng tâm là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2025, cùng với nhiều chính sách hỗ trợ về tín dụng, đào tạo nghề, y tế, giáo dục, bảo tồn văn hóa.
Thực tiễn cho thấy, hiệu quả của các chính sách không nằm ở khẩu hiệu, mà được đo bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân. Đến nay, tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào Chăm chỉ còn khoảng 1,0-1,2%, thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 80 triệu đồng mỗi năm. Những con số này không chỉ phản ánh sự cải thiện về kinh tế, mà còn cho thấy một sự chuyển biến căn bản về chất lượng sống và cơ hội phát triển.
Ông Nguyễn Thanh Lâm, Bí thư Đảng ủy xã Châu Phong, cho biết :"Những năm qua, nhờ các chương trình mục tiêu quốc gia, diện mạo các xóm Chăm ở Châu Phong thay đổi rất rõ. Đến nay, giao thông nông thôn cơ bản được nhựa hóa, 100% ấp vùng Chăm có điện lưới quốc gia, tỷ lệ sử dụng nước sạch đạt mức cao. Chính quyền địa phương luôn đồng hành cùng các vị chức sắc, chức việc, đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống, giúp bà con vừa giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa tích cực tham gia xây dựng nông thôn mới, ngày càng văn minh".
Điều đáng chú ý là các chính sách không triển khai theo cách áp đặt một chiều, mà được vận dụng linh hoạt, phù hợp với đặc thù của cộng đồng. Vai trò của các vị giáo cả, chức sắc, chức việc, người có uy tín trong làng được phát huy như những "cầu nối" quan trọng, giúp chủ trương của Đảng đi vào đời sống một cách gần gũi, dễ hiểu, dễ thực hiện.
Chính cách làm này đã tạo nên sự đồng thuận từ bên trong cộng đồng. Người dân không còn tâm lý trông chờ, ỷ lại, mà chủ động tham gia vào các hoạt động phát triển kinh tế, xây dựng đời sống mới. Từ những thay đổi trong sinh hoạt đến những quyết định lớn về sản xuất, học tập, tất cả đều cho thấy một sự chuyển biến rõ nét về nhận thức.
Thổ cẩm của người Chăm thu hút khách nước ngoài
"Cộng đồng người Chăm ở An Giang có được cuộc sống như hôm nay là nhờ sự quan tâm, chăm lo của Đảng và Nhà nước, gắn với chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc. Chúng tôi luôn trân trọng, biết ơn sâu sắc Đảng, Nhà nước và Bác Hồ. Có độc lập, tự do là nhờ ơn Đảng, có cuộc sống ấm no hôm nay càng thêm khắc ghi công ơn của Bác Hồ" - Ông Mách Sa Lếs, Phó Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo Chăm Islam, chia sẻ.
Thực tiễn ở các làng Chăm cho thấy, khi chủ trương được triển khai đúng cách, sát thực tiễn, thì không chỉ tạo ra những thay đổi về hạ tầng hay thu nhập, mà còn khơi dậy được nội lực trong chính cộng đồng. Những con đường được mở ra không chỉ nối liền các cụm dân cư, mà còn mở ra những hướng đi mới trong tư duy phát triển.
Từ con chữ đến sinh kế
Giữa sự đổi thay chung của các làng Chăm, câu chuyện của ông Mohamad, ở ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, là một trong những minh chứng sống động cho hành trình vươn lên từ chính sách và nội lực.
Sinh năm 1958, trong một gia đình nghèo, tuổi thơ của ông Mohamad gắn với những ngày phơi chỉ, quay sợi bên khung cửi. Có thời điểm, việc học tưởng chừng phải dang dở. Nhưng nhờ sự quan tâm, tạo điều kiện của chính quyền địa phương, ông được tiếp tục đến trường, rồi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Cần Thơ năm 1983. Với ông, con chữ không chỉ mở ra tri thức, mà còn mở lối cho một cuộc đời khác.
"Nếu không có sự quan tâm, chăm lo của Đảng và Nhà nước, chắc tôi khó có điều kiện học hành, càng không thể đi xa hơn từ cái nghề truyền thống của gia đình. Chính nhờ được tạo điều kiện học tập, tôi mới có cơ hội mở mang kiến thức, rồi quay trở về, vừa giữ nghề, vừa tạo việc làm cho bà con trong xóm. Với tôi, con chữ không chỉ thay đổi cuộc đời của một người, mà còn có thể mở ra hướng đi cho cả một cộng đồng" – ông Mohamad, bộc bạch.
Từng có thời gian đứng trên bục giảng, nhưng trước hoàn cảnh gia đình và nỗi trăn trở khi nghề dệt thổ cẩm truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, ông Hohamad quyết định trở về với khung cửi. Đây không chỉ là lựa chọn mưu sinh, mà còn là sự tiếp nối một giá trị văn hóa đã ăn sâu vào đời sống của người Chăm.
Một góc làng Chăm hôm nay
Quyết định ấy không hề dễ dàng, trong bối cảnh sản phẩm thủ công chịu nhiều sức ép cạnh tranh. Tuy nhiên, nhờ các chính sách hỗ trợ về vốn, điều kiện sản xuất và cơ hội quảng bá sản phẩm, ông Hohamad từng bước gầy dựng lại cơ sở dệt.
Từ vài khung cửi ban đầu, đến nay, cơ sở của ông đã tạo việc làm ổn định cho hơn 10 lao động địa phương, chủ yếu là phụ nữ Chăm. Không dừng lại ở đó, ông còn chủ động sáng tạo sản phẩm mới, kết hợp truyền thống với nhu cầu thị trường, đưa sản phẩm vươn ra ngoài địa phương.
Từ một người được hỗ trợ để đi học, rồi quay trở lại tạo sinh kế cho cộng đồng, câu chuyện của ông Mohamad cho thấy một điều rõ ràng, khi chính sách đi đúng hướng, thì một cá nhân có thể trở thành hạt nhân lan tỏa, kéo theo sự chuyển biến của cả một cộng đồng.
Không chỉ dừng lại ở sản xuất, ông Mohamad còn tham gia phát triển du lịch cộng đồng, đưa làng nghề trở thành điểm đến trải nghiệm văn hóa. Qua đó, nghề truyền thống không chỉ được giữ gìn, mà còn được "làm mới", thích ứng với xu thế phát triển.
Từ câu chuyện này có thể thấy, khi giáo dục gắn với cơ hội và chính sách được triển khai đúng hướng, thì giá trị mang lại không dừng ở một cá nhân. Một người được học hành, trưởng thành, rồi quay trở về, có thể trở thành hạt nhân lan tỏa, tạo việc làm, giữ nghề và góp phần định hình sinh kế bền vững cho cả cộng đồng.
Chiều xuống trên những làng Chăm ven sông Hậu, tiếng khung cửi vẫn đều đặn vang lên trong những ngôi nhà sàn. Đó không chỉ là âm thanh của lao động, mà còn là nhịp đập của một cộng đồng đang chuyển mình, bền bỉ nhưng chắc chắn.
Những con đường được mở ra không chỉ nối liền các xóm làng, mà còn mở ra những hướng đi mới trong tư duy phát triển. Khi niềm tin được củng cố bằng chính những đổi thay trong đời sống, thì đó không chỉ là kết quả của chính sách, mà là nền tảng để cộng đồng người Chăm tiếp tục vươn lên một cách bền vững.
(Còn tiếp...)