Xóa hộ khẩu giấy
Trong nhiều thập kỷ, sổ hộ khẩu là thứ giấy tờ định hình cuộc sống của hàng chục triệu người Việt - từ xin việc, đăng ký học cho con, vay ngân hàng, mua nhà cho đến vô số thủ tục hành chính khác. Mỗi lần cần dùng là một lần photocopy, công chứng, xếp hàng chờ đợi. Cái vòng lặp ấy đã trở thành nỗi quen thuộc đến mức người ta không còn hỏi tại sao nữa.
Tại thời điểm Luật Cư trú năm 2020 có hiệu lực, trả lời phỏng vấn của truyền thông, Thiếu tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Cảnh sát QLHC về TTXH khi đó nhấn mạnh: "Sổ hộ khẩu đã gắn bó với chúng ta rất lâu, trong một thời gian dài lịch sử. Đã đến lúc chúng ta cần phải thay đổi điều này, chuyển sang dùng nền tảng dữ liệu số để quản lý, phục vụ giao dịch người dân".
Kể từ ngày 01/01/2023, sổ hộ khẩu giấy, sổ tạm trú giấy chính thức không còn giá trị sử dụng. Cơ quan chức năng quản lý thông tin cư trú của người dân bằng phương thức điện tử như CCCD, định danh điện tử, dữ liệu dân cư thay vì thủ công như trước. Đây không phải là một quyết định hành chính đơn thuần mà là kết quả của một hành trình chuẩn bị kỹ lưỡng, đòi hỏi phải xây dựng từ đầu một nền tảng dữ liệu đủ tin cậy để thay thế toàn bộ hệ thống giấy tờ truyền thống. Nhiệm vụ khó khăn đó được Bộ Công an giao cho Cục Cảnh sát QLHC về TTXH.
Cấp căn cước và định danh điện tử cho các đối tượng yếu thế tại Cơ sở bảo trợ xã hội tỉnh Lai Châu
Nếu ví hệ sinh thái số quốc gia như một tòa nhà, thì Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư chính là phần móng sâu nhất, vững chắc nhất, là phần ít nhìn thấy nhất nhưng quyết định tất cả. Cục Cảnh sát QLHC về TTXH là đơn vị đặt từng viên gạch đầu tiên cho nền móng đó. Dữ liệu dân cư được xem là dữ liệu gốc, là một trong các tài nguyên quan trọng nhất, giá trị nhất của một quốc gia khi mà các hoạt động chuyển đổi số gắn với mọi hoạt động của người dân, lấy người dân làm trung tâm. Từ cơ sở dữ liệu quan trọng này, Bộ Công an đã cấp mã số định danh cá nhân cho công dân, đồng thời triển khai thu nhận hơn 60 triệu hồ sơ cấp CCCD có gắn chíp điện tử trong giai đoạn đầu. Những con số tiếp tục lớn dần theo từng năm. Đến nay, hơn 87 triệu CCCD gắn chíp đã được cấp; 100% công dân được cấp mã định danh cá nhân. Đây là một thành tựu mà không nhiều quốc gia đang phát triển đạt được trong thời gian ngắn như vậy.
Để đạt được những con số đó, Cục Cảnh sát QLHC về TTXH đã chủ trì và điều phối một trong những chiến dịch vận động toàn dân quy mô nhất trong lịch sử ngành Công an. Cán bộ Công an làm việc xuyên ngày đêm, mở rộng điểm thu nhận hồ sơ ra ngoài trụ sở, hỗ trợ người dân vùng sâu vùng xa, người lớn tuổi không quen với công nghệ. Cùng với việc cấp CCCD, Cục Cảnh sát QLHC về TTXH cũng kiến tạo các công cụ thể chế không thể thiếu. Cục đã ban hành hướng dẫn về 7 phương thức sử dụng thông tin công dân thay thế sổ hộ khẩu, sổ tạm trú, bảo đảm từ ngày 01/01/2023, người dân có thể thực hiện đầy đủ các giao dịch dân sự và thủ tục hành chính mà không cần xuất trình giấy tờ thủ công như trước.
Một dấu ấn quan trọng khác là vào tháng 6/2021, Cục Cảnh sát QLHC về TTXH thành lập Trung tâm Nghiên cứu, ứng dụng dữ liệu dân cư và CCCD, gọi tắt là Trung tâm RAR. Trung tâm RAR với nhiệm vụ nghiên cứu các sản phẩm, thiết bị và dịch vụ công nghệ ứng dụng dữ liệu dân cư, CCCD, phục vụ cho người dân và xã hội. Việc Trung tâm đi vào hoạt động đánh dấu bước tiến thêm một bậc quan trọng trong xây dựng Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số, nền kinh tế số và xã hội số. Từ Trung tâm RAR, Cục Cảnh sát QLHC về TTXH bắt đầu mở rộng hệ sinh thái ra ngoài khu vực Nhà nước, hợp tác với các tập đoàn công nghệ, ngân hàng, tổ chức tài chính. Điều này ví như chiếc chìa khóa dữ liệu bắt đầu mở ra những cánh cửa vượt ra ngoài phạm vi một tờ khai cư trú.
Ngày 13/3/2024, Bộ Công an tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc thúc đẩy Đề án 06. Kết quả nổi bật được báo cáo cho thấy, trong năm 2023 đã tiếp nhận, giải quyết trên 67 triệu hồ sơ; tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến trên toàn quốc đạt 85,18%, tăng 71,06% so với năm 2022. Đỉnh điểm của giai đoạn xây nền móng là tháng 8/2025, khi Bộ Công an khai trương Trung tâm Dữ liệu Quốc gia số 1 - đơn vị mang sứ mệnh trở thành kho dữ liệu tổng hợp, trụ cột để phát triển Chính phủ số, xã hội số và kinh tế số Việt Nam.
