Dữ liệu dân cư trở thành tư liệu sản xuất
Tại Hội nghị tổng kết công tác ứng dụng dữ liệu dân cư cuối tháng 01/2026, Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát QLHC về TTXH, khẳng định năm 2026 không còn là giai đoạn làm quen hay thử nghiệm đơn lẻ, mà phải chuyển dịch sang "tạo lập giá trị thực và vận hành thực". Điều này đòi hỏi tư duy chuyển từ "quản lý” sang "kiến tạo, dẫn dắt". Ông nhấn mạnh: "Dữ liệu không chỉ để quản lý mà phải trở thành tài sản, dòng chảy giá trị. Tôi đề nghị các doanh nghiệp lớn cần thể hiện rõ trách nhiệm dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp SME tham gia vào quá trình chuyển đổi số, tránh để lại khoảng cách công nghệ".
Tư duy này hoàn toàn cộng hưởng với thông điệp từ lãnh đạo cao nhất. Tại phiên họp lần thứ nhất năm 2026, Ban Chỉ đạo Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ và Đề án 06 xác định, dữ liệu là tài nguyên chiến lược, là nền tảng cốt lõi để bứt phá kinh tế số, trọng tâm là kinh tế dữ liệu. Ban Chỉ đạo đưa ra chủ đề năm 2026 là "Bứt phá kinh tế số - Lấy kinh tế dữ liệu và trí tuệ nhân tạo làm trụ cột phát triển mới bền vững hơn, thông minh hơn".
Trong bức tranh đó, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã khẳng định vai trò then chốt của Cục Cảnh sát QLHC về TTXH. Cùng với thành công từ Đề án 06, Trung tâm Dữ liệu Quốc gia với mục tiêu phát huy cao độ giá trị của dữ liệu - nguồn tài nguyên quý giá, tư liệu sản xuất mới - sẽ là trụ cột để hình thành và phát triển các sản phẩm số, hệ thống dữ liệu tin cậy của Nhà nước.
Những con số minh chứng cho một nền kinh tế dữ liệu đang hình thành. Trung tâm RAR - đơn vị nghiên cứu và ứng dụng dữ liệu thuộc Cục Cảnh sát QLHC về TTXH - trong năm 2025 đã ghi nhận con số ấn tượng với tổng doanh thu từ các giải pháp ứng dụng dữ liệu do Trung tâm RAR phối hợp với các doanh nghiệp đồng hành triển khai ước đạt 2.300 tỷ đồng. Đây là lần đầu tiên một đơn vị nghiệp vụ của lực lượng Công an có thể đo đếm đóng góp kinh tế của mình bằng con số doanh thu - một sự thay đổi tư duy mang tính bước ngoặt.
Nhìn vào bức tranh hệ sinh thái tính đến đầu năm 2026, những con số tiếp tục khẳng định quy mô vận hành đã đạt đến tầm quốc gia thực sự. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã kết nối 15 bộ, ngành, 1 doanh nghiệp Nhà nước, 3 doanh nghiệp viễn thông và 34 địa phương, tiếp nhận 2,57 tỷ lượt tra cứu, xác thực; nền tảng VNeID tích hợp 50 tiện ích, với hơn 500 triệu lượt truy cập. Đặc biệt, 100% tài khoản ngân hàng phát sinh giao dịch số đã được xác thực sinh trắc học. Kinh tế số Việt Nam, nơi dữ liệu dân cư do Cục Cảnh sát QLHC về TTXH xây dựng đóng vai trò nền tảng xác thực, đã chiếm khoảng 13,9% GDP trong năm 2025.
Nền kinh tế dữ liệu đang hình thành
Thành công của giai đoạn đầu - xây nền móng dữ liệu, phổ cập CCCD và VNeID - đã tương đối rõ ràng. Thách thức của giai đoạn tiếp theo phức tạp hơn nhiều, đó là làm thế nào để tạo ra môi trường để dữ liệu đó liên tục sinh ra giá trị mới, thay vì chỉ phục vụ những nhu cầu đã được lập trình sẵn?
Câu trả lời mà Cục Cảnh sát QLHC về TTXH đang hướng đến là hai cơ chế song hành: cơ chế thử nghiệm có kiểm soát Sandbox và mô hình "Ba nhà”. Hội nghị tổng kết của Cục Cảnh sát QLHC về TTXH tháng 01/2026 đã đặt ra định hướng cụ thể cho năm 2026: kiến tạo cơ chế "Sandbox" - một không gian thử nghiệm có kiểm soát cho phép doanh nghiệp tư nhân thử nghiệm các giải pháp khai thác dữ liệu mà không phải chịu toàn bộ rủi ro pháp lý ngay từ đầu - kết hợp với hệ sinh thái "Ba nhà”: Nhà nước (Cục Cảnh sát QLHC về TTXH giữ vai trò quản lý và cung cấp nền tảng dữ liệu), Doanh nghiệp (đặt vấn đề và phát triển giải pháp) và Doanh nghiệp công nghệ (giải quyết vấn đề bằng công nghệ).
Đây không phải là một mô hình mới trên thế giới bởi Singapore, Estonia, Hàn Quốc đều đã đi theo hướng này, nhưng ở Việt Nam đây là lần đầu tiên một đơn vị Công an trở thành kiến trúc sư của một hệ sinh thái dữ liệu mở, nơi khu vực tư nhân được trao quyền tham gia và chia sẻ giá trị.
Công an địa phương hướng dẫn người dân dùng các tiện ích trên VNeID
Tại tọa đàm tổng kết, các diễn giả từ 3 phía đã thẳng thắn thảo luận về những "điểm nghẽn" thực tế như pháp lý về hợp tác công - tư, thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ, rào cản kết nối dữ liệu và nhu cầu tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Đồng thời, các bên đã đề xuất và cam kết các giải pháp tháo gỡ thiết thực như triển khai các gói tín dụng ưu đãi, tăng cường hỗ trợ công nghệ, cũng như tham mưu đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về hợp tác công - tư.
Trong khi đó, VNeID - sản phẩm chủ lực của Cục Cảnh sát QLHC về TTXH - tiếp tục được bổ sung tính năng theo hướng trở thành "siêu ứng dụng" của người Việt. Tháng 02/2026, VNeID chính thức cập nhật phiên bản 2.2.5, bổ sung loạt tiện ích mới như định danh cho trẻ em, tích hợp sổ đỏ, hiển thị vé metro, cấp hộ chiếu phổ thông và nâng cấp nhiều dịch vụ công thiết yếu. Việc tích hợp sổ đỏ vào VNeID là một bước tiến đặc biệt có ý nghĩa vì đây là lần đầu tiên, một loại tài sản có giá trị lớn nhất của người dân Việt Nam - đất đai và nhà ở - được kết nối với hệ thống định danh điện tử. Đây là cầu nối để trong tương lai, người dân có thể thực hiện các giao dịch bất động sản, vay thế chấp, khai báo thuế liên quan đến đất đai hoàn toàn trên môi trường số.
Tầm nhìn quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 đã xác định tạo đột phá trong phát triển hạ tầng thông tin và truyền thông; ưu tiên đầu tư, hiện đại hóa hạ tầng số; phát triển đồng bộ các cơ sở dữ liệu quốc gia, các cơ sở dữ liệu lớn, trung tâm dữ liệu lớn; phát triển các nền tảng số quốc gia, tiện ích kỹ thuật số thiết yếu đáp ứng được yêu cầu Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số.
Hiện thực hóa tầm nhìn quốc gia từ cấp cơ sở
Ở cấp độ địa phương, Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH CATP không chờ định hướng quốc gia hoàn toàn định hình mới bắt tay vào hiện thực hóa. Trong bối cảnh Thành phố hướng đến mục tiêu xây dựng đô thị thông minh, Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH CATP đang trở thành đơn vị đặt những viên gạch đầu tiên cho mô hình dịch vụ công thế hệ mới - nơi ranh giới giữa quản lý Nhà nước và dịch vụ dân sinh ngày càng mờ đi theo hướng có lợi cho người dân. Đại tá Ngô Xuân Thọ, Trưởng Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH CATP, cho biết hoạt động này không chỉ giúp bổ sung, làm giàu, hoàn thiện nhóm tiện ích phục vụ người dân, góp phần từng bước đưa Đề án 06 của Chính phủ vào cuộc sống, mà còn thể hiện rõ chủ trương của chính quyền Thành phố luôn hết lòng vì Nhân dân mà phục vụ.
Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của hướng đi "kiến tạo thay vì quản lý” tại Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH CATP là sự mở rộng không ngừng của danh mục dịch vụ số tích hợp VNeID. Người dân TPHCM ngày nay có thể xin phiếu lý lịch tư pháp chỉ trong 5 phút; nộp phạt giao thông tại nhà, không cần đến trụ sở Công an; đăng ký cư trú và cập nhật thông tin dân cư không phụ thuộc địa giới hành chính, tất cả đều thông qua một tài khoản VNeID duy nhất.
Song song đó, mô hình "Trạm công dân số" thí điểm tại cao ốc Đảo Kim Cương từ tháng 10/2025 - nơi kết hợp dịch vụ công, y tế số và tài chính ngân hàng vào một điểm tiếp xúc duy nhất ngay trong khu dân cư - là hình mẫu thu nhỏ của triết lý "Ba nhà” mà Cục Cảnh sát QLHC về TTXH đang định hướng nhân rộng: Nhà nước (Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH CATP vận hành), doanh nghiệp (GoTrust, HDBank cung cấp dịch vụ) và người dân (trung tâm của toàn bộ hoạt động).
Đây là câu chuyện về một quốc gia đang nỗ lực định nghĩa lại mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân trong thời đại số. Từ chỗ người dân phải đến tìm Nhà nước sang chỗ Nhà nước chủ động đến phục vụ người dân mọi lúc, mọi nơi chỉ bằng một lần xác thực danh tính. Lực lượng Cảnh sát QLHC về TTXH là những người đặt nền móng, vận hành hệ sinh thái và bây giờ đang trở thành những kiến trúc sư của kỷ nguyên tiếp theo, nơi dữ liệu dân cư không còn là công cụ quản lý, mà trở thành nguồn lực tăng trưởng của cả quốc gia.
(CATP) Có một thời, mỗi lần đi máy bay, người ta phải nhớ mang theo CCCD. Mỗi lần chuyển tiền trên điện thoại, chỉ cần biết số tài khoản là đủ mà không kiểm tra được chắc chắn tài khoản đó thuộc về ai. Mỗi lần xin lý lịch tư pháp, phải xin nghỉ làm, đến tận Sở Tư pháp, xếp hàng chờ đợi. Những thói quen cũ ấy, chỉ trong vài năm đã dịch chuyển từ môi trường trực tiếp sang trực tuyến. Dữ liệu dân cư không còn nằm yên trong kho lưu trữ, mà đang chảy vào từng giao dịch ngân hàng, từng chuyến bay, từng lần người dân gõ vào ô tìm kiếm dịch vụ công. Đó là kết quả hữu hình nhất của hành trình mà Cục Cảnh sát QLHC về TTXH - Bộ Công an và Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH - Công an TPHCM (CATP) đã âm thầm kiến tạo suốt nhiều năm qua. Hệ sinh thái số này gắn liền với VNeID - ứng dụng định danh quen thuộc trong đời sống người dân.