Người dân trải nghiệm những tính năng của "Trạm công dân số"
TPHCM ra mắt mô hình tiên phong
Nếu Cục Cảnh sát QLHC về TTXH là đơn vị vẽ bản đồ và đặt nền móng, thì Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH thuộc Công an TPHCM (CATP) chính là đơn vị trực tiếp phát triển thêm một cách sáng tạo. Một thành phố hơn 10 triệu dân, chưa kể hàng triệu người lao động nhập cư từ khắp các tỉnh thành sinh sống tạo nên áp lực không nhỏ trong quản lý.
Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH CATP đã triển khai giải quyết thủ tục hành chính tại trụ sở mới (258 Trần Hưng Đạo, phường Cầu Ông Lãnh) nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân được cấp CCCD gắn chíp, cấp và kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức 2 trên nền tảng ứng dụng VNeID. Việc giải quyết thủ tục hành chính tại trụ sở Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH cũng chia sẻ áp lực của Công an cấp cơ sở trong việc cấp CCCD, tài khoản định danh điện tử.
Song song đó, một trong những nhiệm vụ cốt lõi mà Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH kiên trì thực hiện là làm sạch dữ liệu - công đoạn thầm lặng nhưng quyết định chất lượng của toàn bộ hệ sinh thái. Thông qua công tác cấp, quản lý CCCD, CATP tiếp tục làm sạch dữ liệu dân cư, bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống" gắn với công tác nghiệp vụ đăng ký quản lý cư trú, bổ sung dữ liệu công dân còn thiếu vào hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo quy định của Luật CCCD, Luật Cư trú. Mở rộng mạng lưới phục vụ cũng là một chiến lược quan trọng. Sau ngày sáp nhập địa giới hành chính 01/7/2025, CATP đã triển khai tổng cộng 49 điểm thu nhận, cấp đổi CCCD trên toàn địa bàn, sẵn sàng phục vụ nhu cầu của người dân và bảo đảm đồng bộ với hệ thống dữ liệu dân cư quốc gia.
Đúng ngày 10/10/2025 - ngày Chuyển đổi số quốc gia - Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH đã cho ra mắt một mô hình chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam: "Trạm công dân số" đầu tiên, đặt tại cao ốc Đảo Kim Cương ở phường Bình Trưng. Ý tưởng của mô hình này nghe có vẻ đơn giản nhưng thực chất là một bước đảo ngược tư duy hành chính truyền thống. Cụ thể, Nhà nước chủ động đưa dịch vụ đến tận nơi dân sống. Đây không chỉ là việc xây dựng một khu vực làm việc mới, mà là bước chuyển mạnh mẽ từ "quản lý hành chính" sang "phục vụ hành chính", lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Không chỉ là một điểm phục vụ dịch vụ công, mô hình "Trạm công dân số" còn giúp người dân rà soát, cập nhật thông tin cá nhân, bảo đảm dữ liệu dân cư "đúng, đủ, sạch, sống", phục vụ Đề án 06 về chuyển đổi số quốc gia. Tại trạm, người dân có thể thực hiện dịch vụ theo một chuỗi hành trình liền mạch: khám và tư vấn sức khỏe trực tuyến, xác thực danh tính bằng CCCD, mở tài khoản và thanh toán các tiện ích số. Trạm triển khai 25 dịch vụ công để người dân có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại trạm mà không cần đến cơ quan Công an hay trung tâm hành chính. Các thủ tục được thực hiện toàn trình, không giới hạn địa giới hành chính. Đây là điểm đặc biệt quan trọng với một thành phố có lượng dân nhập cư lớn như TPHCM. Theo đó, một người lao động quê Nghệ An sống ở Bình Chánh hoàn toàn có thể giải quyết thủ tục cư trú, cập nhật thông tin cá nhân hay đăng ký bảo hiểm y tế ngay tại tầng trệt khu chung cư mình thuê trọ, mà không cần xin nghỉ làm để lên phường. Trạm công dân số hoạt động 24/7, có AI hướng dẫn thao tác giúp người dân dễ dàng nộp hồ sơ và theo dõi tiến trình giải quyết.
Từ một cuốn sổ giấy bìa đỏ đến 87 triệu thẻ căn cước gắn chíp, đó là một bước tiến dài vào thế giới kỹ thuật số, là kết quả của những đêm trực làm việc của hàng nghìn CBCS lực lượng Cảnh sát QLHC về TTXH. Hàng triệu người dân lần đầu cảm nhận rằng thủ tục hành chính bớt phức tạp, có thể thực hiện ban đêm ngay từ phòng ngủ nhà mình.
(CATP) Ra đời trong những ngày đầu của chính quyền Cách mạng, trong kháng chiến, lực lượng Cảnh sát QLHC về TTXH đã bám sát địa bàn, kiểm soát di biến động dân cư, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hoạt động phá hoại. Khi đất nước hòa bình, nhiệm vụ ấy tiếp tục được duy trì và phát triển theo hướng ổn định đời sống xã hội, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Từ năm 1986, dưới "ánh sáng" của Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, lực lượng Cảnh sát QLHC về TTXH cùng với các lực lượng trong CAND đã và đang nỗ lực đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả các mặt công tác QLHC về TTXH, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo đảm ANTT trong tình hình mới. Đến nay, công tác QLHC về TTXH đã có sự chuyển biến vượt bậc, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý Nhà nước, cải cách các thủ tục hành chính (TTHC) liên quan đến quyền, lợi ích chính đáng của cơ quan, doanh nghiệp và đông đảo quần chúng Nhân dân.